24.10.1960
Sameinað þing: 6. fundur, 81. löggjafarþing.
Sjá dálk 91 í B-deild Alþingistíðinda. (179)

1. mál, fjárlög 1961

Lúðvík Jósefsson:

Herra forseti, Góðir hlustendur. Nú eru liðnir 8 mánuðir, síðan Alþ. samþykkti sem lög hið nýja efnahagskerfi ríkisstj. Vegna almennrar óánægju með hið nýja kerfi bað forsrh. þjóðina um að sýna biðlund og veita ríkisstj. starfsfrið, svo að reynslan fengi að skera úr um gildi hins nýja efnahagskerfis. Þrátt fyrir þær miklu byrðar, sem lagðar voru á þjóðina, og þær sérstöku fórnir, sem vinnustéttirnar hafa orðið að færa vegna hinnar nýju efnahagsmálastefnu, hefur ríkisstj. fengið starfsfrið og þjóðin sýnt þá biðlund, sem um var beðið.

En nú er reynslutími hins nýja efnahagskerfis liðinn. Biðtíminn er búinn. Nú verður ríkisstj. að þola dóm þjóðarinnar yfir hinu nýja efnahagskerfi. Núverandi stjórnarflokkar hafa farið sameiginlega með stjórn landsins óslitið í nærfellt tvö ár. Þeir geta því ekki með sanngirni borið við stuttum stjórnartíma eða ónægum undirbúningi af þeim ástæðum. Efnahagsstefna ríkisstj. var líka sögð vandlega undirbúin og þaulhugsuð af hinum færustu sérfræðingum. En hvað segir svo átta mánaða reynsla af hinni nýju efnahagsstefnu, þeirri stefnu, sem ríkisstj. gaf nafnið viðreisn?

Þegar viðreisnin var samþykkt, lagði ríkisstj. á það megináherzlu, að stöðva yrði frekari skuldasöfnun við útlönd, hvað sem það kostaði. Þá var sagt, að byrði þjóðarinnar af vöxtum og afborgunum erlendra skulda væri orðin óbærileg og meiri en hjá nokkurri annarri þjóð, að undanskilinni einni, eins og það var orðað þá. En hvað hefur svo gerzt í þessum efnum á 8 mánaða reynslutíma viðreisnarstefnunnar? Samkv. nýlega gefnum upplýsingum ríkisstj. sjálfrar hefur hún tekið ný lán og heimilað einstaklingum og félögum að taka ný lán á þessum reynslutíma, sem nema samtals um 750 millj. kr. Lán þessi eru flest til tveggja ára, en önnur til nokkurra mánaða. Skuldasöfnunin við útlönd hefur því stóraukizt, en ekki minnkað. Vaxta- og afborganabyrðin hefur því líka aukizt, en ekki minnkað.

Annað höfuðatriði viðreisnarinnar var, að bæta þyrfti gjaldeyrisstöðu þjóðarinnar. Reynslan sýnir, að gjaldeyrisstaðan hefur stórversnað, séu þær gjaldeyrisskuldir taldar með, sem nú er stofnað til með stuttum vörukaupalánum eða gjaldfresti á innfluttum vörum.

Sparifjármyndun átti að aukast við hina nýju stefnu í peningamálum. Það hefur einnig reynzt rangt. Samkvæmt opinberum skýrslum bankanna nam aukningin á innstæðufé í bönkum og sparisjóðum 50.1 millj. kr. lægri upphæð á fyrstu 7 mánuðum yfirstandandi árs en hún nam á sama tíma árið 1959. Það er vitanlega með öllu rangt að segja frá þeirri sparifjáraukningu, sem nú hefur átt sér stað, eins og slíkri, að sparifjáraukning hafi aldrei átt sér stað hér fyrr. Hún hefur vitanlega verið allmikil á hverju ári. En aukningin hefur verið minni á þessu ári á sambærilegum tíma heldur en hún var á næsta ári á undan.

