17.02.1961
Neðri deild: 65. fundur, 81. löggjafarþing.
Sjá dálk 528 í C-deild Alþingistíðinda. (2110)

167. mál, verðflokkun á nýjum fiski

Flm. (Lúðvík Jósefsson):

Herra forseti. Mér finnst undirtektir hæstv. sjútvmrh. og hv. 5. þm. Vestf. heldur daufar undir það mál, sem þetta frv. fjallar um. Ég get ekki skilið undirtektir þeirra á annan veg en þann, að þeir séu beinlínis andvígir efni frv. Að vísu ræddu þeir þannig hér um málið, að þeir gáfu sig mest í rauninni að aukaatriðum eða atriðum, sem vitanlega er hægt að hafa nokkuð á annan veg, en fallast þó á meginhugsunina, sem stendur að baki frv.

Nú langar mig til þess að spyrja þessa hv. þm., hver þeirra skoðun sé í raun og veru um aðalefni frv. Það er mjög fróðlegt að fá það fram. Aðalefni frv. er um að slá því föstu, að verðflokkun á nýjum fiski skuli fylgja gæðaflokkun. Er t.d. hv. 5. þm. Vestf. á þeirri skoðun, að það sé ekki ástæða til þess, að fyrsta flokks fiskur, sem dæmdur er af hlutlausu ríkismati sem bezta vara, sé greiddur bezta verði? Er hann á því, að það megi gjarnan hafa þann hátt á, að fiskur, sem er dæmdur af ríkismati sem fyrsta flokks vara, sem bezti fiskur, megi flokkast niður í 2., 3. eða 4. verðflokk? Er þetta hans meining? Það er fróðlegt að fá að vita um það. Um það stendur einmitt deilan í þessu efni. Eiga þær verðflokkunarreglur að gilda, sem forustumenn landssambandsins nú hafa komið sér saman um við fiskkaupendur, að það megi dæma niður í 3. eða 4. verðflokk þann fisk, sem opinbert ríkismat hefur ákveðið að sé í bezta gæðaflokki? Það virðist af því, sem hæstv. sjútvmrh. hefur talað hér, að hann sé á þessari skoðun, við því sé í rauninni ekkert að segja, þó að fiskur, sem ríkismatið er búið að slá föstu að sé í bezta gæðaflokki, sé verðlagður niður í 2. eða 3. verðflokk. Menn hljóta vitanlega að spyrja: Til hvers er þá þetta gæðamat hjá ríkinu? Hvers vegna eru þeir að skipa heilan her af mönnum, 50–60 mönnum, um allt land, láta þá taka „stikkprufu“ af nýjum fiski, sem kemur upp úr bátum, láta þá gæðameta fiskinn og segja: Þetta er fyrsta flokks fiskur, þetta er annars flokks fiskur, þetta er þriðja flokks fiskur, — en svo á ekkert að fara eftir því, ekki í neinu tilfelli? Svo koma fiskkaupendurnir, þeir sem eiga frystihúsin, og segja: Það varðar mig ekkert um, vinur minn, þó að þetta sé fyrsta flokks fiskur samkv. stimplun fiskmatsins, ég verðlegg hann sem þriðja flokks fisk.

Út af þessu hafa deilurnar risið. Um það að leysa þennan vanda er þetta frv. Ég veitti því auðvitað athygli, að hæstv. sjútvmrh. og hv. 5. þm. Vestf. vildu sem minnst dvelja við þetta meginatriði. En fyrir mig og marga fleiri er mjög lærdómsríkt að fá það staðfest hér á Alþingi, hver er skoðun hæstv. sjútvmrh. í þessum efnum, og þá gjarnan, að hann vildi gefa skýringu á því hér á Alþingi, til hvers slíkt gæðamat og allur sá kostnaður á að vera að gæðameta fiskinn í fyrsta flokk, ef ekkert á eftir því að fara á eftir. Til hvers? Hvernig stendur á því, að þá er verið að leggja út í allt þetta? Við, sem stöndum að flutningi þessa frv., viljum slá því föstu með lögum, að hafi opinbert mat ríkisins ákveðið, að nýr fiskur sé í fyrsta flokki, þá skuli hann vera jafnframt í fyrsta verðflokki, þar skuli vera beint samband á milli. Og það er enginn vafi á því, að þetta er skoðun mikils meiri hluta manna í landinu, sem fást við sjávarútvegsstörf, þetta er krafa sjómannanna yfirleitt allra, sem hafa gert samþykkt um þetta mál, og þeir eru orðnir margir, og þetta er líka krafa bátaútgerðarmannanna í landinu, sem veiða fisk og selja fisk. En svo koma aðrir menn, sumir hverjir eiga báta líka, en eru fyrst og fremst fiskkaupmenn og ætla að kaupa fiskinn og væntanlega reyna að hagnast á verkun hans. Þeir segja auðvitað: Það er mjög hagstætt að geta fengið fyrsta flokks fisk, sem sjálft ríkismatið viðurkennir sem fyrsta flokks fisk, og þurfa ekki að borga hann nema eins og þriðja flokks fisk. Það er mjög hagstætt. Þetta er girnilegt, þetta er gott. Við skulum hafa reglurnar heldur á þessa lund.

