06.02.1960
Neðri deild: 24. fundur, 80. löggjafarþing.
Sjá dálk 547 í B-deild Alþingistíðinda. (1992)

48. mál, efnahagsmál

Björn Pálsson:

Herra forseti. Það er dálítið erfitt að tala á eftir jafnskemmtilegum ræðumanni og hæstv. forsrh, er, en atvikin hafa hagað því þannig, að ég er næstur í röðinni, svo að ekki er um það að fást.

Frv. það til laga um efnahagsmál, sem hér er til umræðu, var lagt fram í þessari hv. d. fyrir tveimur dögum. Það hefur verið naumur tími til að athuga jafnþýðingarmikið mál og hér er um að ræða. Ég vil þó ekki láta hjá líða að tala um nokkur atriði í þessu frv. nú þegar. Mun ég ræða þau án allrar ádeilu á einstaka menn og flokka. Við höfum gert of mikið að því í þessu landi að líta á málin einhliða frá flokkslegum sjónstað og sýna ábyrgðarlitla afstöðu til mála í stjórnarandstöðu. Ég álít, að ekkert land hafi efni á slíku og allra sízt Ísland. Lýðræði getur því aðeins þrifizt, að stjórnarandstaðan taki ábyrga afstöðu til mála á hverjum tíma og þeir, sem að ríkisstj. standa, taki sanngjarnt tillit til minni hlutans. Þessa hefur því miður ekki ávallt verið gætt og ýmsir hlutir því gengið á annan hátt í þessu landi en æskilegt hefði verið.

Þegar þarf að gera ráðstafanir í efnahagsmálum, ber okkur að athuga í byrjun, hvað ber að forðast að gera og hvað óhjákvæmilegt er að gera. Það, sem ekki má gera, er að mínu áliti:

1) Það má ekki gera kjör verkamanna, sem vinna algenga verkamannavinnu, lakari en þau eru nú og allra sízt hér í Reykjavík.

2) Það þarf að hjálpa bændum, sem eiga eftir eða eru að gera nauðsynlegar og óhjákvæmilegar umbætur á jörðum sínum, en ekki leggja á þá þyngri byrðar. Þeir hafa orðíð svo seinir fyrir í flestum tilfellum, af því að aðstaða þeirra hefur á einhvern hátt verið óhagstæðari en þeirra, sem búnir eru að framkvæma hlutina.

3) Það má ekki gera ungu fólki, sem er að stofna heimili, erfiðara fyrir en nú er, ef hægt er hjá því að komast.

Það, sem þarf að gera, er í fyrsta lagi að koma meira jafnvægi á efnahagsmál þjóðarinnar, bæta gjaldeyrisaðstöðuna út á við og hætta að taka lán, sem eytt er í óarðbæra hluti. Ég skal viðurkenna, að þetta er ekki hægt nema með réttlátri gengisskráningu og með því að skapa traust á verðgildi íslenzks gjaldmiðils. Ríkisstj. hyggst ná þessu markmiði með því að láta Alþingi samþykkja frv. það, sem hér liggur fyrir. Ég er sannfærður um, að frv. nær ekki tilgangi sínum, þó að samþykkt verði, af því að það er óréttlátt og að nokkru leyti óraunhæft. Það er óréttlátt á þann hátt, að það leggur þungar byrðar á herðar þeirra, sem erfiðasta aðstöðu hafa í okkar þjóðfélagi, en hlífir þeim aðilum, sem bezta hafa aðstöðuna og helzt geta eitthvað lagt af mörkum.

Það hefur verið venja hjá ríkisstjórnum hér á landi í meira en tug ára að fá bóklærða menn, sem kalla sig hagfræðinga, til að reikna út fyrir sig alla mögulega hluti viðvíkjandi atvinnu- og fjármálum þjóðarinnar. Þegar mikið hefur verið haft við, hafa þessir menn verið fengnir frá öðrum löndum. Þeir hafa reiknað og reiknað, og viðkomandi ríkisstjórnir hafa verið drjúgar yfir þessum spekingum sínum. Satt að segja hef ég furðað mig á því, hvers vegna þessir lærðu og vitru menn eru ekki látnir setjast í ráðherrastólana, svo að þeir gætu framkvæmt þessa vizku sína, því að ávallt hefur það reynzt þannig, að útreikningar þeirra hafa ekki staðizt.

