26.10.1961
Sameinað þing: 8. fundur, 82. löggjafarþing.
Sjá dálk 326 í D-deild Alþingistíðinda. (3234)

18. mál, vantraust á ríkisstjórnina

Lúðvík Jósefsson:

Herra forseti. Hæstv. félmrh., sem lauk hér máli sínu nú, sagði, að stefna Alþfl. í kaupgjaldsmálum væri skýr, hún væri sú að vera á móti öllum óraunhæfum kauphækkunum. En hvað eru raunhæfar kauphækkanir að dómi þeirra Alþfl.-manna? Hvenær geta slíkar kauphækkanir átt sér stað? Ætli það sé ekki, þegar framleiðsluaukningin er hjá þjóðinni, þegar þjóðartekjurnar hækka? Ef ekki þá, þá hvenær? Nú liggur það fyrir staðfest, að á undanförnum árum hafa þjóðartekjurnar hækkað um 4–5% að meðaltali á ári. Hvers vegna hefur þá þurft að lækka kaupið á þessum tíma? En Alþfl. hefur einmitt tekið þátt í því að lækka kaupið með lögum þrátt fyrir þessar staðreyndir. Nei, stefna þeirra Alþfl.- manna í kaupgjaldsmálum er harla einkennileg. Í stéttarfélögunum samþykkja forustumenn Alþfl. og m.a. þm. Alþfl., að nauðsynlegt sé að hækka kaup, leggja út í verkföll, knýja fram kauphækkun. En á Alþingi samþykkja sömu menn að lækka kaupið aftur, og þá prédika þeir hér á eftir, að það sé óhjákvæmilegt, af því að kauphækkanirnar séu ekki byggðar á réttum rökum.

Ég tók eftir því, að hæstv. félmrh. vildi hala nokkuð í land um afstöðu ríkisstj. til inngöngu Íslands í Efnahagsbandalag Evrópu. Það væri gott, ef svo væri í raun og veru. Hæstv. ráðh. sagði, að ríkisstj. hefði ekkert gert í því máli annað en kynna sér málið. En ráðherrarnir hafa haldið ræður opinberlega um nauðsyn þess, að Ísland gangi í þetta bandalag. Þeir segja hér, að þeir vilji ekki, að Ísland einangrist frá Norðurlöndum og öðrum vestrænum ríkjum og af því verði það að ganga í bandalagið, þó að það liggi hins vegar fyrir, að ýmis Norðurlandanna ætla ekki að ganga í bandalagið.

Hæstv. forsrh. sagði í umræðunum, að það væri enginn vafi á því, að Íslendingar tryggðu sér bezt lífskjör með því að ganga í þetta bandalag. Og hefur ekki ríkisstj. beitt sér fyrir því, að fjöldamörg félagasamtök, sem ríkisstj. ræður hér yfir, eins og öll kaupmannasamtökin í landinu, skoruðu á ríkisstj. að ganga í bandalagið? Nei, ríkisstj. hefur gert meira en lítið til þess að vinna að undirbúningi þess að koma Íslandi í þetta bandalag. En það væri betur, að rétt væri, að ríkisstj. færi að sjá að sér í þeim efnum.

Þegar hæstv. ríkisstj. þarf að verja efnahagsstefnu sína, gripur hún allajafna til þess að afsaka allt haldleysi efnahagslaganna með aflaleysi. Það átti að hafa verið aflaleysi á síldveiðunum 1960, þó að þá væri næstmestur afli, sem Íslendingar hafa fengið á síld seinustu 16 ár. Og það átti að vera aflaleysi hjá bátaflotanum á s.l. ári, þegar aflinn varð meiri á bátaflotanum en hann hafði nokkurn tíma orðið áður fyrr. Nei, það var hins vegar á yfirstandandi ári, sem aflinn gekk saman, vegna þess að flotinn lá í landi, þegar þeir, sem áttu flotann, voru í deilu við ríkisvaldið. Nei, það er ekki aflaleysi, sem hefur valdið því, að viðreisnin hefur farið út um þúfur.

