28.11.1961
Neðri deild: 27. fundur, 82. löggjafarþing.
Sjá dálk 1200 í B-deild Alþingistíðinda. (1003)

13. mál, ráðstafanir vegna ákvörðunar um nýtt gengi

Björn Pálsson:

Herra forseti. Ég skal taka það fram í byrjun, að ég mun reyna að tala hlutlaust um þetta mál. Ég mun ekki fara út í sjáifa gengisfellinguna eða það, sem mælir með og móti henni, vegna þess að það frv. var til umr. hér um daginn og verður vafalaust aftur. Ég mun reyna að halda mig við þessar ráðstafanir sem gerðar hafa verið sem afleiðing gengislækkunarinnar.

Ég ætla að byrja á því að leiðrétta dálitið, sem kom fram hjá hv. 4. þm. Austf. viðvíkjandi því, að hann taldi, að það væri hægt að hækka útflutningsafurðirnar um 8%. Þessi hv. þm. er ekki vanur að haga málflutningi sínum þannig, að það sé til bóta fyrir ríkisstj. Þess vegna sé ég ástæðu til að benda á þetta strax. Ég hef athugað, hvernig þetta er fyrir frystihúsin, og skal benda ykkur á það. Það má gera ráð fyrir, að fiskafurðirnar hækki um 13%. Af því fara hjá frystihúsunum 4% í kauphækkun. Það fara 4.35% í hækkuð útflutningsgjöld samkvæmt þessu frv. Og það fara vegna þess, að þeirra eigin rekstrarkostnaður hækkar á þeim liðum, sem eru bundnir við gjaldeyrisvörur hjá frystihúsunum, eins og viðhaldi véla, húsa, olíu, hluta af umbúðunum, akstri og afskriftum, — það fara minnst 2.75% af fob-verði útflutningsvaranna, þannig að, í heild hækkar kostnaður frystihúsanna um 11.10%, en útlit fyrir, að afurðirnar geti hækkað um 13%, og þá er möguleg hækkun um 2% til framleiðenda og engar líkur til, að við fáum neina hækkun, nema verðlag verði hagstæðara ytra en verið hefur, vegna þess að frystihúsin þóttust hafa slæma afkomu s.l. ár. Og þetta þýðir það, að ef þessi hækkun fengist, sem ég tel óvíst, þá getur í mesta lagi fiskverð til báta hækkað um 4%, því að það yrði tvöfaldað, því að þetta er af fob-verði. Það má gera ráð fyrir, að fob-verðið sé helmingi hærra en varð upp úr bátum. Allur rekstrarkostnaður útgerðarinnar hækkar um ca. 13%. Það er því ómöguleg meiri hækkun, með óbreyttu verðlagi ytra, frá frystihúsunum en 4%, þannig að skaði útgerðarinnar verður 9%. Þetta er ósköp eðlileg afleiðing af því, að útflutningsgjöldin hækka svona mikið.

Það hafa alltaf verið gerðar ráðstafanir og samþykkt lög, þegar einhverjar gengislækkanir hafa verið framkvæmdar. En þessi lög eru dálítið frábrugðin hinum. Það væri eiginlega réttara að gefa þessum lögum það nafn, að Þetta væru lög um sérstaka tekjustofna fyrir ríkissjóð og lánsstofnanir. Inn í Þessi lög eru sett ýmis ákvæði, sem eru beinlínis skattlagning á útgerðina, sem nemur stórfé. Þetta er gert með brbl. Það er ekki verið að ræða um þetta í þinginu, það er ekki verið að ræða um þetta við útvegsmenn, þetta er gert með brbl., og mér er sagt, að hagfræðingarnir hafi samið þetta. Það má segja, að þeir hafi sennilega ekki í annað skipti unnið betur fyrir mat sínum fyrir hönd ríkissjóðs.