Eitthvað er því við þetta allt að athuga, hvort sem um er að kenna klaufaskap viðkomandi stjórnar, röngum útreikningi eða hinir lærðu menn taka of lítið tillit til veðráttunnar. Það er auðvelt fyrir vel upplýstan mann að reikna út, hve mörg tonn bátur aflar yfir vertíðina, með því að margfalda þann tonnafjölda, sem venjulega veiðist á dag, með dagafjölda vertíðartímabilsins. Hitt er erfiðara, að segja til um, hve margir landlegudagar kunna að verða. En gleymist alveg að taka tillit til þeirra, er hætt við, að útkoman geti orðið röng. Það er þetta, sem ég held að hafi átt nokkurn þátt í því, að útkoman hefur aldrei orðið rétt hjá okkar ágætu hagfræðingum. Það er þetta, sem veldur því, að við ættum að hætta að trúa einhliða á hagfræðingana, en athuga betur, hvað þeir segja, sem lífsreyndari eru og vanir eru útivist og vosi.

Hafi hagfræðingar nokkurn tíma gleymt að taka tillit til vinda og regns, þá hafa þeir gleymt því, þegar þeir sömdu þetta frv. Í grg. frv. þess, sem hér liggur fyrir, er margt vel sagt og réttilega. Þar er á það bent, að útflutningsuppbætur á bátafisk hafi verið 94.5%, togarafisk 81%, síld 79.1–81.6%, landbúnaðarafurðir 93.9% o.s.frv. Meðalútflutningsuppbætur voru 86.7%. Annað gengi hefur hins vegar verið á innflutningnum: 30–55% megnið af vörunum, 112.8, 157.3 og 206% á hátollavörur og vörur, sem kallaðar eru lúxusvörur. Meginhluti innflutningsins hefur verið með 55% yfirfærslugjaldi, en meðaltalið var 68.5%. Þetta veldur óeðlilega mikilli kaupgetu og þess vegna miklum innflutningi á vörum með háu yfirfærslugjaldi og óhagstæðum greiðslujöfnuði.

Með því að hafa sama verð á gjaldeyri, hvort sem bankarnir kaupa hann eða selja, er hægt að ná greiðslujöfnuði við útlönd, öðruvísi ekki. Það ætti því ekki að þurfa að vera ágreiningur um það hjá ábyrgum flokkum, að rétt gengisskráning er undirstaða heilbrigðs efnahagslífs. Hitt er svo aftur skiljanlegur hlutur hjá hæstv. menntmrh. hér í gær, þegar hann birti samning eða útdrátt úr samkomulagsumleitunum flokkanna, að það er ekki nema hól um Framsfl., hann vildi sýna algerlega ábyrga afstöðu. Það var einnig hól um Alþb., vegna þess að vísir menn víssu, hvað þeir voru að gera. Eftir því sem þeir gátu gert bilið meira á milli þess gjaldeyris, sem keyptur var og seldur, eftir því urðu fjárhagsástæðurnar erfiðari, og þess vegna skiljanlegt, að þeir vildu hafa hraðbyri sem mest.

Hitt má svo um deila, hve miklu þurfi að breyta og á hvern hátt eigi að framkvæma þær breytingar, sem gera þarf. Ríkisstj. segist miða væntanlega gengisskráningu við það, að bátaútvegurinn búi við svipuð kjör og verið hefur. Á stjórnartímabili Hermanns Jónassonar var hlutur sjómanna, útvegsmanna og fiskvinnslustöðva gerður mjög góður miðað við það, sem áður var. Taprekstur var á flestum hraðfrystihúsum árið 1953 og 1954. Þetta breyttist mjög árin 1956–59. Þau ár gátu frystihúsin varið ríflegu fé til afskrifta og greitt gömul töp. Vera má, að of langt hafi verið gengið í því að bæta kjör bátasjómanna og fiskvinnslustöðva, því að það átti sinn þátt í því að auka útflutningsuppbætur og þar með að minnka verðgildi íslenzkra peninga. Ég hygg, að á árinu 1959 hafi sjómenn á bátum, sem sæmilega öfluðu, haft 2/5 hlutum hærra kaup en menn í almennri verkamannavinnu, vélstjórar og stýrimenn meira en tvöföld verkamannalaun og skipstjórar allt að þreföldum verkamannalaunum. Afkoma hraðfrystihúsa mun einnig hafa verið mjög sæmileg.

