22.03.1960
Neðri deild: 52. fundur, 80. löggjafarþing.
Sjá dálk 1411 í B-deild Alþingistíðinda. (315)

88. mál, söluskattur

Halldór Ásgrímsson:

Herra forseti. Ég hef haft tækifæri til að hafa fregnir af ræðu hv. 3. varaþm. Austf. (EinS) s.l. laugardag, sem hann hélt hér við 2. umr. þessa máls. Hv. varaþm. sagði, að gróusaga hans frá Hornafirði væri eins dagsönn og það væri staðreynd, að hann stæði hér í ræðustólnum. Auðvitað var þetta mjög áhrifamikið sönnunargagn, því að það má nú minna sjá og heyra en hv. 3. varaþm. Austf., þegar hann stendur a.m.k. í fárra feta fjarlægð frá áheyrendunum. En enn þá áhrifameira og trúverðugra hefði ég nú talið, ef hann hefði haft þá venju, sem var þekkt fyrir austan s.l. haust, að hann byndi sig ekki algerlega við ræðustólinn, heldur stigi stríðsdans, sem maður gæti kallað, utan við ræðustólinn, jafnhliða og hann flytur sínar áhrifamiklu ræður. A.m.k. heyrði ég það á mönnum eystra, kjósendum og fleirum, að þeim þótti þetta mjög athyglisverður háttur um ræðuflutning, sem hv. þm. viðhafði þar eystra, og því athyglisverðari sem hann var áður óþekktur þar í fásinninu. Og menn létu jafnvel á sér skilja, að svona málflutning í ræðu og látbragðslist hefðu þeir aldrei orðið varir við, nema þá e.t.v. meðan Konni var upp á sitt bezta og sótti stjórnmálafundi fyrir hönd Sjálfstæðisflokksins.

En það ber að skilja svo ræðu hv. varaþm., að hann hefði ekki alveg verið sannfærður um, að tilheyrendur tækju þetta gott og gilt, sem hann sagði, með tilvísun til þess, að hann stæði hér í ræðustólnum og gæti ekki meira. Hann fór líka að vitna í það, að sannorður maður á Hornafirði hefði sagt sér þessa sögu. Þetta er mjög átakanlegt og áþreifanlegt dæmi um Gróueðlið, þ.e. „sannorður maður hafði sagt mér“. En varaþm. hv. kærði sig ekkert um að leita fleiri heimilda um gróusögu sina. Hún var að hans skapi, og hann gat ekki látíð það á móti sér að telja hana umsvifalaust sanna. Hann varð endilega að veita sér þann munað að hlaupa með hana jafnvel inn í sali Alþingis. Það varð að kosta sem kosta vildi.

Ég skal ekki mjög fjölyrða um þessa hornfirzku gróusögu hv. varaþm. Ég geri í raun og veru ekki ráð fyrir, að það séu margir hv. þdm., sem hafi tilhneigingu til þess að vilja trúa þessu rugli hv. varaþm. En ef það væri einhver, sem hefði löngun til þess og vildi sannprófa sannleiksgildi hennar, þá vil ég mælast vinsamlegast til þess, að hv. dm. kynntu sér þessa hluti þar, sem hægt er, þ.e. á Hornafirði, og þá munu þeir komast að raun um, að þessi atvinnurekandi, sem hv. 3. varaþm. Austf. ber svo mjög fyrir brjósti, hefur nú sem áður og endranær lagt öll sín fiskbein, alla sína lifur inn til fiskimjölsverksmiðju og lifrarbræðslu kaupfélagsins.