Við bendum á það, flm. þessa frv., að ef á að reyna að þjösna í gegn svona vitlausum reglum, þá verður það aðeins til þess að trufla framleiðslustörfin í landinu, stöðva reksturinn um lengri eða skemmri tíma og jafnvel efna til beinna verkfalla út af þessu.

Ég tók eftir því, að bæði hæstv. sjútvmrh. og eins hv. 5. þm. Vestf. vildu gera aðalatriði úr því efni 1. gr. frv., að með henni væri verið að lögbinda gæðaflokkunarreglurnar, með því væri verið að binda í lögum, að í fyrsta flokk sem gæðaflokk skuli fara fiskur af tiltekinni tegund. En hvernig er nú þessu raunverulega varið? Jú, því er þannig varið, að sjálfur hæstv. sjútvmrh. hefur gefið út reglugerð 13. jan. um það, hvaða fiskur skuli teljast í fyrsta flokk að gæðum, hvaða fiskur í annan flokk að gæðum til og í þriðja flokk að gæðum. Þessi reglugerð er gefin út, .eins og ég sagði, 13. jan. Við getum vitanlega ekki miðað við neitt annað í þessu frv., sem aðeins er gert ráð fyrir að gildi á þessu ári, en þessar reglur, sem þarna hafa verið gefnar út og væntanlega eiga þó að standa yfir þetta ár, en ekki að verða margbreytt á árinu. Ef málið liggur þannig fyrir, að hæstv. sjútvmrh. telur svo miklar líkur á því, að þessar gæðaflokkunarreglur, sem eru nýlega settar, standist ekki einu sinni út þetta ár og þeim verði breytt á árinu, þá mundi ég fyrir mitt leyti sætta mig við það líka að umorða greinina þannig, að þó skuli verðflokkunin alltaf fylgja gæðaflokkunarreglum þeim, sem í gildi eru á hverjum tíma, settum af réttum opinberum aðilum, eins og sjútvmrh. eftir till. ferskfiskráðsins.

Ágreiningurinn þarf vitanlega ekki að standa okkar á milli um þetta atriði. En spurningin er hitt, hvort á að slá því föstu, eins og við viljum, að fyrsti gæðaflokkur, sem stimplaður hefur verið af fiskmati ríkisins, skuli líka vera í fyrsta verðflokki. Um það er spurningin, og um það er, eins og þessir hv. tveir þm. vita mætavel, einmitt sá ágreiningur, sem hér er rætt um í þessu máli. Fiskkaupendurnir vilja hafa þetta á þennan hátt, sem ég lýsti, en fiskseljendur á hinn veginn.

Ég tók eftir því, að hæstv. sjútvmrh. vitnaði hér í þessa reglugerð, sem hann hefur gefið út þann 13. jan. um mat á nýjum fiski, og hann taldi, að frv. okkar þræddi ekki nákvæmlega þessar reglur um gæðaflokkunina. Í þessum efnum þykir mér rétt að lesa nákvæmlega upp þá grein, sem fjallar um þetta efni í reglugerðinni, lesa hana alla, hún er ekki svo löng, með leyfi hæstv. forseta. Þetta er 37. gr. reglugerðarinnar, en hún hljóðar svona:

„Ferskfiskeftirlitið metur ferskan fisk í þrjá aðalflokka eftir gæðum, þannig:

1. fl. Fiskur, sem er gallalaus.

2. fl. Fiskur, sem ekki er hæfur til frystingar, en hæfur í saltfisk- og skreiðarverkun.

3. fl. Óvinnsluhæfur fiskur, t.d. fiskur, sem ber merki um súr eða ýldu eða er morkinn úr netum.

Meta má í fleiri flokka, ef verðlagsgrundvöllur eða aðrar ástæður gefa tilefni til. Fiskmatsráð gefur eftirlitsmönnum fyrirmæli um nánari skilgreiningu flokkanna.“