Í því frv., sem hér liggur fyrir, er ákveðið, að Bandaríkjadollar jafngildi 38 kr. Ríkisstj. segist miða þessa gengisskráningu við það, að bátaútvegurinn búi við sömu kjör og verið hefur, og tillit sé tekið til þeirra skipa, sem verið er að kaupa. Ég játa fúslega, að sjómenn eigi skilið að búa við góð kjör. En allir þurfa að lifa. Ég vefengi það, að rétt sé að miða gengi íslenzkrar krónu einhliða við það, að þeir menn og þau fyrirtæki, sem bezt kjör hafa í okkar þjóðfélagi, missi einskis, en kjör þeirra, sem lægst laun hafa, séu skert að mun. Vitanlega er það rugl eitt, að kjör launþega í þessu landi verði ekki lakari við fyrirhugaða gengisbreytingu, ef framkvæmd verður, nema launin hækki í íslenzkum krónum. Það eru hrein undur, að ríkisstj. skuli láta hagfræðinga sína halda slíku fram. Meginhluti af þeim vörum, sem fluttar hafa verið til landsins, er greiddur með gengi, sem miðast við, að dollarinn sé 25 kr. Nú á að greiða þær með gengi, sem er 50% lægra. Við það bætist söluskattur, sem hlýtur að koma niður á neytendum, og hækkun vegna væntanlegrar vaxtahækkunar, sem hlýtur einnig að koma niður á neytendum. Innfluttar vörur hljóta því að verða allt að 1/3 hærri en verið hefur Öll þjónusta innanlands hlýtur að hækka og húsaleiga einnig, bæði vegna vaxtahækkunar og aukins byggingarkostnaðar. Niðurgreiðsla á sykri og kornvöru hefur sáralítið að segja nema á pappírnum, vegna þess að það er svo lítilli útgjaldaliður hjá alþýðu manna. Þess ber og að gæta, að það er hættulegur hlutur að fara að borga niður víssar vörutegundir og skapar mikið ósamræmi. Ef farið er að borga kornvöru niður í stórum stíl, þá er stórhætta á því, að bændur fari að nota þær sem fóðurbæti.

Gera má ráð fyrir, að 70–80 tonna bátur eyði í veiðarfæri, varahluti, viðgerðir og línu 500–600 þús. kr. á árí. Með breyttu gengi mundi sú upphæð hækka um allt að 300 þús. kr. Vaxtahækkun mundi nema allt að 50 þús. kr. á það rekstrarfé, sem báturinn þarf. Fiskverðið mundi hækka um ca. 15%, það verður ekki meira, þegar búið er að draga frá þessi 5%, sem ríkisstj. gerir ráð fyrir að draga af söluverði fisksins. Þá hækkar bátafiskurinn ekki meira. Sé gert ráð fyrir, að skipið fiski fyrir 2 millj. kr., mundi gengisbreytingin hafa lítil áhrif á reksturinn frá því, sem nú er. Skip, sem verið er að kaupa nú, hækka aftur á móti í verði um 1/3. Sé tillit tekið til vaxtahækkunar, hlýtur rekstur slíkra skipa í flestum tilfellum að verða mjög erfiður. Hlutur togaraútgerðar mun hins vegar batna í bili, vegna þess að það er lægra verð fyrir togarafisk en bátafisk.