Þannig hafa ýmsir þýðingarmestu þættir peningamálanna farið gersamlega á annan veg en viðreisnarstefnan lofaði. Erlendu skuldirnar hafa aukizt. Greiðslubyrðin við útlönd hefur vaxið. Gjaldeyrisstaðan hefur versnað. Sparifjáraukningin er minni en hún var áður. Þetta eru staðreyndir, sem blasa við allra augum og þeim þýðir ekkert að neita.

En hver hefur svo reynslan orðið af viðreisninni á aðalatvinnuvegi þjóðarinnar? Þegar viðreisnarstefnan var lögfest, lýsti ríkisstj. því yfir, að höfuðverkefnið væri að koma atvinnulífi þjóðarinnar á traustan og heilbrigðan grundvöll. Og því var sérstaklega lýst yfir, að efnahagsráðstafanirnar væru við það miðaðar, að sjávarútvegurinn yrði eftirleiðis rekinn hallalaust, án bóta eða styrkja. Útgerðarmenn hafa þegar kveðið upp sinn dóm yfir viðreisninni. Að lokinni vetrarvertið var haldinn fjölmennur fundur útvegsmanna á vegum Landssambands ísl. útvegsmanna. Þar lýstu útvegsmenn því yfir einum rómi, að hagur þeirra hefði stórum versnað við hinar nýju efnahagsráðstafanir og ríkisstj. brugðizt gefnum loforðum, og til þess að undirstrika, hve alvarlegum augum útvegsmenn litu á þau nýju viðhorf, sem skapazt hefðu við viðreisnina, samþykktu þeir einróma þannig orðaða ályktun:

„Að gefnu tilefni telur fulltrúafundurinn, að í framtíðinni skuli ekki hefja vertíð, fyrr en tryggður hefur verið viðunandi starfsgrundvöllur fyrir fiskiskipaflotann og samningar undirritaðir við fiskkaupendur.“

Þannig lýsa útvegsmenn því beinlínis yfir, að vertíð skuli ekki hafin að nýju, fyrr en viðunandi starfsgrundvöllur fáist fyrir fiskiskipaflotann aftur. Þessi samþykkt útvegsmanna í Landssambandi ísl. útvegsmanna er þungur dómur um viðreisnarstefnu stjórnarinnar. Og alvarlegur er hann fyrir ríkisstj., þegar þess er gætt, að mikill meiri hluti þeirra manna, sem samþykktina gerðu, voru stuðningsmenn hennar fram að þeim tíma, sem samþykktin var gerð.

Almennur fundur útvegsmanna á Austurlandi lýsti því yfir í sumar, að hann teldi, að hagur bátaflotans hefði versnað til mikilla muna við hinar nýju efnahagsráðstafanir og að ekki kæmi til mála að hefja vertíð að nýju að óbreyttum rekstrargrundvellinum.

Þannig er dómur útvegsmanna um þá nýju efnahagsmálastefnu, sem sérstaklega var ætlað að koma atvinnulífi þjóðarinnar á traustan og heilbrigðan grundvöll.

Útgerðarmenn eru ekki einir til frásagnar um það, hvernig viðreisnin hefur leikið sjávarútveginn. Það er á allra vitorði, að um 150 fiskibátar hafa að undanförnu legið bundnir vegna fjárhagsörðugleika. Tugir milljóna af vátryggingariðgjöldum bátaflotans eru í vanskilum, og afborganir og vextir af stofnlánum liggja í óreiðu. Hvert útgerðarfyrirtækið af öðru svíkst um að greiða kaup á tilskildum tíma og skuldarófan lengist í sífeilu. Vaxtaokur viðreisnarinnar er beinlínis að leggja að velli hvert framleiðslufyrirtækið af öðru.

