10.04.1959
Efri deild: 98. fundur, 78. löggjafarþing.
Sjá dálk 84 í C-deild Alþingistíðinda. (1457)

33. mál, rithöfundaréttur og prentréttur

Alfreð Gíslason:

Herra forseti. Mig langar til að fara örfáum almennum orðum um þetta frv. á þessu stigi málsins. Frv. var lagt fram í Nd. þegar í byrjun þings í haust. Síðan lá það í n. þar í allan vetur, kyrfilega kistulagt, og ég hélt, að málið væri búið á þessu þingi þar með. En nýlega kemur frv. fram í dagsljósið á ný, brunar áfram og er nú komið hingað til hv. Ed.

Það vakti almenna athygli og eigi litla hneykslun, þegar STEF á s.l. hausti lét það boð út ganga, að eigendur segulbandstækja skyldu greiða af þeim afnotagjöld. Mig minnir, að gjaldið hafi verið ákveðið 200 kr. á ári eða sama upphæð og afnotagjald útvarpsins er. Þótti mörgum þetta að vonum harkalega að farið og raunar fullkomin ósvífni. Til bjargar eigendum segulbandstækjanna komu svo þrír hv. alþm. eins og kallaðir. Þeir sömdu frv. og fluttu í því skyni að koma í veg fyrir þessa ósvífnislegu innheimtu.

Mér þykir ekki ólíklegt, að STEF hafi verið dálítið óheppið í þessu kröfumáli, valið skakkt form og skakka aðferð til innheimtunnar og jafnvel ákveðið gjaldið of hátt. Það eru til aðrar og vægilegri leiðir til að ná afnotagjaldi af segulbandstækjum og böndum. Þótt STEF hafi þannig farið harkalega í málið, máske klaufalega, er ekki þar með sagt, að krafa þess sé að öllu leyti byggð á sandi. Hún kann að eiga einhvern rétt á sér og kannske mikinn, og þá ber að meta það og reyna síðan að finna sanngjarna lausn á málinu.

Það er ósköp fyrirhafnarlítið að afgreiða vafamál eða deilumál sem þetta með setningu laga. En hvort sú afgreiðsla er sanngjörn, er annað mál. Hér er um að ræða fámennan hóp að vísu, tónlistarmenn, en fjöldanum samt mjög mikilsverðan. Þúsundir manna hér á landi njóta tónlistar í ríkum mæli og vildu sízt án hennar vera. Ber sannarlega að hafa það í huga, þegar mál sem þetta er metið. Höfundar tónverka og túlkendur þeirra eru einungis góðs maklegir, og þeirra hlut á sannarlega ekki að gera lakari, en efni standa til.

Ég vil vænta þess, að hv. Ed. komi ekki til með að líta einhliða á þetta mál. Líklega væri bezt, að frv. fengi að sofna hérna. Samþykkt þess gæti reynzt glappaskot, en hitt er áhættulaust með öllu að láta málið hvílast um sinn. Bandalag ísl. listamanna hefur mótmælt þessu frv. Hið sama hefur Tónskáldafélag Íslands gert. Þá hefur einnig borizt álitsgerð frá Bernarsambandinu, þar sem talið er, að Ísland geti ekki sett löglegan fyrirvara um heimild til segulbandsupptöku, þar sem hann var ekki settur um leið og Ísland gekk í sambandið. Það væri illt til afspurnar að brjóta Bernarsáttmálann, sem hátíðlega var staðfestur fyrir Íslands hönd árið 1947.

Ég lít svo á, að andstaða við þetta frv. sé ekki sama og viðurkenning á réttmæti kröfu STEFS um afnotagjald af segulbandstækjum. Andstaða við frv. táknar frekar hlutleysi eða ósk um frest til langtum ýtarlegri athugunar þessa máls, en nú er kostur.

En meðal annarra orða. Er þessi gjaldkrafa STEFS ekki tilvalið dómstólamál? Lá ekki nær að láta dómstólana fjalla um málið og kveða upp sinn úrskurð, en að rjúka með það inn í hið háa Alþingi beint af götunni? Mér finnst óneitanlega allur þessi málatilbúnaður mjög hvatvíslegur, og þess vegna andmæli ég.

Ég beini orðum mínum fyrst og fremst til þeirrar hv. n., sem fær málið til meðferðar, og bið hana að minnast þess, að enda þótt form og tilhögun þessarar innheimtu hafi espað menn gegn henni, getur falizt í henni eitthvað, sem vert er að mæta með velvild. STEF hefur á undanförnum árum strítt móti straumnum, og þó að ég þekki engan þeirra persónulega, er þar starfa, hefur mér lærzt að virða starfsemi þessara samtaka. Ég hygg, að STEF gegni góðu hlutverki og mikilvægu og að það sé aðalatriðið, en hinu beri að taka með þolimnæði, að áhugamenn samtakanna kunna stundum að hafa farið fullgeyst í málið.

Ég fer svo ekki fleiri orðum um þetta mál að sinni, en treysti því, að hv. n., sem málið fjallar um nú á eftir, taki til athugunar málið alhliða.