Áhrif gengislækkunar eru alls staðar svipuð, og við vitum, að í öllum löndum, sem hafa þroskaða verkamannapólitík, leggja launþegar höfuðáherzlu á, að gengið breytist ekki. Launamaðurinn hefur ekkert annað til að lifa á heldur en vinnu sína. Það er þess vegna höfuðskilyrði fyrir hann, að þeir peningar, sem hann fær fyrir vinnuna, séu ekki verðlausir. Því miður hafa stéttasamtökin hér á landi ekki gert sér þetta nógu ljóst. Þau hafa ekki verið nógu þroskuð til þess að miða kröfur sínar við það að heimta ekki fleiri krónur, nema hægt sé að halda verðgildi þeirra. Það er ekki hægt að álasa neinni sérstakri stjórn, því að sannleikurinn er sá, að í 20 ár hefur gengi íslenzkrar krónu alltaf farið lækkandi, kaupmátturinn hefur alltaf farið síminnkandi. Það er líka erfitt að taka einstaka menn í verkalýðshreyfingunni og halda því fram, að þeir séu ábyrgir fyrir þessu. Hreyfingin hefur verið allt of almenn. Þjóðin er ekki farin að skilja það enn þá fullkomlega, hvað það er þýðingarlaust að heimta fleiri krónur, nema verðgildi þeirra minnki ekki.

Þetta skilja þroskuð verkalýðsfélög í öðrum löndum, og þess vegna hafa þær þjóðir átt auðveldara með að ráða við verðbólguvandamálið. En það er komið sem komið er, og staðreyndum þýðir ekki að neita. Það þýðir ekkert fyrir okkur að neita því, að krónan er fallin í verði. En það má deila um, hvort við þurfum að feila hana miklu meira. Það eru þrjár leiðir til í gengismálinu. Það er að skipta um mynt og hætta bæði útflutningsuppbótum og niðurgreiðslum innanlands, og á þann eina hátt getum við fengið fullkomlega heilbrigt efnahagskerfi. Önnur leiðin er að leiðrétta það misræmi, sem er á gjaldeyrisverzluninni, þ.e. að hafa sama verð á gjaldeyrinum, hvort sem um innflutning eða útflutning er að ræða, á þann hátt getum við náð greiðslujöfnuði við útlönd. Þriðja leiðin er að gera það, sem ríkisstj. leggur til, að lækka gengið allmikið frá því, sem nú er.

Ég held, að við ættum að lækka gengið eins lítið og við getum, gera eins litla byltingu og mögulegt er. Við megum ekki einhliða horfa á sjávarútveginn og miða einhliða við þá, sem bera mest úr býtum nú, sem er, að ég hygg, bátaútvegurinn, þegar frá eru skildir okrarar, sprúttsalar og fáeinir ævintýramenn. Það er óréttlátt, að þeir, sem vinna við bátana, hraðfrystihúsin, og aðrir slíkir aðilar fórni engu, en byrðarnar séu lagðar á launþega og það helzt fátækustu mennina. Meðal bænda kæmu þessar aðgerðir harðast niður á þeim mönnum, sem eru að gera framkvæmdir og erfiðasta hafa aðstöðu. Ég þekki ofur lítið til hjá fólki úti á landi, hef lifað og starfað með því, og ég veit, að þeir menn, sem hafa verið að byggja síðastliðin tvö ár, eru í fullkomnum vandræðum. Það eru lánaðar úr byggingarsjóðnum 75 þús. kr. út á íbúðarhúsið. Flestir þessir menn væru búnir að ráðast í þetta, ef þeir væru ekki fátækir og hefðu slæma aðstöðu. Þeir skulda lausaskuldir, þetta 100–150 þús. kr. Ef á að tvöfalda vaxtabyrðina hjá þessum mönnum og gera þeim þar að auki hér um bil ómögulegt að fá lán, þá hafa þeir engin önnur ráð en yfirgefa býlin. Það er vandaverk að framkvæma gengislækkun.