Ég hygg, að a.m.k. allir þeir, sem eru kunnugir þessum málum og vita, hvernig þetta hefur gengið til, sjái auðveldlega út úr þessari grein, að hún hefur tekið breytingum einmitt í sambandi við þetta ágreiningsmál, sem hér er verið að tala um, einni setningu er skotið inn í greinina, af því að það er greinilegt, að hún á þar ekki heima á neinn hátt. Það er þessi setning: „Meta má í fleiri flokka, ef verðlagsgrundvöllur eða aðrar ástæður gefa tilefni til.“ Fyrst er sagt, að það skuli meta allan fisk í þrjá gæðaflokka, þessir þrír gæðaflokkar eru nákvæmlega taldir upp, en svo er bætt við, að það megi hlaupa yfir þetta allt saman, ef einhverjir búi til einhverjar verðflokkunarreglur, sem séu ekki í samræmi við gæðaflokkana, og þá megi auðvitað meta eftir því, enda veit auðvitað hæstv. ráðh. mætavel, hvernig þessi setning er til komin og hvenær hún kom inn í þetta uppkast. Nei, auðvitað er það, að þegar útgerðarmenn, sem kaupa fisk, fundu út að setja upp verðreglur, sem eru ekki bundnar við gæðamat, þá er kominn verðlagsgrundvöllur, sem má meta eftir, sem sagt eftir einhverjum reglum, sem frystihúsaeigendur setja upp, og þá á hið löggilta mat ríkisins að fara að elta það og hlaupa frá sínum eiginlegu gæðaflokkunarreglum. Við tókum upp í okkar frv. nákvæmlega gæðaflokkunarreglurnar, sem miðað er við í þessari reglugerð, og við viljum slá því föstu, að gæðaflokkarnir skuli fylgja þessum gæðaflokkum, sem ferskfiskmatið á að miða sín störf við.

Hitt er gefið mál, að þeir, sem eru á þeirri skoðun að hlaupa fram hjá gæðaflokkuninni og fara eftir einhverjum öðrum duttlungum, þurfa vitanlega að skjóta inn svona setningu eins og þessari, en það er það sama og að gefa upp á bátinn sjálfa gæðaflokkunina.

Nokkur orð vildi ég segja hér enn viðvíkjandi því, sem hér hefur fram komið um það, að við séum raunverulega að leggja hér til, að lögbundinn verði gerðardómur í vinnudeilum. Eins og ég hafði vikið að áður, er hér um hreinan útúrsnúning að ræða. Það vita allir, að það hafa engar vinnudeilur staðið sérstaklega um þessa verðlagningu. Þær vinnudeilur, sem voru uppi á milli sjómanna annars vegar og útgerðarmanna hins vegar, fjölluðu ekki um þessa verðflokkun á fiski. Það var grundvallarsamkomulag hjá þessum aðilum, að verðið til sjómannanna skyldi vera hið sama og verðið til bátaeigenda. Þeir aðilar, sem eiga jafnan í vinnudeilum, þegar um vinnudeilur er að ræða, það eru verkamenn og sjómenn annars vegar, það eru launþegar annars vegar og atvinnurekendur hins vegar. Sú deila, sem hér var fyrst og fremst á ferðinni, var á milli tveggja hópa af atvinnurekendum, á milli bátaeigenda, þeirra sem áttu stærsta hlutann í fiskinum, og svo aftur hinna, sem voru að kaupa fiskinn. Og það var nauðsynlegt einmitt nú á þessu skeiði, ef þeir gátu ómögulega komið sér saman, tólf manna nefnd, eins og við leggjum til, sex frá hálfu fiskseljenda og sex frá hálfu fiskkaupenda, gat ekki komið sér saman um verðlagninguna, þá var alveg óhjákvæmilegt, eins og nú var komið málum, komið fram á vertíð, að gera ráð fyrir því í tillögunum, að einhver aðili gæti þar skorið úr um hið endanlega verð. En hitt stóð svo vitanlega opið fyrir þá, sem eiga almennt í vinnudeilum, t.d. launþegana í þessu tilfelli, að taka upp kjarasamninga við sína vinnuveitendur, ef þeir voru óánægðir með þá verðlagningu, sem sett var.

Í mínum augum er þetta, eins og þessum kjaramálum er komið, í rauninni alveg hliðstætt því, sem er um laun almennra launþega eða verkamanna og almennt verðlag í landinu. Auðvitað er hægt að segja, að hið almenna verðlag í landinu geti verkað mikið inn á kjör almennra launþega. En það er nú einu sinni svo, að kjarasamningar launþega og vinnuveitenda eru ekki um það að setja fastar reglur um almennt verðlag í landinu. Launþegarnir geta vitanlega sagt upp sinum samningum, ef þeir eru mjög óánægðir með það verðlag, sem er gildandi, og það gat vitanlega komið til greina að setja ákvæði um það, að um beinan gerðardóm gæti verið að ræða varðandi ákvörðun um almennt verðlag í landinu. En það er vitanlega sitt hvað eða deilur á milli launþega og atvinnurekenda. Um það var ekki að ræða í þessu tilfelli.