En hv. varaþm. er ekki af baki dottinn, þótt hann sé hér í þessari hv. þd. staðinn ósannindamaður að þessari hornfirzku slúðursögu. Hann sezt bara á prikið aftur og ríður gandreið og kemur niður í Vopnafirði. Og það verður að segja hv. varaþm. til hróss, að hann er þó nokkru gætnari í sögum sinum frá Vopnafirði heldur en Hornafirði. En sami er hugurinn á bak við, þ.e. dylgjur og rætni. Hann reynir inn í þessar sögur sinar frá Vopnafirði að flétta einhverju, sem ókunnugir áheyrendur gætu haldið að séu staðreyndir, en hann misstigur sig strax og bregzt bogalistin. Maðurinn nær sem sagt ekki flugtakinu, ef hann þarf að halda sig nokkurn skapaðan hlut við sannleikann. Það er staðreynd.

Hv. varaþm. vildi m.a. í þessari ræðu sinni segja mönnum frá því, hvað íbúar Vopnafjarðarhrepps væru margír. Hann telur þá tæplega 400. En sannleikurinn er sá, að íbúar Vopnafjarðar eru á áttunda hundrað manns. Þessum hv. ræðumanni er tæplega sjálfrátt. (Gripið fram í: Stendur hér.) Já, það stendur í þér, og það mun standa í þér áfram, þegar þú ferð með ósannindi. Þetta er því furðulegra, þar sem maðurinn ferðaðist s.l. sumar víðs vegar um Vopnafjörð og spurði menn m.a., hvað þá vantaði nú, og ég er viss um, að á þessari yfirreið sinni hefur varaþm. hitt miklu fleiri menn en 400, og þar að auki var hann á fjölmennum framboðsfundi í Vopnafirði s.l. haust, og ef hann hefði bara hugleitt þann mannfjölda, sem þar var á þessum eina fundi, þá er ég viss um, að hann hefði hlotið að komast að þeirri niðurstöðu, að íbúarnir hlytu að vera fleiri en 400. Og eitt enn, ef maðurinn hefði viljað kynna sér kjörskrá Vopnafjarðarhrepps, sem ég geri ráð fyrir að hann hefði haft ástæðu til, þá hefði hann slysazt til og ekki komizt hjá því að sjá, að meira að segja kjósendurnir eru fleiri en 400, hvað þá íbúarnir.