Algert skilningsleysi ríkisstj. og sérfræðinga hennar á málefnum framleiðslunnar hefur hvergi komið eins áþreifanlega í ljós og varðandi vaxtapólitíkina. Útflutningsframleiðslu okkar er gert að greiða þrefalda og fjórfalda vexti á við það, sem keppinautum okkar erlendis er gert að greiða. Augljóst er, að sérfræðingar ríkisstj. hafa enga grein gert sé fyrri áhrifum hinna háu vaxta í framleiðslukostnaðinum. Þegar hækkun vaxtanna var ákveðin, sögðu þeir, að verðlag í landinu mundi ekki hækka vegna vaxtahækkunarinnar og að þeir hefðu ekki tekið tillit til vaxtahækkunarinnar við útreikninga á afkomu sjávarútvegsins. Vaxtahækkunin mun þó nema 200–250 millj. kr. á ári, og meginið af þeirri fjárhæð leggst á beinan eða óbeinan hátt á útflutningsframleiðsluna.

Sem dæmi um það, hvernig vaxtahækkunin verkar á hag fiskiðnaðarins, skulu hér tilfærðar nokkrar tölur beint úr reikningum eins meðalstórs frystihúss. Árið 1959 voru öll vinnulaun hjá því frystihúsi, sem hér um ræðir, 3.3 millj. kr. Vaxtaútgjöld voru hins vegar 1 millj. Vaxtaútgjöldin hjá þessu frystihúsi hækka á þessu ári vegna viðreisnarvaxtanna um rúmlega 700 þús. kr., eða hækkunin nemur sömu fjárhæð og 22% hækkun á öllu kaupgjaldi hjá frystihúsinu hefði numið.

Haraldur Böðvarsson útgerðarmaður á Akranesi skýrði nýlega frá því í grein í Morgunblaðinu, að frystihúsin þar, sem greiddu í vinnulaun rúmar 20 millj. kr., þyrftu að greiða 8 millj. kr. í vexti. Af þeirri upphæð er hið nýja vaxtaokur 3–4 millj. kr.

Þannig kemur vaxtaokrið við framleiðsluna, þó að sérfræðingar ríkisstj. í efnahagsmálum og hún sjálf þykist ekkert sjá og ekkert vita og reikni ekki með slíkum auknum útgjöldum.

Stuðningsmenn ríkisstj. hafa líka áttað sig vel á því, hvað nú er að gerast t.d. í sjávarútveginum. Einar Sigurðsson útgerðarmaður og alþm. selur nú hvern fiskibát sinn af öðrum og leigir og selur frystihúsin, rétt eins og sá vondi sé á hælunum á honum. Og síðan hefur hann í frumvarpsformi hér á Alþingi tilkynnt, að nú hugsi hann sér að snúa sér fyrst og fremst að minkabúskap, þar sem hann muni vera miklu ábatasamari en sjávarútvegurinn.

Þannig blasir gjaldþrot viðreisnarinnar við, hvar sem litið er í íslenzkum sjávarútvegi. Þetta gjaldþrot viðreisnarinnar hefur orðið þrátt fyrir biðlund þjóðarinnar, þrátt fyrir það, að verkamenn og sjómenn og allir launþegar landsins hafa beðið og þolað áframhaldandi kauplækkun allan reynslutíma viðreisnarinnar.

En nú er reynslutíminn búinn. Nú hafa launastéttir landsins tekið á sig miklar fórnir í langan tíma til þess að sanna haldleysi kenninga þeirra manna, sem í sífellu hafa þrástagazt á því, að allir erfiðleikar í efnahagsmálum þjóðarinnar stöfuðu af of háu kaupgjaldi vinnandi fólks.

Núverandi stjórnarflokkar lækkuðu með lögum frá Alþingi kaupgjald allra launþega strax í ársbyrjun 1959, og aftur var vegið í sama knérunn með gengislækkuninni á þessu ári. Kaupmáttur launa hefur verið minnkaður. En erfiðleikarnir í efnahagsmálum þjóðarinnar eru þó meiri en áður. Ríkisstj. treystir sér ekki til að neita með öllu þeim staðreyndum, sem við blasa um hag sjávarútvegsins, en hún á skiljanlega bágt. Sérfræðingar hennar og hún sjálf höfðu einmitt lagt á það höfuðáherzlu, að hin nýja stefna væri við það miðuð að koma rekstri sjávarútvegsins á hallalausan og heilbrigðan grundvöll án bóta eða styrkja. Ríkisstj. hefur því reynt að berja í brestina og finna skýringar á því, hvernig til hefur tekizt með viðreisnina.