Þegar gengislækkun var framkvæmd 1960, voru vitanlega samþykkt lög, en þau gengu í aðra átt, hvað þetta atriði snertir, því að þá var gengismismunurinn látinn renna í útflutningssjóð. Og það var viðurkennt á fundi Landssambands ísl. útvegsmanna af sjútvmrh., að í raun og veru ætti sjávarútvegurinn þann hluta af gengismismuninum, sem kom af sjávarafurðum, og landbúnaðurinn hinn hlutann, sem voru smámunir einir. Það var viðurkennt af honum, að í rauninni ættu útgerðarmenn þetta, og það var leyft að láta þann afgang, sem yrði hjá útflutningssjóði, ganga upp í tryggingagjöld af bátum árið 1960. Og þetta hefur verið gert, þannig að útgerðin fékk þennan gengismismun, sem var tekinn af útfluttum sjávarafurðum. Um þetta var gott samkomulag á milli útgerðarmanna og ríkisstj. Það er engan veginn rétt, að þarna hafi komið til greina uppbótakerfið aftur, því að þetta greiddi útgerðin sjálf. Hún greiddi tryggingagjöldin sjálf í raun og veru 1960. Það var ekki tekið af öðrum landsmönnum. Nú horfir þetta öðruvísi við. Nú á að taka gengismismuninn allan í ríkissjóð. Það á að verja hluta af honum til þess að borga hækkunina af útflutningsgjöldunum fyrir ágústbyrjun, en meginhlutinn á að fara í að greiða ábyrgðarskuldir fyrir ríkissjóð. Nú get ég ekki séð, þó að það megi sjálfsagt deila um þessar ábyrgðir allar, hvort þær eru viturlegar eða heimskulegar, nauðsynlegar eða ónauðsynlegar, þá get ég ómögulega séð, að það sé skylda útvegsmanna einna að greiða þau töp, sem verða af þessum ábyrgðum. En þarna á að taka þeirra fjármuni, því að þetta eru þeirra fjármunir, og verja þeim til að greiða fyrir yfirsjónir núv. og fyrrv. ríkisstjórna, ef um yfirsjónir er að ræða. En vitanlega á þjóðin í heild að bera ábyrgð á þeim ríkisstjórnum, sem ráða í hvert skipti, en ekki ein stétt manna. Það má gera ráð fyrir, að þessi upphæð verði 120–140 millj. kr., þó að ekki sé hægt að fullyrða það, og ég skal taka það fram strax í byrjun, að það er ómögulegt að fullyrða um neinar tölur, vegna þess að það liggur alls ekki fyrir, hvað útflutningsverðmæti sjávarafurða verður 1961 og því síður á komandi árum. Þegar við erum að gera áætlanir um, hvað miklu þessi útflutningsgjöld nema á hvern einstakan lið, eru það vitanlega að því leyti áætlaðar tölur, að það veit enginn um heildartöluna, meira að segja ekki nú, hvað þá heldur síðar meir. Þess vegna verða þetta allt ágizkanir, en prósentan breytist ekki, og það er aðalatriðið.

