27.02.1959
Efri deild: 76. fundur, 78. löggjafarþing.
Sjá dálk 498 í B-deild Alþingistíðinda. (335)

103. mál, skattar og gjöld til sveitarsjóða

Frsm. minni hl. (Alfreð Gíslason):

Herra forseti. Í nál. minni hl. heilbr.- og félmn. á þskj. 282 er lagt til, að þetta frv. verði fellt. 1 þskj. er gerð nánari grein fyrir ástæðum til þessarar uppástungu og þarf ég ekki að fara mörgum fleiri orðum um þær.

Eins og kunnugt er, var gamla fasteignamatið fyrir löngu orðið mjög á eftir tímanum og allt of lágt. Þess vegna var bráð nauðsyn að veita sveitarfélögum heimild til hækkunar á því við álagningu þeirra gjalda, sem við fasteignamatið eru miðuð. Þessi hækkunarheimild náði fimmföldun gamla fasteignamatsin, og var hún notuð af sveitarfélögum, en að mjög misjöfnu marki. Sum notuðu heimildina til fulls, önnur ekki. Leiddi þetta til verulegs misræmis við álagningu þessara gjalda í hinum ýmsu byggðarlögum landsins.

Ég hygg, að tilgangurinn með nýja fasteignamatinu hafi verið sá að hækka fasteignamatið í heild, þannig að heimild til aukaálags við ákvörðun gjaldanna yrði óþörf og í öðru lagi að samræma matið um allt land og þar með gjöldin, sem við það miðast.

Nú er þetta nýja fasteignamat ekki fyrr orðið gildandi en nokkur sveitarfélög rísa upp og krefjast þess að fá að innheimta gjöldin með hvorki meira né minna en 100% álagi eða meira.

Þessi sveitarfélög tilkynna að tekjurnar minnki við gildistöku nýja fasteignamatsins. Ég dreg þetta ekki í efa. En hvers vegna bera þessi sveitarfélög minna úr býtum, en áður? Er það máske af því, að þessi gjöld voru áður óhæfilega há? Þetta atriði hefur mér vitanlega alls ekkert verið athugað, heldur er hlaupið til og orðið við óskum þessara fáu sveitarfélaga án nokkurrar gagnrýni og án þess að athuga, hvað henti þjóðarheildinni í þessu efni. Eru slík vinnubrögð að mínum dómi frekar ámælisverð. Ég er engan veginn sannfærður um, að neinu sveitarfélagi í landinu sé bráð nauðsyn á að fá þá hækkunarheimild, sem hér er til umræðu. Ákvörðun um það getur beðið og ætti að bíða, þangað til frekari reynsla er fengin. Jafnvel þau sveitarfélög, sem nú bera minna úr býtum en áður, eiga ekki sjálfsagðan rétt til hækkunar. Ber kannske ekki öllum að færa fórn á altari niðurfærslunnar, — eða til hvers væri annars allt skrafið um niðurfærslu verðlags? Niðurfærsla launanna er a. m. k. staðreynd.

En ef þessi fáu sveitarfélög, sem hér er um að ræða, vildu nú færa fórn á borð við launþegana og síðan skyldi vanta eitthvað upp á þeirra. tekjur, þá geta þessi sveitarfélög náð því í útsvörum að þessu sinni. Skattar og gjöld af fasteignum lenda nú orðið hvort eð er að langmestu leyti ekki á eignamönnum, heldur öllum almenningi og jafnt á leigjendum íbúðarhúsnæðis sem eigendum. Þessi gjöld eru ekki nema að mjög litlu leyti hreinn eignarskattur og það er íbúðarhúsnæðið, sem ber uppi mestan hluta þessa tekjustofns sveitarfélaganna. Það eru sömu aðilarnir sem greiða og þeir, sem greiða meginið af útsvörunum.

Ég hef ekki heyrt annað, en að langflest sveitarfélög landsins láti sér lynda þær nýju reglur, sem nú gilda um álagningu þessara skatta. Líklega fá þau eitthvað svipað út úr þeim og áður. Hitt er kunnugt, að stærsta sveitarfélag landsins fær 80–90% hærri tekjur af fasteignagjöldum nú í ár, en í fyrra. Til þess er ekkert tillit tekið, þegar þetta frv. er flutt. Verði það að lögum, getur enginn maður fortekið fyrir, að þessi gjöld hækki enn um 100% á næstunni í þessu sveitarfélagi, en það mundi áreiðanlega fleirum, en mér finnast fullmikið af því góða.

Íbúðareigendur í verkamannabústöðunum í Reykjavík fengu glaðning fyrir fáeinum dögum. Var það tilkynning frá stjórn Byggingarfélags verkamanna um, að mánaðargreiðslur fyrir húsnæði í verkamannabústöðunum hækki um 36% frá 1. jan. vegna hækkunar opinberra gjalda fyrst og fremst og þó að nokkru leyti einnig vegna hækkunar viðhaldskostnaðar. Verkamaður, sem býr í þriggja herbergja íbúð í verkamannabústöðunum, verður nú frá 1. jan. að greiða 100 kr. meira mánaðarlega, en áður, aðallega vegna hækkunar á fasteignagjöldum í Reykjavík nú í ár. Það eru ekki stóreignamennirnir, sem þetta bitnar harðast á, heldur þeir smáu, sem nýlega hafa með lögum verið lækkaðir í launum.

Ég er, eins og ég hef áður lýst hér í hv. d., engan veginn andvígur því, að skattar og önnur gjöld af fasteignum séu ákveðin ríflega, þótt hófs beri að gæta í því sem öðru. Hins vegar er ég mótfallinn því fljótræði, sem mér virðist einkenna flutning þessa frv., að rokið er til, strax og fáeinar sveitarstjórnir kvarta, án þess að athuga hag og þarfir heildarinnar eða hvar rót meinsins eiginlega liggur hvað þessi fáu sveitarfélög snertir. Samt sem áður hefði ég tæpast andmælt frv., ef ekki hefði við allt þetta bætzt sú sérstaka ástæða nú, að laun almennings hafa verið verulega lækkuð og kjör hans skert með lagasetningu. Hæstv. ríkisstj. beitti sér fyrir þeirri kjaraskerðingu og nú vegur hún í sama knérunn með flutningi þessa frv., en samþykkt þess mun, áður en varir, leiða til frekari kjaraskerðingar í formi aukins húsnæðiskostnaðar.

Ég tel því að öllu samanlögðu þessu frv. vera mjög ábótavant og það í mesta máta ótímabært og mun því greiða atkv. gegn því.