Í grg. segir ekkert um það, að hér sé um að ræða atriði til þess að leysa almennar kjaradeilur. Hins vegar er það, að ósanngjörn ákvæði um verðlagningu á fiski og verðflokkun á fiski geta vitanlega leitt af sér vinnudeilur. (Forseti: Ég vil spyrja hv. þm., hvort hann eigi mikið eftir af ræðu sinni.) Ekki er það nú mikið, en nokkuð. (Forseti: Mundi hann þá geta lokið henni núna.) Já, væntanlega.

Önnur atriði, þau sem hér hafa komið fram og mér þykir ástæða til að víkja hér að nokkrum orðum, eru að vísu ekki ýkjamörg. Það atriði, sem kom fram hjá hæstv. sjútvmrh., að hann væri sérstaklega óánægður með það ákvæði, að oddamaðurinn í n. ætti að vera sáttasemjari ríkisins, er vitanlega ekkert aðalatriði frá hálfu okkar flm. Við gætum hæglega orðið ásáttir um að skipa hér einhvern annan oddamann, ef um það væri að ræða. Það er vitanlega ekkert aðalatriði, það er aðeins bent á þetta sem ekki óeðlilegt í þessu tilfelli.

Varðandi þetta mál að öðru leyti má minna á það, hve undirtektir hafa orðið almennar og ákveðnar við einmitt þetta frv. okkar, sem við höfum lagt fram um þetta efni, þar sem þegar hafa borizt umsagnir mjög margra aðila um, að þeir óski eftir því, að reglur svipaðar þessum verði lögfestar.

Svo eru það aðeins nokkur orð, — af því að komið er fram yfir venjulegan fundartíma, skal ég ekki eyða hér miklum tíma, — aðeins örfá orð viðvíkjandi þeim þrætum, sem hér hafa farið fram um verðlag á fiski í Noregi og á Íslandi. Ég sé satt að segja ekki mikla ástæðu til þess að orðlengja mikið um það, svo greinilega sem það hefur nú komið fram, að hæstv. sjútvmrh. hefur þar farið með rangar tölur, sem fá ekki staðizt, og þær upplýsingar, sem ég gaf um verðlagninguna í Noregi nú, gat hann vitanlega ekki hreyft til á nokkurn minnsta hátt. Það stendur vitanlega alveg ljóst fyrir öllum, að sú niðurgreiðsla á hvert kíló af þorski í Noregi, sem hann hefur miðað við, getur ekki komið til mála, þar sem vitað er um heildaraflamagnið, og þær tölur sýna, að meðaltalsniðurgreiðslan getur ekki verið nema á milli 2 og 3 aurar, en ekki 11 aurar, eins og hæstv. ráðh. miðar alla sína reikninga við.

Þá vil ég einnig segja það, að vitanlega er mér liggur við að segja furðulegt, að hæstv. ráðh. skuli endurtaka hér, að það verð, sem hann hafi miðað við frá Noregi og við höfum miðað við frá Noregi, hafi verið hæsti gæðaflokkur, hæsta verð á hæsta svæðinu. Þetta er fjarri öllu lagi. Ég las það hér upp áðan, að skýrt er frá því í því blaði,. sem ég tilgreindi frá Noregi, að á s.l. vetri var verðið á þorski t.d. í Sogni og fjörðunum í kringum Bergen kr. 1.10 á kg, en ekki 82 aurar sem lægsta verð, eins og það var tilkynnt á þessu svæði. En nú í ár er það auglýst á þessu svæði kr. 1.20 á kg. Þannig voru auðvitað mörg svæði, sem höfðu hærra verð en þetta, sem hér er um að ræða. Það er líka mjög fjarri réttu lagi að segja, að verðið, sem tilgreint hefur verið hér á Íslandi, sé eitthvert meðaltalsverð. Við höfum aðeins tekið hæsta verðið, sem þekkist hér á landi. Það verð, sem miðað er við á Íslandi, er tekið sem hæsta verð, sem hér þekkist, en meira en helminginn af árinu hefur verðið verið miklum mun lægra og á mörgum stöðum á landinu aldrei náð þessu verði, sem reiknað er með í plaggi okkar.

Það er svo vitanlega hægt að halda áfram, eins og ég hef sagt hér áður, — það er vitanlega hægt að halda hér áfram af hæstv. ráðh. og hverjum sem er og segja aðeins, þrátt fyrir allar upplýsingar og tölur: Samt skal fiskverðið vera eins hátt hér á Íslandi og í Noregi. — En það er það bara ekki og verður það ekki, hversu oft sem þetta er endurtekið. Það er enginn vandi fyrir menn að sannfærast um það, sem það vilja, að komast að raun um, að hér er um mikinn verðmun að ræða, og sá mikli verðmismunur verður ekki skýrður með þessum litlu niðurgreiðslum, því fer fjarri. Af því er vissulega mikil þörf á því að fá þetta mál rannsakað á hlutlausan hátt, svo að menn séu ekki að lemja höfðinu við steininn á þann hátt, sem gert hefur verið hér.