Við skulum gera okkur grein fyrir, hverjir hafa aflað þessara fjármuna. Það munu ekki vera neinar deilur um, að þetta er nær allt tekið af sjávarafurðum, og það eru vitanlega sjómenn og útgerðarmenn, sem hafa aflað Þessa fjár. Svo allt í einu slær ríkið eign sinni á þetta, hirðir það bara, og kauphækkunin, sem útgerðin fær og sjómennirnir árið 1961, er engin, gersamlega engin. En hins vegar verða útgerðarmennirnir að taka á sig alla hækkun af öllum útgerðarvörum, því að vitanlega, ef á að halda sömu reglu og ríkisstj. hefur haldið fram að eigi að gera með áburðarverksmiðjuna, þá verða útgerðarmenn að hafa sömu afskriftarheimildir og áburðarverksmiðjan. Þeir verða að afskrifa sínar nætur. Þeir verða að afskrifa skipin. Þeir verða að afskrifa vélarnar. Þeir verða að kaupa olíuna 13% hærra verði. Viðgerðarkostnaður hækkar. Það hækkar allt hjá útgerðarmönnunum, en þeir fá ekki einn einasta eyri í staðinn. Ríkissjóður hirðir það. Hér er því um hreint eignarnám að ræða í sjálfu sér. Menn halda kannske, að þetta séu einhverjar smáupphæðir, en svo er ekki. Þið verðið að athuga, að þetta kemur allt á útgerðina, en ekki á fiskvinnslustöðvarnar, vegna þess að gengislækkunin verkar þannig, að þó að þeir taki með hækkuðum útflutningsgjöldum meginhlutann af t.d. gróða síldarsaltendanna á sjálfri síldinni, þá græða þeir á tunnunum og saltinu, sem þeir voru búnir að kaupa á lága genginu. Ég hef reiknað út, hvað frystihúsin muni hagnast, og það munu vera um 2%, eins og ég talaði um. En meginhlutinn af hagnaðinum, sem þeir hefðu fengið, ef útflutningsgjöldin hefðu ekki verið hækkuð, er tekinn af þeim með hækkuðum útflutningsgjöldum þetta ár. Út af fyrir sig gat það verið verjanlegt að taka útflutningsgjöldin í ár til þess að hindra það, að síldarsaltendur og frystihús fengju óeðlilegan gróða á kostnað útgerðarinnar, en það átti þá bara að skila útgerðinni þessu aftur. Það er lágmarkskrafa útgerðarmanna að fara fram á uppbætur á síldina, sem þeir seldu í sumar. Það er lágmarkskrafa, vegna þess að það var samið um 126 kr. fyrir málið af bræðslusíld og 195 kr. fyrir mælda tunnu af síld til söltunar. Það var samið um þetta, áður en verðlækkun krónunnar fór fram. Þess vegna er tekið af útgerðinni 13% af því, sem um var samið að greiða henni fyrir þessar vörur. Það er tekið af henni, og það er siðferðileg skylda að endurgreiða útgerðarmönnum og sjómönnum a.m.k. þennan hluta, sem af þeim er tekinn, hvað sem líður fiskafurðunum, og nota svo leifarnar af þessum gengismun t.d. til að létta af tryggingagjöldum bátanna að einhverju leyti árið 1961. Sannleikurinn er sá, að það eru hirt um 13% af svo að segja öllum sjávarafurðum útgerðarmanna og sjómanna Þetta ár. Og ef við gerum ráð fyrir, að það verði miðað við verðmæti upp úr sjó 1500 millj., þá eru þetta nálægt 200 millj. kr., sem tekið er af þeim, því að það var sáralítið búið að greiða inn fyrir þessar vörur, sem framleiddar eru á þessu ári, þegar gengislækkunin fór fram. Meginhlutinn af þessu fé rennur til lánsstofnana og ríkissjóðs, — lánsstofnana, sem ríkið á. Það eru 15 fiskar af hverjum 100, sem eru teknir, 15 síldar af hverjum 100 síldum o.s.frv. Hvað ætli aðrar stéttir Þjóðfélagsins segðu við þessu? Hvað ætli verzlunarmennirnir segðu, hvað ætli iðnaðarmennirnir segðu, hvað ætli bændurnir segðu, ef það væri tekið sem svaraði 15% af því, sem þeir öfluðu, brúttótekjum þeirra, og lagt í banka og ríkið slægi eign sinni á það? Ég hygg, að þeir yrðu margmálugir yfir því. Það eru þess vegna engin undur, þó að við segjum eitthvað. Þetta er nú viðvíkjandi 6. gr.