Hv. varaþm. vildi auðvitað í þessari ræðu sinni koma við hjá kaupfélaginu. Það var náttúrlega sjálfsagður hlutur. Hann hefur það eftir mér, að skuldir viðskiptamannanna þar séu mjög litlar í ársbyrjun 1959, og nefndi tölu. Þetta skyldi hann nú varast, ekki sízt eftir þetta. Hann á að varast að nefna nokkuð það, sem kemur nálægt staðreyndum. Það er helzt, að hann geti fleytt sér á gróusögunum, sem erfitt er að festa fingur á. Ég hef sem sagt aldrei sagt honum frá skuldum viðskiptamanna Kaupfélags Vopnfirðinga, hreint ekki. Og talan, sem hann nefnir, er röng. Ég geri ráð fyrir, að maðurinn hafi haft viðleitni til þess að leita frétta af kaupfélaginu og einhver kunni að hafa sagt honum, að skuldir viðskiptamanna við kaupfélagið hefðu verið sem hann nefndi. Ég geri ráð fyrir líka, að aðspurður Vopnfirðingur hafi viljað segja honum söguna eins og hann mundi bezt og réttast, t.d. frá síðasta aðalfundi kaupfélagsins. En hv. varaþm. hugsaði ekki um það að leita sér meiri sönnunargagna en spyrja einhvern á götunni. Og hvers vegna spurði hann? Auðvitað vegna þess, að hann bjóst við að fá aðrar upplýsingar og sér geðþekkari. Hann hélt, að hann gæti fengið upplýsingar um það, að viðskiptamenn kaupfélagsins skulduðu svona og svona mikið, þannig að það gæti orðið árásarefni á mig og kaupfélagið, hve miklar skuldir væru við það. En hann fékk sögu, — þó að hún sé ekki rétt flutt, þá fékk hann sögu um, að skuldir viðskiptamanna við kaupfélagið væru litlar. Það er rétt. En þá er bara að athuga það, hvernig mætti nota þá sögu. Og þá var að ráðast á kaupfélagið fyrir það, hvað víðskiptamennirnir við kaupfélagið skulduðu lítið, og draga þá ályktun og flytja þá staðhæfingu fram, jafnvel hér á hv. Alþingi, að vegna þess að viðskiptamenn kaupfélagsins, bæði félagsmenn og aðrir, skulduðu lítið, þá hlyti að ríkja þar eymd og volæði. Ég verð líka að minnast á það, að þrátt fyrir þetta, sem og sýnir, hvað þessi málflutningur hv. varaþm. er fjarstæður, fór hann s.l. sumar og s.l. haust hús úr húsi í þorpinu og hrósaði réttilega hinu unga og framtakssama fólki fyrir mörg og snyrtileg nýbyggð hús, svo mörg, að þau setja yfirleitt svip á þorpið. Og ég veit það enn fremur, að hv. varaþm. ferðaðist svolítið með okkur öðrum frambjóðendum s.l. haust um sveitina og enn meir einn s.l. sumar í sambandi við sitt framboð og alls staðar hrósaði hann fólkinu og það réttilega fyrir ræktunina, heyvinnuvélarnar, útihúsin og íbúðarhúsin og eins og ekki siður fyrir alla þá snyrtimennsku, sem væri ráðandi í sveitinni á hverjum bæ utan húss og innan. Þetta var mér sagt, að hv. varaþm. hefði haft þar á orði, og ég trúði því, að rétt væri frá skýrt, vegna þess að ég hef heyrt, að margir ferðamenn hafa haft orð á þessu sama við mig. En nú á allt í einu að vera eymd og volæði á Vopnafirði, og það á að vera kaupfélaginu að kenna, sökum þess að viðskiptamennirnir skulda lítið. Mikil er trú hv. varaþm. á skuldunum, ef þær eiga að vera að hans dómi mælíkvarðinn á, að því meiri skuldir, því meira framtak og vellíðan og velgengni. Það er ekki hægt að draga aðra ályktun af þessum orðum hv. varaþm.

Þessi hv. varaþm. reyndi svo að ráðast á kaupfélagið á Vopnafirði fyrir, að það hefur ekki getað starfrækt hraðfrystihús sitt nú um 3 s.l. sumur. Hann vill gefa það í skyn, að kaupfélagið geri þetta af illvilja við fólkið, sem sagt illvilja við þá, sem eiga kaupfélagið. Sannleikurinn er sá, að kaupfélagið starfrækti hraðfrystihúsið svo lengi sem nokkur fiskur fékkst þar til frystingar og horfði ekki í að starfrækja það þrátt fyrir það, þó að ýmis árin fengist svo litill fiskur til frystingar, að rekstrarhalli var á húsinu, sem tilfinnanlegum upphæðum nam. Hraðfrystihúsið var sem sagt starfrækt svo lengi sem nokkrir menn í kauptúninu treystu sér til þess að gera þar út, en þeir gáfust smátt og smátt upp, vegna þess að það var engan fisk að hafa á venjulegum miðum um fjölda ára. Hreppsfélagið og kaupfélagið reyndu að hjálpa mönnum til að ná í stærri báta en áður, svo að frekar væri hægt að sækja á dýpri mið, en það stoðaði ekkí. Meðal þeirra, sem nutu aðstoðar, voru bræður tveir ásamt fleirum, sem fengu nýjan bát, sem þeir hlupu svo frá og komu svo s.l. haust fram hér í Reykjavík. Sjálfstfl. hafði tekið þá upp á arma sína, útvegað þeim lán til að kaupa nýjan bát og þ. á m. veitt til þeirra af atvinnuaukningarfé á nafni Vopnafjarðarhrepps, án þess að hreppsnefndin hefði þar komið við sögu eða um beðið. Svo er birt að sjálfsögðu mynd í Morgunblaðinu af bátnum og mönnunum, ágæt mynd, og sagt eitthvað á þá leið: Hér sjáið þið vopnfirzka píslarvotta, píslarvotta rangsnúins kaupfélagsvalds, sem hindrar framtak duglegra og heiðarlegra ungra manna. — Og Morgunblaðið var ekki nægilegur vettvangur fyrir þennan málflutning. Það var farið með málið í útvarpið og saga þessara bræðra dregin þar fram sem dæmi um vonzku kaupfélaganna og Framsfl. En á Vopnafirði var hlegið, ýmist hlegið eða hneykslazt, því að fólkið þar þekkti sögu þessara manna. Það mundi það, að bæði kaupfélagið og hreppsfélagið höfðu hlaupið undir bagga með þessum mönnum til þess að komast yfir nýjan bát, sem þeir svo hlupu frá. E.t.v. kannast hv. varaþm. nokkuð við þetta mál og veit kannske, hver átti þátt í því að hleypa Sjálfstfl., sjálfsagt í góðri trú, út í þessa málsmeðferð og málaflutning. Og e.t.v. vill svo hv. varaþm. segja okkur hér sögulokin, sem ég veit reyndar í stórum dráttum. Þau eru í aðalatriðum þannig, að þessir menn eru líka hlaupnir frá „sjálfstæðisbátnum“ og kunna hv. varaþm. og Sjálfstfl. enga þökk fyrir það, sem liðið er. Þetta var raunalegt. Svona fór, þegar hv. varaþm. ætlaði að fara að byggja upp einkaframtakið í útgerðarmálum á Vopnafirði.

