03.12.1959
Neðri deild: 9. fundur, 80. löggjafarþing.
Sjá dálk 120 í B-deild Alþingistíðinda. (76)

16. mál, bráðabirgðafjárgreiðslur úr ríkissjóði 1960

Eysteinn Jónsson:

Hæstv. dómsmrh. er ákaflega ánægður með þetta allt saman, öll þessi vinnubrögð. Þar kom það. Ætli menn hafi nú ekki grunað eitthvað um það, hvaðan þetta mundi vera runnið, allt þetta nýstárlega, sem við höfum reynt þessa fáu daga, sem þessi nýi þingmeirihluti hefur starfað hér á Alþingi? Og ef einhvern hefur grunað eitthvað, þá hefur hann fengið nokkra staðfestingu á því í því, sem hæstv. ráðh. sagði. Hann er ákaflega ánægður. Það er farið alveg nákvæmlega eftír öllum þingræðisvenjum, ég tala nú ekki um stjórnarskránni og þingsköpunum, öllu fylgt út í æsar, ekki aðeins bókstaf, heldur líka anda, og allir geta verið ánægðir. Það eru bara einhverjir málþófsmenn, sem sjá ástæðu til þess að finna að þessum nýju siðum, sem hæstv. ríkisstjórn hefur látið lið sitt hér á Alþingi taka upp.

Hæstv. ráðh. segir, að það sé ekkert athugavert við það, þó að haldið sé áfram nú um miðja nótt að ræða um málefni, sem heyrir undir fjmrh., enda þótt hann sé hvergi nærri staddur, og sízt sé að ásaka forsetann fyrir það, þó að hann haldi þessu til streitu. Það sé alveg eðlilegt. Það sé vafasamt, að menn hafi nokkuð við hæstv. fjmrh. að tala yfir höfuð í þessu sambandi, og ef menn hafi það, geti menn stungið því hjá sér og ráðh. geti svo svarað því seinna. En mál það, sem hér er til meðferðar, er um heimild fyrir bráðabirgðagreiðslum úr ríkissjóði, og það er um það, að þetta skuli lögfest nú strax, til þess að ríkisstj. geti sent þingið heim alveg næstu daga. Málið er ekki bara um það að heimila bráðabirgðagreiðslur úr ríkissjóði, málið er um að gera það strax, og þess vegna er þessi næturfundur og öll þessi brot á þingræðisvenjum og siðaðra manna háttum, að það þarf að koma þessu í kring strax, til þess að stjórnin geti losnað við þingið.

Hæstv. ráðh. segir, að það sé mjög ólíklegt, að hæstv. fjmrh. þurfi að svara fyrir nokkuð í sambandi við svona lagaða málsmeðferð, það sé í mesta máta óeðlilegt. Og hann leyfði sér meira. Hann leyfði sér að deila á hv. alþm. fyrir það að taka þessu ekki þegjandi. Þeir hefðu bara átt að taka þessu þegjandi, og að því er manni skildist, þá væri það brot á öllum venjulegum þingreglum og siðaðra manna háttum, að þetta skuli hafa verið rætt. Menn hefðu bara átt, eins og vant er, að framlengja tekjustofnana orðalaust og frv. um bráðabirgðafjárgreiðslurnar einnig alveg orðalaust, þó að það sé upplýst, að nú eru þessi mál búin að fá alveg sérstakt innihald, og það er, að setja á þetta strax í lög, til þess að hægt sé að reka þingið heim. Svo kemur þessi hæstv. ráðh. og segir, að það sé furðuleg misnotkun á þingsköpum, að þm. hafa leyft sér að ræða þetta og gagnrýna. Við vitum, á hverju við eigum von, ef andi þessa hæstv. ráðh. fær að svífa hér yfir vötnunum áfram og engir verða til þess að halda uppí málstað Alþingis af þeim, sem Alþingi hefur valið í trúnaðarstöður. Hvað verður mikið eftir af þingræði á Íslandi eftir nokkur ár, ef áfram heldur eins og nú hefur gengið í nokkra daga? Það er ekki svo að heyra sem hæstv, ráðherrar eða a.m.k. ekki sá, sem hér talaði nú, sjái nokkur missmíði á þessu eða á honum sé nokkur bilbugur í þessu efni. Nei. Við heyrum bara, að við hefðum átt að þegja. Það sé raunverulega brot á anda þingræðisins, að við höfum leyft okkur að ræða um þessa málsmeðferð alla saman í sambandi við frv. um bráðabirgðafjárgreiðslurnar og um framlengingu tollanna og skattanna. Og síðan bætir þessi hæstv. ráðh. því við, að það, sem við höfum sagt, þau varnaðarorð, sem við höfum látið falla, ef ske mætti, að úr þessu gæti dregið framvegis, þau séu mælt af leikaraskap og loddarahætti, en ekki af neinum áhuga fyrir því, að áfram geti gengið þingstörf hér á sama hátt og verið hefur og í sama anda og verið hefur, frá því að Alþingi var endurreist. Það er ekki það, sem máli skiptir. Það eru hinir nýju siðir, sem máli skipta að dómi hæstv. ríkisstj. og hæstv. dómsmrh., sem er talsmaður hennar í þessu efni og sennilega aðalpottur og höfuðpanna í þessum aðförum, sem hér er stofnað til, nema það skyldi þá vera hinn fjarverandi, faldi hæstv. fjmrh., sem væri annaðhvort pannan eða potturinn.