Svo kemur 7. gr. í þessum ágætu brbl., Þar sem er rætt um hækkun útflutningsgjaldanna. Heildarútflutningsgjöld af fiskafurðum hækka úr 3.05% og upp í 7.4%. Ég skal játa, að það er sumt af þessum gjöldum, sem ég álít að sé réttmætt að útvegurinn greiði. Það er t.d. ferskfiskmatið. Ég sé ekkert við það að athuga, að útgerðin greiði það beint eða óbeint. Og Það er kostnaðurinn við Landssamband ísl. útvegsmanna. Ég tel sjálfsagt, að útvegurinn greiði það, því að þetta eru okkar starfsmenn. Svo koma aftur aðrir liðir eins og rannsóknarstofa sjávarútvegsins og haf- og fiskirannsóknarskip. Ég geri ráð fyrir, að þar séu lögð gjöld á útveginn, eitthvað 3–4 millj. kr. Það má deila um það, hvort rétt sé, að útvegurinn greiði þetta. Ég hygg, að aðrir atvinnuvegir leggi ekki hliðstæðar byrðar á sínar atvinnugreinar, hvorki landbúnaður né iðnaður. Þetta má deila um. En þarna er ekki um stórar upphæðir að ræða. Ríkissjóður hefur í mörg horn að líta, og það er eðlilegt, að hann hafi það, meðan haldið er á eins og nú að verja mörg hundruð milljónum í tryggingar, sem engan veginn eru að öllu leyti nauðsynlegar, — það eru sumir liðir þeirra, sem eru mjög mikið vafaatriði, — og mörg hundruð millj. í niðurgreiðslur á vörum. Mikill hluti af ríkistekjunum fer í þetta. Það er eðlilegt, að einhvers staðar sé fjár vant. Þegar ofan á það bætist, að ný stétt manna hefur vaxið upp í landinu, sem flytur inn vörur án þess að greiða af þeim eðlilega tolla og söluskatta og ódrýgir sennilega tekjur ríkissjóðs um mörg hundruð milljónir, þá er eðlilegt, að það geti vantað fé í ríkissjóðinn. Eðlilegra væri að reyna að koma í veg fyrir þetta. Það hefur verið nokkuð seint séð og ekki nægilegar ráðstafanir gerðar í þessu efni enn, en það er hart, ef á að leggja svo að segja óbærilegar byrðar á útvegsmenn, þá sem afla verðmætanna fyrir þjóðarbúið, en leyfa aftur öðrum að ódrýgja tekjur ríkissjóðs, jafnvel svo að skipti hundruðum millj. kr., því að orðrómur gengur um það í bænum, að nær þriðjungur af þeim vörum, sem seldar eru hér í búðum, muni vera smyglaður. Maður getur ekkert fullyrt um, hvað satt er, en Það er sagt, að sjaldan ljúgi almannarómur að öllu leyti a.m.k.

Viðvíkjandi tryggingakerfinu, þá er áætlað til þess 1.92% af fob-verði sjávarafurða, jafnt síldar- og fiskafurða. Ég skal taka það fram, að í fyrravetur urðu töluverðar umræður um þetta á fundi hjá Landssambandi ísl. útvegsmanna, og Það komu fram óskir frá útvegsmönnum um, að þetta væri tekið af fob-verðinu. Og ástæðan fyrir því er einfaldlega sú, að þeir treystu sér ekki til að greiða tryggingagjöldin öðruvísi en þau væru tekin svona, a.m.k. að einhverju leyti. En það var allt laust og óbundið, það var ekki sett fram ákveðið kerfi um það, hvernig þessu yrði hagað, og ég tel mikið atriði, að Það sé skynsamlega framkvæmt. En ég er ekki í vafa um, að þetta gerir e.t.v. útgerðarmönnum léttara fyrir að standa í skilum með tryggingagjöld af bátunum. Þess vegna hygg ég, að það verði ekki um þetta deilt af hálfu útvegsmanna, þó að einhver prósenta væri þannig tekin, og í raun og veru er hugmyndin runnin frá útvegsmönnum sjálfum, að nokkru leyti a.m.k. En þetta nægir engan veginn fyrir tryggingunum, eins og þær eru nú.