Hæstv. dómsmrh., Jóhann Hafstein, vék að því, að Sovétríkin væru að sprengja kjarnorkusprengjur, og hann spurði um afstöðu okkar Alþb.-manna í sambandi við þessar sprengingar. Hæstv. ráðh. veit vel, hver afstaða okkar Alþb.-manna er til kjarnorkusprenginga. Við höfum verið og erum enn algerlega á móti öllum kjarnorkusprengingum, hvort sem þær fara fram í austri eða vestri. Við höfum flutt till. hér á Alþ. um þá afstöðu okkar. Árið 1953 fluttum við þm. Sósfl. hér á Alþingi till, um að skora á Bandaríkin, sem þá voru að sprengja kjarnorkusprengjur, og Sovétríkin og Bretland að stöðva slíkar tilraunir og sprengingar. En þá var hins vegar hik m.a. á hæstv. núv. dómsmrh., Jóhanni Hafstein, og núv. hæstv. forsrh. að samþykkja slíka till. Þá vildu þeir ekki samþykkja till. okkar og þeir fengu henni breytt og það orð fellt út úr till. að mótmæla kjarnorkusprengingum, af því að Bandaríkin voru þá að sprengja. En hins vegar var till. breytt þannig, að skorað var á allar þjóðir að fallast á allsherjarafvopnun. Afstaða okkar Alþb.-manna er í þessum efnum alveg óbreytt frá því, sem hún var.

Hv. Alþfl.-maður Sigurður Ingimundarson vék hér að samningum þeim, sem gerðir voru á milli verkamanna og atvinnurekenda haustið 1958. Hann hélt því hér fram í umræðunum, að þá hefði ég og Hermann Jónasson lofað atvinnurekendum því, að þeir skyldu fá að hækka verðlagið í landinu sem kauphækkuninni nam, sem þá var samið um. Hér fór hv. þm. algerlega rangt með staðreyndir. Atvinnurekendur fóru að vísu fram á það að fá loforð um, að verðlag hækkaði sem kaupgjaldshækkuninni næmi. Því var neitað. Hinu var lýst yfir, að sama regla skyldi gilda og jafnan áður, að það kaupgjald, sem um hafði verið samið í nýjum samningum, skyldi lagt til grundvallar við útreikninga á verðlagi í landinu. Hitt var svo opið eftir sem áður, að lækka álagningarreglurnar og koma í veg fyrir, að verðlagið þyrfti að hækka. Og þegar þessi mál komu síðan fyrir innflutningsskrifstofuna, þar sem verðlagsmálin eru endanlega afgreidd, lýsti fulltrúi Alþb. yfir því þar og einnig fulltrúi Framsfl., að þeir væru reiðubúnir að koma í veg fyrir það, að þessi kauphækkun færi út í verðlagið. En hverjir voru það þá, sem gáfust upp og samþykktu að velta kauphækkuninni út í verðlagið? Auðvitað fulltrúi Sjálfstfl. og fulltrúi Alþfl. Hins vegar mætti þessi hv. þm. Alþfl. minnast þess, að svikin við verkamenn í sambandi við kaupgjaldssamningana 1958 voru ekki meiri en svo, að 1. des. eða um það leyti, sem vinstri stjórnin lét af völdum, var kaupmáttur launa sá hæsti, sem hann hefur verið mældur, eða 109 stig. En hvað er kaupmátturinn nú? 84 á móti 109. Svo talar þessi hv. þm. um það, að við, sem stóðum þá að lausn vinnudeilu, höfum svikið verkalýðssamtökin.

Hæstv. fjmrh. viðurkenndi hér í umr. það, sem ég hafði sagt í gærkvöld, að á s.l. ári hafi orðið skuldasöfnun í umsömdum lánum við útlönd, sem næmi 330 millj. kr. En hann reyndi að gefa skýringu á, hvernig stæði á þessari skuldasöfnun. Ég tel það mjög í áttina, að hæstv. ráðh. er nú kominn þó þangað að viðurkenna, að það hafi verið um skuldasöfnun að ræða á árinu, en því hafði verið neitað áður. Jú, ástæðan var sú, segir hæstv. ráðh., að það var keypt svo mikið af skipum og flugvélum á þessu ári, að þessi skuldasöfnun myndaðist. En hvernig stóð á þeirri skuldasöfnun, sem ráðherrarnir töluðu mest um og hagfræðingar ríkisstj. tíð myndazt hefði, áður en „viðreisnarlöggjöfin“ var samþykkt, á árunum 1957, 1958 og 1959? Það lá fyrir, að skuldasöfnun sú, sem þá hafði myndazt, hafði myndazt af miklum innflutningi á skipum, flugvélum, byggingu verksmiðja, byggingu sementsverksmiðjunnar og fleiri stórframkvæmdum í landinu. Þegar á þetta var bent, um það leyti sem ríkisstj. var að koma viðreisnartillögum sínum í lagaform, vildi ríkisstj, ekki á þetta hlusta. Nú afsakar hún skuldasöfnun sína við útlönd með þessari skýringu.

