19.05.1960
Neðri deild: 84. fundur, 80. löggjafarþing.
Sjá dálk 8 í C-deild Alþingistíðinda. (2127)

58. mál, aukaútsvör ríkisstofnana

Frsm. 1. minni hl. (Einar Olgeirsson):

Herra forseti. Fjhn. hafði klofnað, eins og sagt hefur verið, um þetta frv. til laga um aukaútsvör ríkisstofnana, og meiri hl. lagði til, að frv. yrði fellt, en ég sem 1. minni hl. lagði til, að það yrði samþ.

Þetta frv, fer fram á það, að verzlunarstofnanir ríkissjóðs, sem greiða í bæjar- og sveitarsjóði, skuli greiða eins og þar mælir fyrir og skuli ekki allt saman renna, eins og t.d. nú er, bara til þess bæjar- eða sveitarsjóðs, þar sem þessar verzlunarstofnanir eru staðsettar, heldur skuli viss hluti þess, sem hingað til hefur runnið sem útvör til sveitarfélaga, renna til byggingarsjóðs ríkisins.

Það er nauðsynlegt að taka afstöðu til svona mála alveg án tillits til þess, hvernig menn líta á hagsmuni einstakra sveitarfélaga í slíku sambandi. Það, sem um ræðir, væri fyrst og fremst Áfengisverzlunin og Tóbakseinkasalan og þau útsvör, sem þessar stofnanir hafa borgað hingað til. En hér er raunverulega um miklu meira að ræða. Hér er um það að ræða, hvernig skuli verða í framtíðinni um þessa hluti, og í framtíðinni er alveg gefið mál, að hér á Íslandi koma til með að verða ákaflega margar verzlunarstofnanir, sem ríkissjóður hefur. Það er alveg gefið, að strax og núverandi frelsiskák hæstv. ríkisstjórnar er hrunið, og það er ekki mjög langt þangað til, þá verður farið inn á þá leið, að það verður komið allmörgum stofnunum hér upp, sem ríkið hefur. Það er vitanlegt mál, að það verður t.d. ekki lengi látið viðgangast annað eins og það, að ríkið kaupi alla þá olíu til landsins, sem er stærsta einstök vörutegund, sem við flytjum inn, og síðan skuli því vera deilt út til kannske þriggja félaga, sem með meira eða minna vafasömum hætti útbýta þessu aftur til almennings. Það er alveg gefið, að það er ekki langt þangað til það verður ein einasta olíuverzlun ríkisins, sem sér um þessa hluti. Og þannig kemur þetta til með að verða í framtíðinni í sífellt ríkara mæli. Þjóðnýting á verzluninni hér á Íslandi er jafngefið mál eins og þjóðnýting símans eða póstsins er núna. Á nú að fara eftir því, hvar skrifstofur eða þær stofnanir, sem þetta rækja, eru staðsettar, hvernig þær greiða útsvör? Ef við höfum olíuverzlun ríkisins og hún væri sett t.d. einhvers staðar úti á Seltjarnarnesi eða suður í Hafnarfirði eða eitthvað svoleiðis, eiga þá útsvörin að renna þangað, til viðkomandi sveitarfélags? Ef okkur fyndist það t.d. skynsamlegt, að við tækjum upp bifeiðaeinkasölu ríkisins, og við byggjum t.d. fyrir hana suður í Silfurtúni eða Arnarnesi, og það tilheyrir Garðahreppi, ættum við þá að fara að borga öll útsvörin þangað? Það sér hver einasti maður, að þetta er eins og hver önnur vitleysa. Við getum ekki látið þá tilviljun, hvar ein og ein stór ríkisstofnun er sett, ráða því, að allt útsvarið renni endilega til þess staðar, sem er eðlilegt að viðkomandi stofnun greiði.

Nú hefur sumt af þeim stofnunum, sem sérstaklega er þarna um að ræða, lent til Reykjavíkur. Við vitum ósköp vel, að hvort sem við erum þm. fyrir Reykjavík, sem hefðum um þetta að fjalla, þá dugir ekki að láta nein slík sjónarmið komast að, þegar verið er að athuga svona mál. Reykjavík er of stór til þess, að hún taki hreppapólitíska afstöðu í slíkum málum, og á að vera. Þess vegna er það gefið mál, að svona hluti á að athuga frá því sjónarmiði, hvað sé eðlilegt frá þjóðarinnar hálfu að gera í slíkum efnum. Við skulum segja t.d., að bæði Tóbakseinkasala ríkisins og Áfengisverzlun ríkisins eigi núna sjóði til þess að byggja alveg sínar skrifstofur og hafa ekki notað þetta fram að þessu. Með þeirri stækkun, sem nú er, þegar helmingur þjóðarinnar er kominn í þann forna Seltjarnarneshrepp, þá væri kannske ekkert óhugsandi, að í brekkunni hinum megin við Fossvogslækinn yrði kannske byggt seinna meir fyrir Áfengis- og Tóbakseinkasöluna, og það er ekki lengra frá miðbænum en inn að Laugarnesi, sem þó tilheyrir Reykjavík. Ættu þá þess vegna öll útsvörin að renna til Kópavogskaupstaðar? Ja, ég veit, að þeir í Kópavogi mundu út af fyrir sig vera fegnir að losna þá kannske við öll útsvör. En eru bara þetta þau sjónarmið, sem Alþ. á að hafa um svona mál? Ég segi nei. Ég álít, að við eigum að taka afstöðu um svona mál út frá því sjónarmiði, hvað skynsamlegt er og sanngjarnt í þessum efnum.

Þess vegna hef ég lagt til, að þetta frv. verði samþ. og að þetta yrði gert sem sú fasta regla, eins og þarna er lagt til í þessu frv. til laga, í þess 1. gr. Og ég vil leyfa mér að vonast til þess, að allir hv. þdm. sjái, hvaða sanngirni mælir með þessu, og verði þess vegna með þessu frv. Ég held, að það sé ekki ástæða til þess að orðlengja þetta frekar, en vil aðeins undirstrika, að einmitt prinsipmál eins og þetta fáist afgreitt eins og mönnum þætti eðlilegast og sanngjarnast hvað snertir alþjóðarhag.