Ein af skýringum ríkisstj., — ein af þeim, sem hæstv. fjmrh. var að reyna að nota hér í ræðu sinni á undan mér, — ein af skýringunum er sú, að erfiðleikar útgerðarinnar stafi nú af aflaleysi. Hér er um algera blekkingu að ræða. Aflinn í ár er meiri en nokkru sinni áður. Um það vitna opinberar skýrslur. Bátaflotinn veiddi um 30 þús. tonnum meira á síðustu vetrarvertíð en árið þar áður. Og síldveiðin, sem auðvitað var léleg, var þó miklu betri en hún hefur verið mörg ár í röð, aðeins að árinu 1959 einu undanskildu. Afli togaranna er lélegur. En þó er ekki mikill munur á heildaraflanum nú og árið áður, þegar fullt tillit er tekið til þess, að nú hafa þeir siglt miklu meira en áður með aflann á erlendan markað, en þáð vitanlega hlýtur að hafa áhrif á heildaraframagn þeirra.

Það er því alrangt, að aflaleysi eigi hér sök á erfiðleikum t.d. bátaflotans og fiskiðnaðarins.

Þá er önnur skýring ríkisstj. á því, hvernig komið er, sú, að gífurlegt verðfall á mjöli og lýsi hafi nú komið til og hafi ríkisstj. ekki getað séð slíkt fyrir. Hér er líka um rangan málflutning að ræða í meginatriðum. Verðfallið á mjöli og lýsi var skollið á mörgum mánuðum áður en viðreisnarlöggjöfin var samþ. á Alþingi. Það sést m.a. á því, að í grg. með gengislækkunarfrv. er það tekið fram skýrum orðum, að við ákvörðun hins nýja gengis hafi verið tekið tillit til verðfallsins á mjöli og lýsi. Hið rétta er líka það, að svo að segja öll síldarmjöls- og síldarlýsisframleiðslan 1959 lenti í verðlækkuninni, að talsverðu leyti vegna þess, að ríkisstj, neitaði útflytjendum um að selja þessar afurðir á þá markaði, sem jafnan höfðu haldið verðinu uppi.

Nei, um það átti ekki að þurfa að deila, að viðreisnarstefnan hefur reynzt röng og útreikningar sérfræðinga ríkisstj. standast ekki próf reynslunnar. Það er staðreynd, sem ekki verður umflúin, að viðreisnin hefur gert hag útflutningsframleiðslunnar lakari en áður, að viðreisnin hefur lagt á herðar vinnandi almennings í landinu óbærilegar byrðar, að viðreisnin hefur ekki náð þeim árangri í peningamálum þjóðarinnar, sem ráð var fyrir gert. Þetta liggur ljóst fyrir. Þessu þýðir í rauninni ekki að neita.

En hvað er það þá, sem hefur gerzt í efnahagsmálum þjóðarinnar og, hefur tekizt að ná fram? Í viðskiptamálum þjóðarinnar hefur orðið stórfelld breyting. Á átta fyrstu mánuðum yfirstandandi árs hefur þjóðin keypt inn vörur frá sex Vestur-Evrópulöndum og Bandaríkjunum fyrir 530 millj. kr. hærri fjárhæð en þessi lönd hafa keypt vörur af okkur fyrir. Á þessu tímabili höfum við t.d. keypt vörur frá Vestur-Þýzkalandi fyrir 261 millj. kr., en Vestur-Þýzkaland hefur keypt af okkur fyrir aðeins 41 millj. Þannig nöfum við óhagstæðan verzlunarjöfnuð við Vestur-Þýzkaland á átta mánuðum, sem nemur 220 millj. kr., og það, sem þó er enn þá verra, er það, að Vestur-Þýzkaland kaupir aðallega af okkur ísvarinn fisk, þ.e.a.s. óunna vöru, sem miklu hagstæðara hefði verið fyrir okkur að fullvinna hér heima.