Hæstv. fjmrh. vék hér að vinnufriði þeim, sem hafi verið í landinu á tímum vinstri stjórnarinnar. Man þessi hæstv. ráðh., að á tímum vinstri stj. stöðvaðist framleiðslan í landinu aldrei vegna vinnudeilna? Útgerð í landinu féll aldrei niður einn einasta dag. Framleiðslan var alltaf í fullum gangi, þó að Sjálfstfl. og forustumenn hans væru í fullum gangi að reyna að koma á vinnustöðvunum allan tímann. En nú á tímum viðreisnarstjórnarinnar hefur þetta verið á annan veg til stórtjóns fyrir þjóðina.

Hv. þm. Alþfl., Friðjón Skarphéðinsson, sagði í umr. í kvöld, að Hannibal Valdimarsson, félmrh. í vinstri stjórninni, hefði gleymt gamla fólkinu, hefði gleymt því að hækka bæturnar til þess í almannatryggingalögunum, þegar hann var félmrh. Þessi hv. þm. Alþfl. hefur gleymt því, hver var ráðh. félagsmála í þessum efnum í vinstri stjórninni. Það var nefnilega Guðmundur Í Guðmundsson, Alþýðuflokksmaðurinn, sem stjórnaði málefnum Tryggingastofnunar ríkisins eftir sérstakri kröfu Alþfl. Hafi gamla fólkinu verið gleymt í tíð vinstri stjórnarinnar, ætti þessi hv. þm. að eiga nm það við sinn flokk og sinn ráðherra.

Nú blasa við þær staðreyndir, að síðasta gengislækkun viðreisnarstjórnarinnar muni leiða af sér mjög bráðlega ný stór verkföll, nýjar framleiðslustöðvanir til gífurlegs tjóns fyrir þjóðarheildina. Gengislækkunin í sumar svipti launþega ekki aðeins öllum þeim kjarabótum, sem þá var samið um, heldur lækkaði kjörin frá því, sem þau voru fyrir verkföllin. Þegar kaupgjaldssamningarnir voru gerðir í sumar, var vísitalan 104 stig, nú er hún orðin 114 stig og hefur því hækkað um 10%. Talið er víst, að vísitalan hækki í 120—123 stig á næstu mánuðum, og er þá verðlagshækkunin orðin allmiklu meiri en öll kauphækkunin frá í sumar. Það er þessi árásarpólitík ríkisstj. gegn launafólki, sem leitt hefur til þess, að fjölmenn ráðstefna á vegum Alþýðusambandsins, þar sem mættir voru jafnt yfirlýstir stuðningsmenn ríkisstj., sem verið hafa a.m.k. fram til þessa, og stjórnarandstæðingar, samþykkti einróma, að óhjákvæmilegt væri fyrir verkalýðssamtökin að knýja fram nýjar kauphækkanir með verkföllum, fáist leiðrétting ekki með öðrum hætti. Og nú stefnir beint út í þessar vinnustöðvanir. Það eru ekki aðeins lægst launuðu verkamennirnir í landinu, sem rísa upp gegn þessari árásarpólitík ríkisstj. Kennarar hafa við orð að leggja niður vinnu. Læknar starfa á bráðabirgðalögum fram að áramótum, og verkfræðingar eru enn í verkfalli. Þannig togar allt af óánægju frá þeim lægst launuðu og upp til þeirra hæst launuðu í þjóðfélaginu. Ríkisstj. hefur sjálf orðið að semja um 27% kauphækkun til yfirmanna á varðskipum og strandferðaskipum og enn meiri hækkun til flugmanna. Þannig mismunar stjórnin launastéttunum, en verður þó að láta undan í einstöku tilfellum. Og sjómannasamtökin hafa einnig ákveðið að segja upp og heimta aðild að fiskverðssamningum og hækkað fiskverð. Útgerðarmenn bátanna krefjast hækkaðs fiskverðs vegna gengislækkunarinnar í sumar. Þeir benda á, að gengislækkunin hafi hækkað verð á olíum, veiðarfærum, viðhaldi og yfirleitt öllum búnaði skipa, og enn fremur hafi afborganir og vextir hækkað, þar sem mikið af bátalánum er í erlendum gjaldmiðli. En fiskkaupendur hafa þegar gert samþykkt um, að þeir geti ekki hækkað fiskverðið um einn eyri. Þeir bera fyrir sig drápsklyfjar viðreisnarinnar á öðrum sviðum, eins og t.d. að þeir séu látnir greiða hærri vexti en nokkurs staðar annars staðar þekkist í fiskiðnaði.