En ég vil spyrja hæstv. ríkisstjórn að því: Hvaða byrðar ætlar hún að leggja á þá menn, sem bezta aðstöðuna hafa í þessu þjóðfélagi, þ.e. auðmenn, sem lítið skulda, en eiga miklar eignir, og þá, sem eiga atvinnutækin, búnir að kaupa þau fyrir lágt verð, við skulum segja útgerðina í heild? Þær eru hreinlega engar að mínu áliti. Þeir skulda ekki nema smámuni, þurfa þess vegna litla vexti að borga. Það hefur verið vitað mál og öllum ljóst, að undanfarið hefur verið gróði að geta komið peningum sínum í verðmætar eignir. Þessir menn hafa haft aðstöðu til þess. Ég vil á engan hátt deila óréttmætlega á þetta frv. Ég veit, að ríkisstj. vill vel. Ég efast ekki um, að hún vilji gera það bezta, sem hún getur, og ég held, að allar ríkisstj. hafi viljað það. Það er engu síður stjórnarandstaðan fyrr og síðar, sem er ábyrg fyrir því, sem mistekizt hefur, en ríkisstjórnirnar. Ég álít því tilgangslaust að vera að skammast um, hvað sagt hefur verið í kosningum. Svona hlut verður að ræða rólega og leysa heiðarlega. Ég veit, að ríkisstj. getur komið málum fram hér á þinginu. Til þess þarf hún ekki okkar hjálp.

Hæstv. forsrh. sagði í ræðu, sem hann hélt áðan: Gefið okkur möguleikana. — Þetta er rétt hjá honum. Það er ekki nokkur vafi á því, að ef fólkið steinþegir og gerir það, sem stjórnin segir, þá er hægt að framkvæma efnahagsáætlun ríkisstjórnarinnar. Hitt er annað mál, að þeir fátæku verða fátækari en þeir eru nú og þeir ríku ríkari. Það er enginn vafi, að það er hægt að framkvæma þetta, ef enginn hreyfir hönd eða fót. En það verður bara ekki gert. Þegar á að gera eitthvað, þá verðum við að athuga, hvort það er framkvæmanlegt eða ekki. Það þýðir ekki að leggja í það, sem er óframkvæmanlegt. Við vitum allir, að ríkisstj. hefur fengið leiðbeiningar, henni hefur verið sagt að stefna. í þessa átt. En þó að ókunnugur maður, ef til vill útlendur, segi: Þið eigið að stefna ákveðið í þessa átt, — þá er ekki þar með sagt, að ekki geti verið torfæra á leiðinni. Það getur verið sandbleyta, það getur verið árgljúfur, það geta verið alls konar sprungur og torfærur. Það er ekki hægt að ganga beint áfram, það verður að taka tillit til þeirra torfærna, sem maður annaðhvort rekst á eða veit um upphaflega, og það verður að sneiða hjá þeim. Til þess að ná markmiðinu verður þess vegna ávallt að nota fyrirhyggju og lipurð.

Ég skal ekki neita því, að það er margt nýtilegt í þessu frv., t.d. það að kippa vísitölunni frá grunnkaupinu. Ég get ekki neitað því, að það er í nokkuð mikið ráðizt að gera þetta allt í sama frv. án þess að taka tillit til þess, að vald fólksins er mikið. Ég er sammála ríkisstj. um það, að vísitalan er búin að gera okkur mikinn óleik, og það er í raun og veru hörmulegt, að íslenzk stjórnarvöld skuli ekki vera það þroskuð og hafi ekki lært það af nábúaþjóðunum að taka upp annað vísitölukerfi. Það má deila um, hvort það á algerlega að hætta að taka tillit til vísitölunnar eða hvort á að taka tillit til hennar á þann hátt, sem gert hefur verið hér á landi og hefur átt drýgstan þátt í að skapa verðbólguna hjá okkur. En um það skal ég ekki dæma.

Það er hægt fyrir verkafólk og aðra launþega að ná viðunanlegum samningum, án þess að vísitalan sé með, og ef verðlag er stöðugt, þá eiga kjörin að geta verið í lagi. Hvert einasta ríki, sem hefur fjárhag sinn í lagi, hefur lagt höfuðáherzlu á stöðugt gengi og hefur forðazt að fella það. Við getum t.d. tekið Sviss, og við getum tekið Svíþjóð. Við getum tekið Vestur-Þjóðverja, hvernig þeir hafa unnið sig upp eftir stríðið og allar sínar hörmungar. Þeir gættu þess að hafa stöðugt gengi. Þeir voru búnir að reyna verðleysi marksins eftir fyrri styrjöldina.

