07.02.1963
Neðri deild: 36. fundur, 83. löggjafarþing.
Sjá dálk 474 í C-deild Alþingistíðinda. (2356)

76. mál, áætlunarráð ríkisins

Gísli Jónsson:

Herra forseti. Með frv. þessu á þskj. 91 er lagt til, að tekinn verði upp hér á landi miklu víðtækari áætlunarbúskapur, bæði hvað snertir framkvæmdir einstaklinga, félaga, ríkis og sveitarfélaga, en nokkru sinni áður hefur þekkzt hér og meiri en þekkist í nokkrum öðrum löndum en þeim, sem lúta einræðisstjórnum, enda tæplega hægt að koma slíkum búskap við á þann hátt, sem lagt er til í frv., nema um leið að koma á einveldisskipulagi, ef framkvæma á áætlunina, svo sem ráð er fyrir gert í greinum frv. Í grg. frv. tekur hv. flm. það fram, að eins og málum sé nú komið á Íslandi, verði aðeins tveggja kosta völ. Annar kosturinn sé að koma á heildarstjórn á þjóðarbúskapnum og þá væntanlega eftir þeirri fyrirmynd, sem ákveðin er í sjálfu frv., hinn að gefast upp við að stjórna Íslandi sem sjálfstæðu ríki.

Væri hér ekki um hreint fávíslegt fleipur að ræða, sem vart er sæmandi gömlum og reyndum hv. þm., sem auk þess hefur um áratugi haft forustu fyrir þingflokki, mætti ætla, að Alþingi tæki þeim tökum á þessu máli og á þann hátt að víkja flestum öðrum störfum til hliðar til þess að ræða og koma sér saman um, á hvern hátt skuli mætt slíkum vanda, ef ekkert annað væri að velja um en það að taka upp áætlunarbúskap í þeirri mynd, sem gert er ráð fyrir í frv., ef forða á því að glata að fullu því frelsi, sem þjóðin hefur barizt fyrir og öðlazt eftir aldaraða baráttu, en hefur nýlega fengið viðurkennt. En eigi að taka nokkurt mark á þeim umr., sem fram fóru hér um frv. s.l. fimmtudag á milli þeirra hv. 7. þm. Reykv. og hv. flm., sýnist, að hvorugur þeirra hv. þm. hafi verið á þeirri skoðun, að hér væri um svo alvarlegt mál að ræða, því að hvorugur þeirra kom allan ræðutímann einu orði að efni frv., heldur ræddu þeir allan tímann um allt önnur atriði, sem þessu frv. voru í einu og öllu gersamlega óviðkomandi. — Vill hæstv. forseti sjá um, að þessum dyrum sé lokað og að eigi sé haldinn þar annar fundur, á meðan á umr. stendur?

Skal ég víkja nokkru síðar að þeim umr. Hv. flm. segir að vísu síðar í grg., að það sé líka til þriðji kosturinn, að Ísland reyni að halda sjálfstæði sínu með því, að íslenzkir auðmenn braski hér hver sem betur getur í stjórnleysi og afskiptaleysi ríkisvaldsins. Þetta er þriðji kosturinn. Hv. flm. hefur að vísu ekki trú á þessari lausn og telur, að jafnvel braskararnir sjálfir, eins og hann titlar alla þá, sem staðið hafa fyrir margvíslegum og happasælum framkvæmdum, hafi misst alla trú á þessu fyrirkomulagi. Það er hygginna manna háttur að athuga vel og vandlega, þegar taka skuli upp nýja siði, að kasta ekki hinu forna, hvað sé að hreppa og hverju sé verið að sleppa, og taka síðan ákvarðanir sínar á grundvelli þeirra athugana og þeirrar niðurstöðu, sem þeir þannig komast að. Þykir því eðlilegt og sjálfsagt að gera hér samanburð á því, sem vér vitum um þróun efnahagsmálanna og menningarmála Íslendinga, sem búið hafa og búa enn við þriðja kostinn, sem hv. flm. fordæmir, og svo þeirra þjóða, sem búa við það hagkerfi, sem hv. flm. vill að tekið sé upp, sbr. frv. það, sem hér er til umr.

