15.11.1962
Neðri deild: 15. fundur, 83. löggjafarþing.
Sjá dálk 216 í B-deild Alþingistíðinda. (173)

6. mál, almannavarnir

Utanrrh. (Guðmundur Í. Guðmundsson):

Herra forseti. Ég skal ekki lengja umr. um sjálft frv. til l. um almannavarnir, vil aðeins taka fram, að ég er fylgjandi frv. og mun greiða því atkv. Jafnframt er ég mótfallinn hinni rökst, dagskrá hv. minni hl. heilbr- og félmn. og mun greiða atkv. gegn henni.

Í greinargerð minni hl. fyrir hinni rökst. dagskrá úir og grúir af missögnum og rangfærslum, sem leiðréttar hafa verið undir umr., eftir því sem ástæða hefur þótt til, og skal ég ekki fara út í það mál. Hin rökstudda dagskrá sjálf er í tveimur mgr. Í fyrri mgr. Hennar eru færð fram þau almennu rök minni hl. heilbr- og félmn. fyrir frávísuninni. Ég er að vísu ósammála öllu því, sem fram er fært í fyrri málsgr. hinnar rökstuddu dagskrár; en þar er þó um almennar hugleiðingár að ræða, sem hv. minni hl. hefur að sjálfsögðu fullan rétt á að atkv. gangi um. Um síðari mgr. hinnar rökstuddu dagskrár gegnir allt öðru máli. Þar er farið með beinar rangfærslur um gildi samþykktar Alþingis frá 1956, sem óhjákvæmilegt er að leiðrétta, áður en sjálf rökstudda dagskráin er borin undir atkv.

Minni hl. heilbr.- og félmn. fullyrðir, að samþykkt Alþingis frá 28. marz 1956 um endurskoðun varnarsamningsins sé enn í fullu gildi. Þetta er rangt. Samkv. orðalagi sínu, efni og forsendum er siðari hluti ályktunarinnar frá 28. marz 1956 tvímælalaust fallinn úr gildi og verður ekki beitt sem grundvelli endurskoðunar varnarsamningsins, nema til komi ný ályktun Alþingis. 2. mgr. ályktunarinnar frá 28. marz 1956 hljóðar þannig, með leyfi hæstv. forseta:

„Með hliðsjón af breyttum viðhorfum síðan varnarsamningurinn frá 1951 var gerður og með tilliti til yfirlýsingar um, að eigi skuli vera erlendur her á Íslandi á friðartímum, verði þegar hafin endurskoðun á þeirri skipan, sem þá var tekin upp, með það fyrir augum, að Íslendingar annist sjálfir gæzlu og viðhald varnarmannvirkja — þó ekki hernaðarstörf — og að herinn hverfi úr landi. Fáist ekki samkomulag um þessa breytingu, verði málinu fylgt eftir með uppsögn samkv. 7. gr. samningsins.“

Lengri er ályktunin ekki. Greinilega er þar tekið fram, að ákvörðunin um endurskoðun varnarsamningsins og uppsögn hans er byggð á breyttum viðhorfum frá því 1951. Í ræðum flm. þáltill. kemur skýrt fram, að þeir telja, að friðarhorfur í heiminum hafi 1956 aukizt svo mjög frá 1951, að jafna megi við ástandið 1949, er við gerðumst aðilar að Atlantshafsbandalaginu og ekki var talin þörf varnarliðs á Íslandi. Vitnað var til ummæla forseta Bandaríkjanna um, að styrjöld væri næstum því óhugsanleg, og talað var um friðarandann frá Genf.

Á grundvelli ályktunarinnar frá 28. marz 1956 fóru fram viðræður við ríkisstj. Bandaríkjanna um endurskoðun varnarsamningsins haustið 1956. Innrásin í Egyptaland stóð þá yfir og blóðbaðið í Ungverjalandi ógnaði heimsfriðnum. Mönnum var þá ljóst, að ófriðarhættan var orðin meiri, alvarlegri og bráðari en nokkru sinni fyrr frá stofnun Atlantshafsbandalagsins. Friðarhorfurnar, sem voru grundvöllur ályktunarinnar frá 28, marz 1956, voru ekki lengur til staðar. Vonirnar höfðu reynzt tálvonir. Þáv. ríkisstj., sem naut stuðnings Alþfl., Alþb, og Framsfl., samtals 33 þm., virti þessa staðreynd og ákvað að halda ekki áfram um sinn umr. um endurskoðun varnarsamningsins og brottför varnarliðsins frá Íslandi. Þegar ríkisstj. flutti Alþingi skýrslu um þessa ákvörðun í desember 1956, lét stjórnarandstaðan, sjálfstæðismenn, í ljós ánægju sina. Það má því segja, að í desember 1956 hafi ríkisstj., Studd af 33 alþm., og stjórnarandstaðan, 19 sjálfstæðismenn, verið á einu máli um, að forsendur þær, sem þál. frá 28. marz 1956 var byggð á, væru óumdeilanlega hrundar og ekki væri þá grundvöllur fyrir endurskoðun varnarsamningsins eða kröfunni um brottför varnarliðsins. Eftir þetta gat endurskoðun varnarsamningsins að sjálfsögðu aldrei farið fram á þeim grundvelli, sem ályktunin frá 28. marz 1956 byggðist á. Ætti að taka endurskoðun varnarsamningsins og kröfuna um brottför varnarliðsins upp síðar, urðu ný og breytt viðhorf að koma til og ný ályktun Alþingis um, að þau réttlættu uppsögn samningsins.

Siðan þetta gerðist, eru liðin 6 ár. A þessum árum hafa þm. Alþb. hvað eftir annað borið fram á Alþ. till. um brottför varnarliðsins. Þessar till. hafa engan stuðning hlotið í neinum hinna flokkanna. Sýnir þetta, að Alþb. telur þörf nýrrar ályktunar, ef krefjast á brottfarar varnarliðsins, þar eð ályktunin frá 28. marz 1956 sé ekki í fullu gildi, og að tili. um slíka ályktun nýtur einskis stuðnings utan Alþb. Fullyrðing síðari mgr. hinnar rökst. dagskrár um, að ályktunin frá 28. marz 1956 sé enn í fullu gildi, er því röng. Grundvöllur ályktunarinnar hrundi haustið 1956 að mati þáv, stjórnarflokka, studdu af stjórnarandstöðunni, og engin ríkisstjórn getur borið þessa ályktun fyrir sig sem vilja Alþingis nema ný ályktun komi til. Ég tel ekki rétt, að til atkv. komi till. á Alþingi, sem felur í sér slíka rangfærslu á fyrri ályktun þingsins, og tel því nauðsynlegt, að þingið sjálft leiðrétti rangfærslu tillögumanns með því að fella niður úr síðari mgr. hinnar rökst. dagskrár orðin „samkv. skýlausri samþykkt Alþingis frá 28. marz 1936, sem enn er í fullu gildi.“ Leyfi ég mér að afhenda hæstv. forseta skrifl. brtt. um þetta efni.