Þessi hæstv. ráðh, fræddi menn svo á því, að það væri algengt, að því er manni skildist, að skornar væru niður umræður á Alþingi. Mér er nú nær að halda, að það hafi ekki komið fyrir í tíu ár. Það má þá leiðrétta það, ef það er misskilningur. Það er ekki algengara en það, — þetta, sem hæstv. dómsmrh. talaði um eins og sjálfsagðan hlut, engan atburð, og manni skilst, að við eigum von á að verði daglegt brauð hér á næstunni, ef hæstv. ráðh. fær að ráða, því að í þeim tón talaði hann um þetta. Þá sjáum við, hvert verið er að fara.

Mér er nær að halda, að til þessa hafi ekki verið gripið í tíu ár. Og það er alveg áreiðanlegt, að til þessa hefur aldrei verið gripið í upphafi þings og sízt af engu tilefni, eins og raunverulega hefur verið gert hér á þessari nóttu í hv. Nd. Alþingis, því að það var ekkert tilefni til þess að gera þetta, ekki hið minnsta. Það voru aðeins örfáir menn, sem höfðu tekið til máls um þessa þýðingarmiklu málsmeðferð, sem hæstv. ríkisstj. stendur fyrir, og þeir höfðu í engu misnotað málfrelsi sitt, rétt sinn til að halda ræður um þessi efni.

Hæstv. ráðh. sagði, að ég hefði ekki átt að minnast á þetta, vegna þess að ég hefði átt þátt í því að setja þingsköpin, þar sem gert var ráð fyrir þeim möguleika að takmarka umræður á Alþingi. Það er alveg rétt, að það er gert ráð fyrir þessum möguleika. En það er gert ráð fyrir því, að hann sé notaður í þingræðisanda, en ekki í einræðisanda, eins og nú er ætlunin að stofna til. Og þetta ákvæði þingskapanna er sett þangað inn vegna þess fyrst og fremst, að menn með nokkuð svipuðum hugsunarhætti máske og þeir, sem núna standa fyrir þessari tegund vinnubragða, misnotuðu hið almenna, ótakmarkaða málfrelsi á Alþ. með stórfelldu málþófi hér fyrir áratugum og gerðu þannig þingstörfin nær óframkvæmanleg. Þá urðu menn vitni að því t.d., að eldhúsumræður stóðu í níu daga, svo að segja dag og nótt. Og þá urðu menn líka að reyna það, að umr. um fremur lítil mál stóðu svo að segja dag og nótt í sjö og átta daga samfleytt, aðeins til þess að tefja fyrir þingstörfum og gera afgr. annarra mála ófæra. Það var út af þessu, sem þingsköpunum var breytt, og í þeim anda að fyrirbyggja annað eins og þetta. Í þeim anda á þeim að beita. En það er alger misbeiting á þingsköpunum að nota þau á þann hátt, sem hæstv. forseti hefur leyft sér að gera nú á þessari nóttu eftir fyrirskipun hæstv. ríkisstj.

Ég skal svo ekki hafa þessi orð utan dagskrár fleiri til svars því, sem hæstv. dómsmrh. tók fram. Ég vil aðeins að lokum minna á, að á þessum örfáu dögum, sem þingið hefur nú starfað, höfum við orðið vottar að eftirfarandi, sem allt eru alger einsdæmi í síðari ára sögu Alþingis: Að ríkisstj. hefur einsett sér að senda Alþingi heim og ætlaði að senda Alþingi heim eftir tíu daga setu, ef hún hefði fengið því ráðið. Að Alþ. hefur verið neitað, hreinlega neitað um skýrslu um efnahagsmálin, og fjmrh. hefur lýst því yfir, að hann ætli ekki að halda fjárlagaræðu að þessu sinni í upphafi þings, en þingið verði þess í stað sent heim. Þá höfum við einnig orðið vitni að því, að fellt hefur verið í sameinuðu Alþingi að taka á dagskrá í upphafi þings þáltil). um bráðaðkallandi nauðsynjamál. Loks höfum við á þessari nóttu orðið að sitja undir því, að hæstv. forseti hefur beitt valdi til þess að skera niður umræður á þann hátt, sem ekki hefur verið gert, að því er ég bezt veit, í tíu ár á Alþ., og það um málefni, sem hæstv. fjmrh. er forsvarsmaður fyrir og án þess að sá hæstv. ráðh. væri viðstaddur eða hefði verið viðstaddur meira en helming þess tíma, sem málið hafði verið til umræðu.

Þetta eru allt einsdæmi. En einsdæmin eru verst. Og nú virðist manni, að það eigi að bæta því ofan á allt annað að halda nú enn áfram umr., þó að hæstv. fjmrh. verði ekki viðstaddur, og það um þetta málefni hans. Ég mótmæli því algerlega, að slíkt verði gert.