Á sama tíma og viðskiptin sveiflast þannig yfir, dregur úr viðskiptum okkar við þau lönd, sem greitt hafa hæst verð fyrir útflutningsvörur okkar og tekið þær vörur af okkur, sem oftast hefur verið erfiðast að tryggja öruggan markað fyrir. Það er augljóst mál, að viðreisnin hefur náð þeim tilgangi að þvinga viðskipti þjóðarinnar yfir til ákveðinna landa, — landa, sem áður höfðu orðið undir í samkeppninni um viðskiptin við Ísland. Það var erlent peningavald, sem knúði ríkisstj. til þessarar stefnubreytingar. Sérfræðingar þess erlenda peningavalds hafa séð hagsmunum þess borgið.

Þessi nýja stefna í viðskiptamálum á eftir að reynast þjóðinni dýr. Hún mun fyrr en varir kalla yfir okkur markaðskreppur og verðfall útflutningsvaranna. Fyrsta sprettinn ganga þessi viðskipti á þann hátt, að landið gerist skuldugra og skuldugra við þessi útvöldu lönd vestrænnar samvinnu. En svo koma skuldadagarnir, og þá verðum við nauðugir viljugir að selja framleiðsluvörur okkar til þessara landa, jafnvel þótt verðlag þar sé okkur óhagstætt, en á þennan hátt skal reka Ísland, hvað sem það kostar, inn í vestræna efnahagskerfið. Bein afleiðing hinnar nýju efnahagsmálastefnu er margs konar öfugþróun, sem nú á sér stað í atvinnu- og efnahagsmálum landsins. Þannig hafa okurvextirnir leitt til þess, að sífellt sækir meira og meira í það horf, að framleiðsluvörur séu fluttar út óunnar eða sem minnst unnar. Þannig hefur t.d. útflutningur á ísvörðum fiski aukizt um 10 þús. tonn á þessu ári, á sama tíma sem fiskur til frystingar innanlands hefur minnkað að sama skapi. Hið sama gerist með saltfisk. Útflutningur á verkuðum saltfiski hefur minnkað um helming á þessu ári, en útflutningur á óverkuðum saltfiski vex að sama skapi. Hér er um öfugþróun að ræða, sem augljóslega stafar af vaxtaokrinu og lánsfjárkreppunni, sem ríkisstj. hefur skipulagt.

Hliðstæð öfugþróun hefur átt sér stað í fjárfestingarmálunum. Nú er það litla aðhald, sem gilti í þeim málum, úr sögunni. Nú er það lögmál gróðahyggjunnar, sem ræður, hvaða fjárfestingarframkvæmdir eiga sér stað. Og hver er svo reynslan? Hún er sú, að nú þjóta upp stærstu bíóhús, sem byggð hafa verið til þessa á Íslandi. Nú þjóta upp 8 hæða hótelbyggingar. Nú þurfa þessir aðilar ekki lengur að skammast yfir því, að þeir fái ekki fjárfestingarleyfi. Nú er það lögmál peninganna, sem gildir. En það fer heldur lítið fyrir byggingu framleiðslufyrirtækja. Frystihús og fiskverksmiðjur, sem voru hálfbyggð, geta verið það áfram. Lögmál peninganna hefur ekki áhuga á slíkum framkvæmdum.

Þá hefur viðreisnin ekki siður haft alvarleg áhrif á íbúðarhúsabyggingar almennings. Hin nýja stefna hefur stórlega dregið úr slíkum framkvæmdum, og hún hefur þegar orðið þess valdandi, að fjöldi fátækra manna hefur gefizt upp við það að eignast eigin íbúð og aðrir sjá fram á að tapa íbúðum sínum vegna lánsfjárkreppunnar og vaxtaokursins.