Það kom fram hjá hæstv. forsrh., að tryggingar eru um 200% lægri í öðrum löndum en hérna. Þess vegna er það algerlega óverjandi að vera ekki búinn að endurskoða þessa löggjöf. Það var ósk um það frá Landssambandi ísl. útvegsmanna, að Þetta yrði gert, en það hefur dregizt undarlega lengi. Mér er sagt, að það hafi einhverjir pappírsmenn eða skrifstofumenn verið settir í þetta. Ég átti tal við menn, sem hafa séð um vélbátatryggingarnar í hinum einstöku deildum, og þeir sögðu, að þeir hefðu ekki ráðfært sig á nokkurn hátt við sig, en þeir munu vera búnir að skila áliti og vera þríklofnir, — ég held, að þeir séu þrír í nefndinni, — og skila þremur álitum. Þeir eru búnir að vera mjög lengi að þessu, og þið getið ímyndað ykkur vinnubrögðin. Hvernig ætli það gengi hjá bændum og útgerðarmönnum, ef þeir hefðu svona vinnubrögð? Það er ekki einu sinni farið að senda þeim mönnum, sem sjá um vélbátafélögin, þetta til umsagnar, hvað þá heldur L.Í.Ú. Vitanlega var eðlilegt að hafa a.m.k. eitthvað af mönnum, sem höfðu einhverja praktíska reynslu, með þessum ágætu skrifstofumönnum. En það hefur ekki verið gert. Og hugsið ykkur þessa útgjaldabyrði, ef hún er 200% hærri en annars staðar. Mér var sagt, að maður hefði farið í enskt tryggingafélag í Englandi og rætt um það við þá, hvað Þeir mundu geta tekið togarana fyrir mikla tryggingu, hvað iðgjaldið mundi verða hátt, og hann fékk þær upplýsingar, að ef þeir fengju alla togarana, þá mundu þeir geta tekið þá fyrir 28% af því, sem er greitt hér. Hér er um stórfé að ræða. Það má vel vera, að tryggingunum sé eitthvað öðruvísi fyrir komið þar, að þær séu ekki eins víðtækar, að það sé ekki tryggt fyrir eins mörgum sköðum eða margþættum, en þá er að taka Það til athugunar, hvort er rétt að hafa tryggingarnar eins og þeim er komið fyrir hér, að eigendurnir taka engan þátt í því, sem að verður, t.d. í höfn. Það getur verið, að hirðusemin yrði meiri og aðgætnin, ef þeir ættu að bera einhverja ábyrgð á því. Ég hef sannar sögur af því, að þegar viðgerðir fara fram á skipum, þá er ýmislegt fleira tekið en það, sem beinlínis hefur skemmzt af vondum veðrum eða öðru slíku, þannig að tryggingarnar verða dýrari. Svo er sannleikurinn með þessar vélbátatryggingar, að fyrirkomulagið hefur verið algerlega óþolandi. Við ráðum ekkert, fyrir hvaða upphæð við tryggjum bátinn, við ráðum ekkert, hve iðgjaldið er hátt, og við ráðum ekkert, hvar við tryggjum hann. Við erum algerlega ófrjálsir. Og við verðum að borga 6% af matsverði bátsins í tryggingaiðgjöld. Hugsið ykkur þessa upphæð, 6% af skipsverðinu árlega, en bátarnir, sem eru yfir 100 tonn og eru í frjálsum tryggingum, þurfa ekki að borga nema 3%, og þar að auki eru þessar vélbátadeildir skyldaðar til að endurtryggja svo að segja allt, þær fá að halda 5–7% sjálfar. Þetta gerir þeim ómögulegt að safna sjóðum. Einn af þessum forstöðumönnum sagði mér, að þeir hefðu orðið að borga 5 millj. s.l. ár í endurtryggingaiðgjöld, en endurgreiðslan hefði verið um 2 millj., þannig að hans deild skaðaðist eitthvað um 3 millj.

Það er sannarlega kominn tími til að endurskoða Þetta, hvort ekki er hægt að koma því fyrir á haganlegri hátt. Þó að við í stjórnarandstöðu vildum koma með frv. viðvíkjandi svona hlutum, þá vitum við fyrir fram, að það er lagt til hliðar og ekkert gert með það. Þess vegna er ekki hægt að ásaka okkur. Ég væri búinn að koma með frv. um þetta, ef ég vissi ekki fyrir fram, að það yrði ekkert gert með það. En þegar ríkisstj. ein má ráða því, hvaða frv. eru lögð fram, þá má hún vitanlega ekki láta vinnumenn sína liggja fram á lappir sínar og koma seint eða aldrei með Það, sem nauðsynlegt er að koma með. Ég er ekkert að lá þessum ágætu mönnum, þótt þeir vilji öllu ráða. En ef þeir vilja öllu ráða, verða þeir líka að gera hlutina í tíma og ráða vel. — Ég læt þá þessum þætti um tryggingaiðgjöldin lokið í bili, því að það mál verður sjálfsagt rætt ýtarlega síðar.