Þetta ævintýri gat aldrei orðið til framdráttar hagsmunum Vopnafjarðar, og það var ekki heldur til þess ætlazt. En málið átti að vera til framdráttar Sjálfstfl., en það misheppnaðist. En nú bíða Vopnfirðingar eftir því, að hin tvö austur-þýzku togskip, sem þeir eiga með nokkrum öðrum sveitarfélögum á Norðausturlandi, geti orðið þeim að einhverju liði, því liði, sem til var ætlazt, og það geta þau væntanlega orðið, ef hæstv. núv. ríkisstj. vill t.d. hjálpa með því að lána eitthvert atvinnuaukningarfé, til þess að hægt sé að búa þessi skip út með nægum nýtízku veiðarfærum. Og ég vil alls ekki ætla hæstv. ríkisstj., að hún vilji ekki hlaupa undir baggann með því að lána til þessara hluta eitthvert atvinnuaukningarfé. Það er ekki ástæða til þess að vantreysta henni fyrir fram í því efni, fyrst hún hefur lánað einstaklingum, sem kenndir eru við Vopnafjörð, nokkra fjárhæð úr þeim sjóði, án þess meira að segja að sveitarfélagið hafi þar um beðið.

Hv, varaþm. lætur drjúglega yfir fylgi sínu og Sjálfstfl. á Vopnafirði. Ekki held ég nú, að maðurinn viti mikið um það, ef hann veit ekki einu sinni, hve margir kjósendur eru þar á kjörskrá. En ég hef enga löngun til þess að ræða mikið við hann um þetta mál, því að mér líkar það ekki illa, að hann standi í þessari trú sinni, sem er í raun og veru oftrú. Ef hv. varaþm. hefði kynnt sér málið, þá hefði hann sannfærzt um, að fylgi Sjálfstfl. er og hefur aldrei verið mikið á Vopnafirði, miðað við fólksfjöldann. En hv. varaþm. stendur sjálfsagt einn í þeirri trú, að hann hafi s.l. haust sópað að sér kjósendum út á sín fögru og stórkostlegu loforð. Hann lofaði vegum, hann lofaði höfnum, hann lofaði heilum verksmiðjum, svo að bara lítið eitt sé upp talið af því stærsta, sem hv. varaþm. lofaði að menn skyldu fá og fá strax, ef hann næði sæti á Alþingi. En kjósendurnir fóru að reikna og leggja saman og komust að þeirri niðurstöðu, að þessi duglegi maður lofaði ekki milljónum, heldur tugmilljónum á suma staðina og hundruðum milljóna, þegar allt var saman talið, og þeir fylltust nokkrum ugg og tortryggni í garð þessa manns, að þótt hann væri ríkur, eins og sagt er, þá mundi hann tæplega geta gert allt þetta, sem hann lofaði.