Viðreisnin hefur þannig lamað atvinnuvegina, skert lífskjör almennings, dregið úr æskilegum framkvæmdum, knúið þjóðina í óhagstæð viðskiptakjör og leitt af sér ýmiss konar öfugþróun í atvinnulífi þjóðarinnar. Afleiðingar viðreisnarinnar verða minnkandi þjóðartekjur. Þjóðin sem heild tapar. En hverjir græða á viðreisninni? Það er augljóst, að það erlenda peningavald, sem mestu réð um, að hin nýja stefna í viðskiptamálunum var upp tekin, græðir. Og innanlands mun bankakerfið stórgræða, einkum þó Seðlabankinn. Bókfærður gróði bankanna verður varla undir 150–200 millj. kr. á þessu ári. Gróði bankanna kemur að verulegu leyti fram sem bókhaldslegt tap á atvinnuvegum landsins. Þá er enginn vafi á því, að nokkur iðnfyrirtæki hafa stórgrætt á gengislækkuninni. Er þar fyrst og fremst um þau fyrirtæki að ræða, sem lítil útgjöld hafa, sem eru í beinum tengslum við erlent verðlag, en hafa þó fengið að hækka útsöluverð framleiðsluvöru sinnar til samræmís við erlent verðlag. Þá er vitað, að skipafélög þau, sem starfa á erlendum flutningatöxtum, hafa stórgrætt á gengislækkuninni, þar sem mikill hluti útgjalda þeirra, vinnulaunin, hefur fremur lækkað en hækkað. Og enginn vafi leikur á því, að ýmsir heildsalar hafa grætt vel á verðsveiflu gengisbreytingarinnar. Þessir aðilar hafa allir grætt. Þeir hafa fengið sinn drjúga hluta af því, sem almenningur í landinu hefur tapað á hinum nýju efnahagsráðstöfunum.

Það hefur lengi verið klifað á því sem aðalvanda íslenzkra efnahagsmála, að það sé tap á sjávarútvegi okkar. Í sífeilu er talað um tap bátaflotans, tap fiskiðnaðarins, tap togaranna o.s.frv. Almenningur í landinu er löngu orðinn þreyttur á því að heyra um þessi töp útgerðarinnar og verða að þola ýmist þessar ráðstafanir eða aðrar til þess að bjarga aðalatvinnuvegi þjóðarinnar úr þessum sífellda taprekstri. Það er suðvitað rangt í grundvallaratriðum að tala um taprekstur sjávarútvegsins á þann hátt, sem gert er. Tap útgerðarinnar er bókhaldslegt. En raunverulega hefur þjóðarbúíð hagnað af sjávarútveginum. Tap útgerðarinnar stafar af því, að ýmsir milliliðir í þjóðfélaginu fá að skattleggja hana langt úr hófi. Tap útgerðarinnar kemur m. a. fram sem 150 millj. kr. gróði bankanna. Tap útgerðarinnar kemur fram í 40–50 millj. kr. gróða olíufélaganna í landinu. Tapið kemur fram í gróða vátryggingarfélaga, í gróða skipafélaga, og síðast en ekki sízt í gróða heildsala og annarra slíkra milliliða.

Það er þýðingarlaust með öllu fyrir núv. ríkisstj. að halda því lengur fram, að orsaka hins bókhaldslega taps útgerðarinnar sé að leita í of háu kaupgjaldi verkafólks og sjómanna. Nú liggur það svo ljóst fyrir sem verða má, að kaup íslenzkra verkamanna í fiskiðnaði okkar er lægra en kaup verkamanna í fiskiðnaði Noregs. Og nú liggur það líka fyrir, að fiskverðið, sem fiskiðnaðurinn í Noregi greiðir, er miklu hærra en íslenzki fiskiðnaðurinn getur greitt. Skýringin á taprekstrinum hér og hinu lága fiskverði liggur því ekki í of háu kaupgjaldi, eins og ríkisstjórnarliðið hefur reynt að halda fram, heldur í því, að hér liggja milliliðirnir með meiri þunga á framleiðslunni en þar, Þar taka bankarnir 2–3% í vexti, en hér 11–12%. Þessi mismunur einn gæti lyft fiskverðinu hér upp um 30–40 aura á hvert fiskkíló. Það kostar mikið að halda uppi í þjóðfélagi 170 þús. sálna 7 bönkum eða svipaðri bankastarfsemi og gerist með stórþjóðum. Það kostar nokkuð að halda uppi þremur olíuhringum og þreföldu dreifingarkerfi um allt land. Það kostar nokkuð að halda uppí 15–20 vátryggingarfélögum. Það kostar ekki lítið að gera út 300–400 heildsala. Og það er kostnaðarsamt fyrir litla þjóð að gera út ríkisstj., sem eyðir 41 millj. kr. á ári í beinan rekstrarkostnað og eyðir 77 millj. kr. í dómsmál og löggæzlu á hverju ári. Það er slíkur milliliðakostnaður sem þessi, sem hefur verið og er of þungur á framleiðsluatvinnuvegunum og heldur niðri lífskjörum almennings í landinu. Það er þessi milliliðakostnaður, sem þarf að minnka.