Sú kynslóð, sem fædd var á árunum 1880–1890 og nú er að hverfa, tók við landinu í sárustu fátækt. Af völdum einræðis, einokunar og yfirráða annarra þjóða um aldir var svo komið, að fólkið flúði landið í stórum hópum til Vesturheims til þess þar að leita sér betri lífskjara. Svo aum var þá efnahagsafkoma landsmanna, að það þótti rétt, að sveitarsjóðirnir styddu að þessum flótta með því að greiða kostnaðinn við flutninginn, þar sem fólkið sjálft hafði ekki efni til þess að greiða hann. Á þeim 70–80 árum, sem síðan eru liðin, hefur kynslóðin, sem nú lifir og ekki hvarf frá erfiðleikunum, lyft þjóðinni á þessu tímabili úr sárustu neyð upp í þau lífskjör, sem eru fullkomlega sambærileg við lífskjör annarra þjóða í Evrópu, og upp á það stig menningar, frelsis og hugsjóna, sem ekki stendur að baki öðrum þjóðum. Og allt hefur þetta gerzt undir því kerfi, er hv. flm. kallar þriðja kostinn og hann að fullu fordæmir og telur, að verði eigi teknir upp aðrir hættir, þá sé frelsinu og sjálfstæði landsins glatað.

Sú þróun, sem hér hefur átt sér stað, hefur að vísu nærzt á svitadropum þeirra sona og dætra þjóðarinnar, sem haldið hafa uppi harðri baráttu fyrir betri efnahag og meira frelsi. En hún hefur ekki nærzt á blóði þeirra, svo sem átt hefur sér stað hjá öðrum þjóðum. Hún stendur því á miklu fastari fótum en hv. flm, fullyrðir í grg. frv. En hver er svo árangur af því kerfi, sem hv. flm. vill koma á hér með því að lögfesta þetta frv., sem hér er til umr., þar sem því hefur verið komið á? Eftir fyrri heimsstyrjöld var þetta kerfi tekið upp í Þýzkalandi og þó engan veginn í svo víðtækum mæli sem hér er lagt til, en reynslan varð sú, að því varð ekki viðhaldið nema með fullkomnu einræði, sem aftur á móti leiddi af sér aðra styrjöld með öllum þeim ógnunum og böli, sem henni fylgdu. Þessu kerfi hefur einnig verið komið á í Rússlandi og öðrum ríkjum kommúnismans með þeim afleiðingum, að þar hefur það kostað milljónir mannslífa, og beitt er þar hinni verstu miðaldakúgun til þess að viðhalda kerfinu, sem allur hinn frjálsi heimur óskar að verði aflétt sem skjótast. Þetta eru staðreyndir, sem ekki verður haggað. Ég hef aðeins dregið hér fram staðreyndir, sem fyrir hendi eru, reynsluna af því hagkerfi, bæði hér og erlendis, staðreyndir, sem hv. þm. ber skylda til að kynna sér hlutlaust, ekki einasta áður en þeir greiða atkv. um það frv., sem hér liggur fyrir, heldur áður en slík frv. eru fram borin á Alþingi Íslendinga, ef þeir annars vilja hafa nokkurn þingheiður og þingmannsskyldur.

Þessi ummæli mín ber þó ekki að skilja svo, að fordæma beri alla skipulagningu í framkvæmdum einstaklinga, félaga, sveitarfélaga eða ríkisins. En það verður, ef vel á að fara, sannarlega að gerast á allt annan hátt en lagt er til í þessu frv., sem hér er til umr. Vér Íslendingar höfum gert nokkra tilraun til skipulagningar á þessum málum og fengið af því nokkra reynslu. Þykir mér rétt að fara nokkrum orðum um þá reynslu.