Þá er það skatturinn, sem á að leggja á útgerðina til lánastofnananna. Það er fyrst í fiskveiðasjóð, 1.8% af útflutningsverðmæti, og svo til stofnlánadeildarinnar 1.8%. Samanlagt gerir þetta 3.6% af fob-verði. Geri maður ráð fyrir, að fob-verð fiskafurða verði um 3000 millj., — ég tek það fram, að ég veit þetta ekki nákvæmlega, það veit enginn, en það verður varla langt frá því, — þá sjá allir menn, að þarna eru milli 110 og 120 millj., sennilega tæpar 110 millj. á ferðinni. lægra, ef útflutningsverðmæti verður minna. Þetta er tekið af umbúðum og öllum kostnaði, meira að segja af síldinni. Hugsið ykkur, það er tekið um 80 kr. af síldartunnunni. Meðan við fáum 195 kr. fyrir síldartunnuna, er útflutningsgjaldið 80 kr. Og þið þurfið ekki að halda, að síldarsaltendur borgi þetta. Nei, ónei, það er tekið af hráefni síldarinnar. Þeir sjá um sig. Þið getið hugsað ykkur, hve gífurlegur skattur Þetta er og þetta tekur ríkisvaldið og leggur á banka, sem það á sjálft, og ríkisstj. ein ákveður vextina í þessum bönkum. Þetta er tekið til eignar af ríkinu.

Ég minntist á það á aðalfundi L.Í.Ú., ef á að fara að taka á annað hundrað millj. í lánastofnanir árlega í framtiðinni af sjávarútveginum, að sjávarútvegurinn fengi þá að eiga sína eigin lánastofnun, leggja þetta fé í þá stofnun og réði þá yfir vöxtum og lánskjörum í þeirri stofnun, en ekki misvitrar ríkisstj., því að þær verða alltaf misvitrar, eins og gefur að skilja. Ég á ekki sérstaklega við þessa stjórn, að hún sé misvitur. Þetta er algerlega furðulegt. Hvað ætli aðrar atvinnugreinar segðu, ef svona væri farið með þær? Ég hygg, að þær segðu eitthvað. Nei, það er tími til kominn, að útgerðarmenn fari að athuga þetta, ef þeir eru skyldaðir með lögum til að láta svona mikið fé af hendi, hvort þeir ættu þá ekki að fara fram á, að þeir fengju að ráða eitthvað yfir þessu fé. Vitanlega á útvegurinn fiskveiðasjóð. Það væri ekki ósanngjarnt, að það væri stofnaður banki úr fiskveiðasjóði, sjálfstæður banki, sem útvegsmenn ættu a.m.k. 2 menn af 3 í stjórn hjá eða eitthvað svoleiðis, þannig að þeir hefðu mest um það að segja, hvernig hann væri rekinn. Hér er um algert eignarnám að ræða og ekkert annað. Svo í viðbót við þetta er tekið til hlutatryggingasjóðs. Það gjald er hækkað á fiskafurðum úr 0.5% og upp í 1.25%, en síldarafurðum úr 0.75% upp í 1.25%, sem verður hlutfallslega meira, vegna þess að umbúðir utan um saltsíld eru tiltölulega dýrari en fiskumbúðir. Þetta fé tekur ríkið í sína vörzlu. Við vitum, að það á að verja því til að greiða hallann á togurunum.