Hæstv. fjmrh. hefur hér gert grein fyrir öðru fjárlagafrv. viðreisnarstjórnarinnar. Auðvitað er þetta frv., eins og hið fyrra, fullkomlega í anda viðreisnarstefnunnar. Hið fyrra, sem lagt var fram á s.l. vetri, hækkaði ríkisútgjöldin um marga tugi milljóna þrátt fyrir raunverulegan samdrátt á verklegum framkvæmdum. Þetta frv. boðar enn hækkuð ríkisútgjöld og enn aukinn samdrátt í verklegum framkvæmdum og stuðningi við atvinnuvegina. Þegar fyrra fjárlagafrv. viðreisnarinnar var lagt fram, sagði Morgunblaðið, að það stefndi að stórfelldum sparnaði í rekstri ríkisins. Sá stórfelldi sparnaður snerist brátt upp í aukin útgjöld á flestum sviðum embættiskerfisins. En fjmrh. lofaði sparnaði og sagði, að nú skyldu slíkar till. undirbúnar. En hvar er sparnaðinn að finna á þessu frv., sem þó boðar hækkuð ríkisútgjöld, þegar allt kemur til alls? Jú, sparnaðurinn er á nokkrum liðum. En á hvaða liðum? Mestur á sparnaðurinn að verða á samgöngum á sjó. Þar á að spara 5 millj. kr. Sparnaðarleiðin er að selja Esjuna úr landi og láta það fólk, sem nú hefur fengið póstinn sinn og vörur einu sinni í mánuði eða kannske hálfsmánaðarlega, hafa eftirleiðis þriðjungi eða helmingi lakari þjónustu en það hefur haft hingað til. Vissulega er þetta sparnaður og ber að meta að verðleikum. Þá á að spara 1 millj. 950 þús. kr. á lækkuðum fjárveitingum til hafnarframkvæmda. Hér er líka um athyglisverðan sparnað áð ræða. Þá á að lækka útgjöld við jarðboranir um 3.6 millj. Og svo á að lækka útgjöld til landhelgisgæzlunnar um 3 millj. 750 þús. kr., og fer ekki illa á því, eins og ráðgert er að halda á landhelgismálinu. Og svo á að spara 100 þús. kr. byggingarstyrk til Blindrafélagsins, og verður að segja, að þröngt hefur verið fyrir dyrum fjmrh. og mikill vandi á höndum að finna einhverjar sparnaðarleiðir, þegar gripið hefur verið til þess að spara 100 þús. kr. á blindum.

Það er auðvitað reginfjarstæða að tala um sparnað í ríkisrekstrinum samkv. fyrirliggjandi fjárlagafrv. Það eru hins vegar teknir upp ýmsir heimskulegir nýir eyðsluliðir, eins og t.d. Kvíabryggjuúthaldið, sem enn er komið á fjárlög og kostar nú ríkissjóð á ári um 1 millj. kr. En það, sem mestu máli skiptir, er, að raunveruleg þjónusta ríkisins við atvinnuvegi landsins fer minnkandi vegna vaxandi dýrtíðar. Tökum t.d. framlög til fiskileitar og fiskirannsókna. Sama fjárhæð er veitt í þessu skyni árið 1961 og var árið 1958. En það þýðir, að raunverulega verður dregið úr fiskileit og fiskirannsóknum um 1/3 frá því, sem þá var. Skip í leitarleiðangra kostar nú a.m.k. þriðjungi meira en það kostaði þá. Svona er raunverulega háttað framlögum ríkisins til stuðnings atvinnuvegunum og til verklegra framkvæmda. Þetta er stefna viðreisnarinnar. Þetta er einkenni þeirrar stefnu, sem nú er að reka atvinnuvegi þjóðarinnar í strand og þjarmar að lífskjörum fólksins í landinu.