Frakkar eru að taka upp þungan franka. Þeir eru að skipta um peninga, fá peninga, sem eitthvert verðgildi er l. Hvers vegna eigum við Íslendingar þá hiklaust að fella okkar gengi eins mikið og mest er hægt að gera kröfu til fyrir þann atvinnuveg, sem beztar ástæður hefur nú?

Ég þarf ekki að deila á þessa ríkisstj. persónulega, það er ekkert farið illa með mig í þessari löggjöf á nokkurn hátt. Ég er þannig gerður, að ég álit ekki sanngjarnt, að ég beri engar byrðar. En þeir, sem fátækastir eru í þjóðfélaginu og versta aðstöðuna hafa, taka á sig miklar byrðar. Það er ekki sanngjarnt að taka sama og ekkert tillit til verkamanna, sem hafa í raun og veru versta aðstöðu við að búa, en miða allt eingöngu við þá, sem bezt kjörin hafa. Ef við miðuðum við, að bátaútvegurinn fengi 60% yfirfærslubætur í staðinn fyrir 94.5%, þá mundi hver bátaútgerð skaðast um sem svarar 300 þús. kr. yfir árið. Má vera, að þetta sé meira en þeir geti risið undir. Þetta mundi að nokkru leyti koma á frystihúsin, að nokkru leyti á útgerðina sjálfa og að nokkru á sjómennina. Við skulum segja, að 100 þús. kæmu á hvern aðila. En ég vil benda á, að bara vaxtahækkunin, sem ríkisstj. er að tala um, mundi skattleggja frystihúsin meira en nemur 100 þús. kr.

En svo er bil á milli að miða dollarann við 26 kr. eða miða hann við 38 kr., og ég hygg, að einhvers staðar þar á milli væri sanngjarnt að skrá gengið.

Hagur togaraútgerðarinnar batnar ekki við þessa gengisfellingu. Ég er ekki þrautkunnugur þeirri útgerð. Ég hygg þó, að veiðarfærakaup til togara séu tiltölulega lítið minni en til bátanna, þannig að hækkun á veiðarfærum kæmi eins illa við þá, og ég veit, að margir, sem reka togara og eiga frystihús, hafa hagnazt á undanförnum árum.

Ég er sammála hæstv. ríkisstj. um, að við verðum að hafa heilbrigt gengi. Það er undirstaðan undir heilbrigðu fjármálalífi að hafa stöðugt og eðlilegt gengi. En við megum bara ekki fella okkar peninga meira en við endilega þurfum, og við megum ekki gera kjör þeirra manna, sem erfiðasta aðstöðu hafa í þjóðfélaginu, lakari en nauðsyn krefur, m.a. af því, að ef við ætlum að fara þá leið, þá er hún ekki fær.

Ríkisstj. talar mikið um og það kemur óbeint fram í frumvarpinu, þó að það sé ekki beinlínis sagt, að vextir eigi að hækka mjög mikið. Vaxtabyrðin er einhver hættulegasti liður fyrir hvert einasta fyrirtæki, sem rekið er. Ég get sem dæmi nefnt það, að í kaupfélögunum er vaxtahallinn árlega svipaður og launin, sem starfsfólkinu eru greidd. Eigi allt að því að tvöfalda vexti, verður vaxtahalli hraðfrystihúsanna t.d. alveg gífurlega hár. Það verður óbærileg byrði fyrir fyrirtækin. Fyrirtæki, sem hefur verið rekið með hæfllegum afskriftum, getur ekkert afskrifað, eftir að vextirnir hafa verið hækkaðir. Gagnvart því fólki, sem er að koma sér upp heimill eða hefur miklar lausaskuldir, getur þetta algerlega ráðið úrslitum um afkomuna. Það er ekki að efa, að vaxtahækkun veldur hækkun á húsaleigu, og húsaleiga er einhver erfiðasti liðurinn fyrir þá, sem búa í kauptúnum landsins.

Ég tel því fullkomið neyðarúrræði að fara inn á þá leið að hækka vexti, og ég sé enga ástæðu til þess. Þetta á að gera til þess að draga úr fjárfestingu. En ríkisstj. hefur nóg ráð til að draga úr fjárfestingunni, þó að hún fari ekki að fara á slóð okraranna og okra á þeim, sem helzt þurfa hjálpar við í þjóðfélaginu, því að ríku mennirnir þurfa ekki að taka þessi vandræðalán.