Ég hygg nú, eins og horfir, að þá séu frekar litlar líkur til, að þeir togarar, sem við eigum, beri sig. Það er dálítið leiðinlegt með þessi síðustu togarakaup, að þeim hefur verið hagað þannig, gerð togaranna er þannig, að þeir eru nokkrum tugum ára á eftir tímanum. Það er dálítið erfitt og ósanngjarnt að láta bátaútvegsmenn greiða fyrir það, þó að einhverjar vitleysur séu gerðar í innflutningi skipa, því að þeir fá engu að ráða um, hvernig honum er hagað. Það er ríkisstj. og hennar sérfræðingar, sem því ráða. Ég hygg því, að það sé ekki að ósekju, að þetta gjald verði óvinsælt meðal útvegsmanna. Ég sé ekki, að það sé nokkur ástæða, ef togararnir eru reknir með tapi, að bátaútvegsmenn einir fari að greiða þann halla að mestu eða öllu leyti. Auk þess er ekki nein búmennska í því að vera að fóðra kýr, sem mjólka ekki. Það gera hyggnir bændur ekki. Ef þeir geta ekki einu sinni borið uppi reksturinn, þessir blessaðir togarar, hvað þá heldur vexti og afborganir, þá er sjálfsagt að lofa þeim að liggja og leggja áherzlu á þær greinar útvegsins, sem betur borga sig, sem er a.m.k. eins og stendur bátaútvegurinn, því að hann hefði getað borið sig og það vel í ár, ef það hefði verið skaplega að honum búið. Það er ekki hægt að spá um framtíðina, en í þessu öllu er tekið í hlutatryggingasjóð og til lánastofnana um 140 millj. af sjávarútveginum í ár. Það er hvorki meira né minna. Það getur verið gott að taka peninga, og leggja þá í banka. En hitt gefur auga leið, ef þetta er tekið af útvegsmönnum, þá geta þeir þeim mun verr staðið í skilum með afborganir og vexti af sínum eigin lánum. Og er það þá hagkvæmara fyrir útveginn að taka af þeim fjármunina fyrir ekki neitt, leggja þá í banka, sem ríkið á, lána þeim það svo aftur, heldur en þeir noti þetta fé til þess að borga sínar eigin skuldir og standa í skilum við þessar lánsstofnanir? Og gæti það ekki skapað alveg eins mikið rekstrarfé fyrir þessar góðu lánsstofnanir, ef það væri staðið í skilum við þær, eins og peningarnir væru teknir fyrir ekki neitt af útveginum og lagðir í þessar lánsstofnanir og þær yrðu svo að lána þá aftur? Ég hygg, að við ættum að taka upp þá reglu að krefjast þess, að menn standi í skilum, en ekki að taka af eignum þeirra fyrir ekki neitt. Ég hygg, að það hafi verið gert of lítið að því að ganga eftir því, að útvegsmenn standi í skilum. Það skapar ábyrgðarleysi í athafnalífinu. Við eigum að ganga eftir því, að menn standi í skilum með skuldir sínar, en við eigum líka að lofa þeim að njóta þess, sem þeir afla, þannig að þeir geti staðið í skilum. Það er endileysa að ætla að fara að halda við hverjum einasta manni, sem fæst við útgerð í landinu. Það er nauðsynlegt að kynbæta útgerðarmenn, alveg eins og aðrar tegundir í tilverunni. Og að vera að halda lífinu í manni, sem er bæði slysinn, klaufskur og ólaginn yfirleitt að láta nokkurn hlut bera sig, það er vitleysa. Það á að lofa þeim að fara á hausinn. Það á að láta atvinnutækin komast í hendur manna, sem kunna að reka þau, og það á að krefjast þess, að þeir standi í skilum. En ríkisvaldið á ekki að gera mönnum ómögulegt með að standa í skilum með því að taka 15% eða allt að því af brúttótekjum þeirra, og auk þess að verðfella peningana hvað eftir annað og auka skuldabyrðar þeirra, eins og gert hefur verið með þá, sem skulda nú ytra fyrir skip. Það er meira en vafasamur hlutur. Það er nú þannig ástandið í ár, að þrátt fyrir það, að þetta sé eitthvert allra bezta ár, bæði til sjávar og sveita, og alveg óvenjulegt ár hvað síldarútgerðina snertir þá segja þeir mér, þessir menn með nýju bátana, sem þurfa að borga háa vexti og miklar afborganir, þeir segjast rétt ná endunum saman. Og hvað hefði verið, ef síldarútvegurinn hefði brugðizt í sumar? Ég hygg því, að við séum þarna á rangri leið, við séum í raun og veru að taka sjávarútveginn kverkataki með þessum aðgerðum í staðinn fyrir að hjálpa honum.