Eins og fram er tekið á fskj. I undir tölul. 2, var með l. frá 27. nóv. 1944, um nýbyggingarráð, gerð fyrsta tilraun um skipulagða uppbyggingu ýmissa atvinnugreina þjóðarinnar. Þjóðinni höfðu þá áskotnazt meiri gjaldeyristekjur en nokkru sinni áður, sem þá hópuðust upp í erlendum bönkum, beinlínis vegna þess að eigi var unnt að verja þeim jafnóðum til vöru- og atvinnutækjakaupa vegna ófriðarins, á sama tíma sem vöruþurrð var í landinu og atvinnutæki gengu úr sér. Þó að þá væri farið inn á þá sjálfsögðu braut, að ríkisstj. og Alþingi réðu allmiklu um það, hvernig því fé yrði varið, þegar leið yrði opnuð til frjálsra innkaupa, þá var hér um allt annað að ræða en það kerfi, sem hér er lagt til að upp verði tekið, og skal þó bent á, að ekkert heildarsamkomulag var um þau mál á Alþingi. Nýbyggingarráð var heldur aldrei nein valdastofnun, það var fyrst og fremst tillöguráð til ríkisstj. og Alþingis um ákveðnar framkvæmdir, sem þurfti að gera vegna óvenjulegrar röskunar, sem skapaðist við ófriðarástand í heiminum. Afsprengi nýbyggingarráðs var svo fjárhagsráð, sem gefið var miklu víðtækara vald, og það svo, að ef rétt hefði verið á haldið, tók það á ýmsum sviðum valdið af bæði ríkisstj. og Alþingi. Var fjárhagsráð miklu meira í anda þess ráðs, sem lagt er hér til að komið verði hér á.

En hvernig reyndist fjárhagsráð? Dögum, vikum og mánuðum saman sátu heilir hópar manna í biðsölum, á göngum, í tröppum og í biðröðum alla leið út á götu til þess að ná tali af þeim voldugu mönnum, sem þar áttu sæti og réðu yfir lífi og afkomu þeirra. Öllum ráðum var beitt til að fá þar lausn á erindum, og menn lærðu að stilla upp alls konar áætlunum um væntanlegar framkvæmdir og færa fram alls konar rök, sem þó voru ekkert í samræmi við getu né vilja, bara vegna þess að þeir vissu, að allar beiðnir yrðu skornar niður, og því var um að gera að stilla kröfunum ekki í hóf. Þetta var reynslan, sem við höfðum af fjárhagsráði, og væri einhver svo heppinn að ná í frekari leyfi en þörf var á, var alltaf einhver, sem vildi kaupa afganginn. Og við það myndaðist nýr og oft ábatasamur atvinnuvegur, að krækja í og selja síðan leyfi á svörtum markaði. Aldrei hefur nokkur stofnun getið sér eins illt orð og sú stofnun, ekki vegna mannanna, sem þar stjórnuðu, heldur vegna þeirrar sóunar á vinnuafli, sem fór í það að reka þar nauðsynlegustu erindi, vegna þess viðskiptasiðferðis, sem skapaðist umhverfis hana, og vegna þeirra fjötra, sem með henni voru settir á allt heilbrigt viðskipta- og framkvæmdalíf í landinu.

Gleði manna yfir afnámi þeirrar stofnunar fór ekkert eftir pólitík og flokkaskiptingu eða eftir stéttaskiptingu. Hún var sameiginleg meðal allra landsmanna, annarra en þeirra, sem misstu spón úr askinum við að starfa þar, og hinna, sem auðguðust á svartamarkaðssölu leyfanna. Það voru einu mennirnir, sem söknuðu fjárhagsráðs. Þeir, sem hugsa í alvöru um alla þá reynslu, sem fengizt hefur hér og erlendis í áætlunarbúskap í þeirri mynd, sem lagt er til að hér sé komið á, hugsa sig áreiðanlega ekki lengi um að fella þetta frv. í því formi, sem það er.