Ég gleðst ekkert af því, þó að hæstv. ríkisstj. geri sig óvinsæla, það er fjarri því. Ég á ekkert sökótt við hana. En ég er sannfærður um, að hún getur ekki gert sig óvinsælli með öðru en þessu, því að þetta er svo almennt. Vaxtahækkunin á fyrirtækjunum lendir öll á fólkinu fyrr eða síðar, hún getur ekki annars staðar lent. Í verzlun mundi þetta þýða um 3% hækkun á álagningu.

Mér hefur verið sagt af mönnum, sem styðja þessa ríkisstj., að það eigi að hækka vextina í Seðlabankanum líka. Seðlabankinn hefur lánað með frekar hagstæðum vöxtum. En þetta hefur engan veginn verið gert eins auðvelt í framkvæmd fyrir fyrirtækin og hægt hefði verið, t.d. fyrir okkur, sem búum úti á landi. Ef það dregst um einn eða tvo daga að endurnýja víxil eða borga, eru komnir háir dráttarvextir. Auk þess eru samkvæmt landslögum há stimpilgjöld og þinglestur og annað slíkt, Ég er sannfærður um, að það væri hægt að koma þessum lánum fyrir með miklu minni kostnaði en gert er, ef þetta væri athugað. Ef Seðlabankinn lækkaði vexti út á unnar afurðir, eins og fiskinn, og gerði þetta auðveldara í framkvæmd, þá gætu frystihúsin tekið á sig auknar byrðar, vegna þess að þau hafa haft mjög góða afkomu s.l. þrjú ár og sum þeirra stórgrætt, — byrðar, sem gætu leitt til þess, að bátaútvegurinn þyrfti ekki jafnmikla gengisfellingu, og það gæti leitt til þess, að við þyrftum ekki að fella gengið jafnmikið og gert er ráð fyrir.

Ég get ekki skilið, að það þurfi endilega að fara að hækka um helming vexti hjá Seðlabankanum. Seðlabankinn lánar yfirleitt ekki út á nema afurðir, sem eru unnar. Þetta eru því trygg verðmæti.

Og svo á að fara að okra á atvinnufyrirtækjunum af ótta við fjárfestingu. Seðlabankanum er það alveg í sjálfsvald sett, hve mikið hann lánar hinum bönkunum til þess að lána svo öðrum aðilum eða hvað yfirdráttarheimildin er mikil. Ríkisstj. hefur þetta í hendi sinni, og það er skyndilega, sem þessi breyting kemur hjá hæstv. ríkisstj., því að á s.l. ári munu hafa verið veitt innflutningsleyfi fyrir eitthvað 70 skipum. Það er ekki einu sinni athugað, hvaða stærð skipa er hentugust í þessu landi, það er bara veitt og veitt og keypt og keypt og samið og samið, án þess að vita um, hvort nokkuð er til að borga með, og án þess að hafa hugmynd um, hvert verðgildi íslenzkra peninga verður, þegar skipin eru flutt inn, og hvort nokkur starfsgrundvöllur er fyrir þau. Ef fyrirhugað frv. á fram að ganga, þá munar þetta þriðjungi á veiðarfærakostnaði og stofnkostnaði skipsins. Þar að auki á að gera mönnum miklu erfiðara fyrir að fá lán. Ég get ekki séð, hvernig þeir geta framkvæmt þessa hluti, sumir, sem hafa verið að semja um skipakaupin, hvernig þeir geta keypt veiðarfærin og borgað það, sem þeir þurfa að borga í skipunum, nema það eigi að ganga einhver önnur lög yfir þá en aðra menn.