En hvað heldur svo hv. varaþm. að fylgið aukist við það, að það kemur nú í ljós á Alþingi, að hann hefur ekki einu sinni viðleitni til þess að standa við sín kosningaloforð, ekki einu sinni viðleitni í sambandi við allt það smæsta, meira að segja nauðsynlegar fjárveitingar til vega, litlar fjárveitingar, sem nema nokkrum tugum þúsunda. Hann sér sér ekki fært að standa að því að flytja slíkar tillögur. Vill ekki varaþm. hugsa út í það, að svona framkoma verður honum tæplega til framdráttar þarna eystra?

Það er ekki ástæða til þess í raun og veru að elta meir ólar við þennan hv. varaþm., hvorki út af kaupfélaginu á Vopnafirði né öðru. Í hverju orði skin í löngun hans til að níða kaupfélögin. En honum bregzt bogalistin þar eins og annars staðar í sambandi við þau mál, sem snerta samvinnufélögin. Hann gefur í skyn í sambandi við Vopnafjörð, að fólkið sé kúgað og þrælkað af kaupfélaginu. Ef þetta ætti að vera satt eða nærri sanni, þá mætti imynda sér, hvernig hugur fólksins þar væri til þessara samtaka sinna. Hv. varaþm. segir svo í því sambandi eina sögu frá Vopnafirði, þar hafi einstaklingur — þetta er í stíl við Gróuna og fer honum vel — sagt við sig s.l. haust í tilefni af því, að sóknarpresturinn og héraðslæknirinn voru að hætta störfum og enginn hafði sótt um embættin: „Ætli kaupfélagið taki þetta nú ekki að sér hvort tveggja eins og annað ?“

Þetta er út af fyrir sig skemmtileg saga. En ef sagan væri sönn, sem hún þarf ekki að vera, þótt hv. varaþm. segi hana, þá bið ég samt hann og aðra að hugleiða, að það er síður en svo, að þarna sé vantraust. Það mætti miklu frekar segja og eðlilega kalla það oftraust. Samt slysast hv. varaþm. í ofurkappi sínu að segja sögur að koma með svona alveg misheppnað dæmi um vantrú á kaupfélagið. Hitt er svo annað mál, að annaðhvort er sagan tilbúin af hv. varaþm. eða hann hefur hitt fyrir sér einhvern gárunga, sem hefur haft gaman af að vita, hvort hægt væri að segja hv. varaþm. svo ótrúlega sögu, að hann hlypi ekki með hana.

Ég skal nú ljúka máli mínu. Ræður hv. varaþm. hafa gefið nokkra innsýn í hugarfar hans til manna og málefna. Hv. varaþm. hefur, eins og hans er venja, gengið rösklega fram hér á hv. Alþingi að kynna sig hér í sölunum. Og mönnum er það vafalaust ljóst, hvaða mann hann hefur að geyma eftir þessar ræður, sem hann hefur flutt hér.

Ég hafði áður nokkur kynni af ræðumennsku og innræti hv. varaþm., en eðlilega aðrir þm. miklu síður. Síðustu orð mín nú til þessa hv. varaþm. eru þau, að ég þakka honum fyrir þessar viðræður, og sennilega verður það eina þökkin, sem hann fær fyrir þetta frumhlaup sitt, því að ég á ekki von á, að hans flokkur a.m.k. þakki fyrir málflutning þann, sem hv. varaþm. hefur viðhaft.