Þannig standa málin. Út í þetta öngþveiti hefur viðreisnin leitt. Það, sem höfuðmáli skiptir, er að átta sig á því, að sú stjórnarstefna, sem framkallar látlausar vinnustöðvanir, er röng. Frá slíkri hættustefnu verður að snúa. Ríkisstj. er ljóst, að hún fær þjóðina aldrei til þess að leggja blessun sína yfir viðreisnarstefnuna. Það er af þeim ástæðum, sem hún hefur nú í þjónustu sinni erlenda hagfræðinga til þess að búa út fimm ára framkvæmdaáætlun. Þá áætlun á að kjósa um, en ekki viðreisnarpólitíkina. Það á ekki að kjósa um samdráttarog kreppustefnuna, ekki um kauplækkunar- og árásarstefnuna, heldur um framfara- og nýbyggingaáætlun. Mennirnir, eins og foringjar íhaldsins, sem aldrei hafa mátt heyra minnzt á ríkisáætlanir, á áætlunarbúskap og stöðugt hafa vikið slíkum tillögum frá á undanförnum árum, eru nú orðnir áætlunarmenn. Bjarni Benediktsson forsrh. segir að vísu, að ekki megi líta á þessa fimm ára áætlun sem bindandi, heldur sem ramma, sem einstaklingarnir geti fyllt út í. En tilgangurinn er augljós. Fyrir næstu kosningar á að birta myndir af stórframkvæmdum framtíðarinnar. Í fimm ára áætluninni á að birta mynd af svissneskri alúminíumverksmiðju á Íslandi, eins og Bjarni Benediktsson minntist á á landsfundi sjálfstæðismanna. Þar verður mynd af hitaveitu fyrir Reykvíkinga alla og kannske fleiri staði. Þar verða myndir af nokkrum stórorkuverum dreifðum á ýmis kjördæmi. Og þar verða teiknaðir upp vegir víða um landið, og þar verða myndir af steyptum vegum. Það er svona myndabók, uppáskrifuð af erlendum mönnum, sem næst á að kjósa um, en viðreisnarstefnuna frægu á að fela.

Núverandi stjórnarflokkar lofuðu í öllum höfuðatriðum gagnstæðu þess, sem þeir hafa framkvæmt. Ný loforð þeirra fyrir kosningar verða að skoðast í því ljósi.

Góðir hlustendur. Átökin í íslenzkum þjóðmálum í dag eru að skýrast. Hægri öflin í landinu hafa myndað sína blokk. Sjálfstfl. ræður þar algerlega gangi mála, en notar Alþfl. eingöngu til að tryggja sér meirihlutaaðstöðu. Þessi hægri blokk verður ekki sigruð nema af samstæðri fylkingu vinstri manna. Stefnuskilin eru líka glögg. Í næstu kosningum verður kosið um hægri eða vinstri stefnu, um það, hvort sú stefna skuli ríkja í landinu, sem leiði til stöðugra átaka við launþegasamtökin og vinnustöðvana, eða stefna, sem styðst við launþegasamtökin og tryggir vinnufrið. Þá verður valið milli kauplækkunarstefnu og kauphækkunar, á milli samdráttarstefnu ag framfarastefnu, á milli þess, hvort útlendingar eigi að ráða atvinnulífi landsins eða Íslendingar, um það, hvort Ísland eigi að ganga í Efnahagsbandalag Evrópu eða ekki. Millileiðir í þessum málum eru ekki til. Menn verða annaðhvort að vera með því, að Ísland afsali sér efnahagslegu sjálfstæði, eða á móti, með hægri eða vinstri. Málin skýrast. En það, sem ræður úrslitum, er það, hvort vinstri menn, allir þeir mörgu í þessu landi, sem eru á móti núverandi stjórnarstefnu, skilja nauðsyn þess að hafa samstöðu. Samstaða vinstri manna færir þeim öruggan sigur. — Góða nótt.