Ég er ekki að segja, að vinstri stjórnin sé saklaus um alla hluti. Auðvitað mistókst henni margt. En ég vil segja ykkur hitt, að við, sem úti á landinu bjuggum, fundum það, að þá sneri önnur hlið að landsbyggðinni en áður. Það má vafalaust deila á Eystein Jónsson, hv. 1. þm. Austf., fyrir ýmsa hluti. En hitt vitum við, að hann hafði alltaf skilning á því, sem fólkið þurfti með úti á landinu, og það má fara þorp úr þorpi og spyrja, hver mest hefur greitt fyrir útvegun atvinnutækja og bygginga frystihúsa og öðru slíku, og ég er ekki í vafa um, hvaða maður það verður, sem þar hefur hjálpað landsbyggðinni mest. Hitt er svo satt, sem talað hefur verið um hér af ábyrgum mönnum, að það eru náttúrlega takmörk fyrir, hvað hægt er að ganga í miklar ábyrgðir fyrir fyrirtæki eða einstaklinga, og það er ekki rétt að gera það, nema rannsaka, hvort það er skynsamlegt eða ekki og hvort líklegt er, að maðurinn eða fyrirtækið geti staðið undir því eða ekki. En ég hygg, að það séu fleiri syndugir í því efni en hæstv. fyrrv. fjmrh., Eysteinn Jónsson, og það er ábyggilegt, að það væri minna gert í margri landsbyggðinni þó, ef menn hefðu ekki notið þessarar fyrirgreiðslu.

Ég tel vaxtamálið þýðingarmikið, það ekki síður stóran lið en gengismálið, og ég álít, að ríkisstj. ætti ekki að fara út í að stórhækka vexti og þrengja afkomu fólks og möguleika fólks til að mynda ný heimili, nema í ýtrustu nauðsyn. Mér er sagt, að þetta eigi ekki að standa lengi. En í frv. er farið fram á, að ríkisstj. ráði þessu um óákveðinn tíma. Því er það þá ekki ákveðið strax, og hvers vegna þarf endilega að fara fram á þetta nú? Á þetta að bætast ofan á þann halla, sem hinir efnaminni í þjóðfélaginu verða fyrir af gengislækkuninni, að fá okurvexti.

Ég held nefnilega, að ríkisstj. taki ekki tillit til þeirra erfiðleika, sem verða á vegi hennar, hún taki ekki tillit til andstöðu þeirrar, sem þetta á eftir að mynda hjá fólki. Þess vegna er réttara að fara að öllu með gát. Það eru hindranir í leiðinni að geta framkvæmt þetta. Hæstv. forsrh. sagði áðan: Gefið okkur möguleikana. — Það er bara að fá möguleikana. Það er vafasamt, að það takist.

Það er sagt um Alexander mikla, að hann var á ferðalagi með hermenn sína um eyðimörk, og þeir liðu mikið fyrir þorsta. Þá var komið til hans með ofur litla lögg af vatni. Hann leit í kringum sig og sá, að allra augu mændu á hann. Þá hellti hann vatninu niður og sagði: Einn vil ég ekki drekka.

Ég vil benda hæstv. ríkisstj. á, að hún þarf að athuga, að það getur skeð, að einhver verði í peningaskortí, að einhver verði þyrstur á þeirri göngu, sem við eigum nú fram undan. Þá þarf hún að athuga það að geta staðíð í sporum Alexanders mikla, að drekka ekki vatnið sjálf, að hennar gæðingar drekki ekki einir vatnið, þó að aðrir séu þyrstir, því að það gaf hermönnum Alexanders mikla þrek gegn þorsta og hita og öðrum erfiðleikum, að þeir fundu, að hann deildi kjörum við þá. Þess vegna þurfa þeir efnasterkari í þessu landi að láta þá veikari finna það, að þeir deili við þá kjörum, þegar um nýjar álögur og erfiðleika er að tala í þjóðfélaginu. Bara lítið dæmi skal ég benda ykkur á, að einhver stærsti bátaútgerðarmaður landsins sennilega sá stærsti, er búinn að fá netin sín nú með háa genginu, en við hinir, sem erum með minna og verr settir, við þurfum að borga þau með lága genginu. Þá datt mér í hug ævintýrið um Alexander mikla. Hvort sem það er satt eða ekki, þá er það sígilt, að þegar þeir sterku deila kjörum með þeim veikari, þá geta þeir, sem erfiðara eiga, sætt sig við þau. Ef það er ekki gert, þá sætta þeir sig ekki við þau. Þetta vildi ég benda hæstv. ríkisstjórn á.