Miklar hættur steðja nú að þjóðinni. Aðalatvinnuvegirnir eru að lamast vegna rangrar efnahagsstefnu. Útgerðarmenn boða stöðvun fiskiskipaflotans um næstu áramót. Launastéttir landsins eru að rísa upp. Þær una ekki lengur lífskjaraskerðingunni. Verkföll eru fyrirsjáanleg. Erlent vald sækir að þjóðinni með vaxandi áfergju. Það erlenda vald, sem hugsað hefur sér Ísland sem framvarðstöð í stríði og hentugan vígvöll og heldur landinu hersetnu, hefur nú einnig knúið fram stefnu sína í viðskipta- og efnahagsmálum þjóðarinnar. Það er þetta sama erlenda vald, sem nú treður yfir ríkisstj. íslenzku og krefst sér til handa fiskimiðanna við strendur landsins, heimtar sjálfa lífsbjörg þjóðarinnar. Og ríkisstj. Íslands hefur gengið til samninga við hina erlendu ofbeldismenn, við þá menn, sem lítilsvirt hafa íslenzk lög, traðkað á rétti okkar og boðið okkur upp á að skjóta okkur eins og hunda í okkar eigin íslenzku landhelgi.

Svikin í landhelgismálinu eru undirbúin. Þar er aðeins beðið eftir tækifæri. Af fullkomnu siðleysi er stefnt að því að kljúfa þjóðina í landhelgismálinu. Það á að fórna vissum landshlutum, vissum íbúum landsins, vissum hluta af landhelginni, en aðrir eiga að sleppa, svona á yfirborðinu. En auðvitað sleppur enginn landsmaður. Auðvitað er með slíkum svikum verið að tapa landhelgismálinu í heild og fórna framtíðarhagsmunum allrar þjóðarinnar. Auðvitað er það aðeins blekking að lýsa yfir viðbótarfriðunarsvæðum fyrir utan 12 mílurnar á víssum stöðum við landið undir því yfirskini, að verið sé að friða meira af landgrunninu, þegar semja á við erlenda aðila á sama tíma um veiðar innan 12 mílna markanna annars staðar og minnka því stórlega friðun landgrunnsins þar. Ef einlægur vilji væri til þess að auka friðun fiskimiðanna á landgrunninu umfram það, sem nú er, ætti ríkisstj. að sjálfsögðu að notfæra sér landgrunnslögin frá 1948 og gefa út tilkynningu um aukna friðun á þeim svæðum án þess að slaka nokkurs staðar til frá 12 mílna reglunni, sem gilt hefur. Nei, friðunin, sem ráðgerð er fyrir utan 12 mílna mörkin, eru ætluð til þess að villa Íslendingum sýn, á meðan verið er að semja um undanhald í landhelgismálinu og hleypa hinu erlenda yfirgangsvaldi inn á viðkvæmustu uppeldisstöðvarnar við landið.

Verndun fiskimiðanna við strendur landsins er veigamesta undirstaðan í efnahagsmálum Íslands. Þessa undirstöðu á nú að færa úr skorðum. Þannig ætlar hið erlenda yfirgangsvald að tryggja stöðu sína í víghreiðrinu hér með lömuðu atvinnulífi landsins og undirstöðuveiku efnahagslífi. Það er margt, sem bendir til þess, að íslenzka þjóðin sjái betur í dag en oft áður, hvað raunverulega er að gerast í íslenzkum stjórnmálum, að hún sjái nú loppu hins erlenda valds, sem teygir sig eftir Íslandi öllu og ætlar sér að ráða öllum þess málum. Fyrsta verk þjóðarinnar til varnar verður að losa sig við núverandi ríkisstjórn, umbjóðanda hins erlenda valds.