Eigi yfirleitt að setja lög um áætlunarbúskap á einn eða annan hátt, verður í þeim lögum að binda verðlag á öllum þeim gjaldaliðum, sem koma til að hafa áhrif á framkvæmdir áætlunarinnar, svo framarlega sem til þess er ætlazt, að áætlunin standist. Einkum er þetta alveg óhjákvæmilegt, ef samtímis á að semja um sölu afurða til margra ára í senn, svo sem hv. flm. ætlast til. Nú er það vitað, að langstærsti gjaldaliðurinn í framleiðslukostnaði er kaupgjaldið. Það er ekki aðeins, að um það meginatriði er ekki einn stafur í frv., heldur er vitað, að hv. flm. og flokkur hans mundu aldrei fallast á, að slíkt ákvæði yrði tekið inn í frv. Áætlunarbúskapur án bindingar kostnaðarliða er gersamlega óraunhæfur, nema því aðeins að gert sé jafnframt ráð fyrir svo öflugu framlagi úr varasjóði, að það gæti jafnan brúað bilið milli vinnuþiggjanda og vinnuveitanda. En þá hygg ég, að lítið yrði eftir fyrir verkamanninn til aukinna atvinnutekna.

Í sambandi við löggjöf um slíkan áætlunarbúskap yrði jafnframt að setja ákvæði um að banna vinnustöðvanir, þar eð þær mundu að sjálfsögðu gereyðileggja allar áætlanir, ef þeim væri haldið uppi um lengri eða skemmri tíma, svo sem verið hefur. En mikið má hugarfar hv. flm. breytast, ef hann fengist til þess að fallast á slík óhjákvæmileg ákvæði til að fyrirbyggja, að áætlunin rynni ekki alveg út í sandinn, hvenær sem þessi mál kæmu til átaka á milli vinnuþiggjenda og vinnuveitenda.

Þetta frv., eins og það er nú, er því ekki til þess að tryggja efnahagsafkomu landsins í heild eða einstaklinga þess, ekki til þess að tryggja frelsi Íslands og sjálfstæði, ekki til þess að lyfta þjóðinni á hærra menningarstig, heldur beinlínis til þess að binda þjóðina traustum böndum við lönd sósíalismans, eins og berlega er tekið fram í grg. frv. Þeir, sem hafa trú á því, að það sé Íslendingum hollast, eða hafa um það fyrirmæli að vinna að því, að svo verði, hvort sem það er til böls eða bóta fyrir þjóðina, þeir fylgja þessu frv., en hinir fella það.

Ég læt þessi orð nægja um sjálft frv. En ég vil, með leyfi hæstv. forseta, ræða nokkuð þau atriði, sem komu fram í umr. tveggja hv. þm., er frv. þetta var hér til 1. umr. s.l. fimmtudag. Hvorugur þessara hv. þm. vék einu orði að efni frv.

Ræða hv. 7. þm. Reykv. gekk öll út á það að hvítþvo Framsfl. af allri samvinnu við kommúnista og sýna síðan fram á, að það séu einmitt sjálfstæðismenn, sem eigi sök á tilveru þeirra og þeim áhrifum, sem þeir hafa og hafa haft á íslenzkt stjórnarfar, og milli þessara tveggja flokka liggi jafnan sterkir leyniþræðir. Kom þetta ekkert frv. við, en um þetta fjallaði ræða hans eingöngu. Ég þykist mega treysta því, að hæstv. forseti hafi ekkert við það að athuga, þótt ég eyði nokkrum tíma til að leiðrétta þau ummæli, sem hv. 7. þm. Reykv. hafði í sambandi við þessi atriði, úr því að honum athugasemdalaust var leyft að viðhafa þau í umr. um þetta frv., sem hér er til umr. og snertir þó á engan hátt það mál.

Hv. 7. þm. Reykv. byggði fullyrðingar sínar um náin tengsl á milli Sjálfstfl. og kommúnistafl. á eftirfarandi sjö atriðum:

Í fyrsta lagi er samstaðan í stjórnarandstöðu á árunum 1933–1939. Ef hv. 7. þm. Reykv. telur það sönnun fyrir leynitengslum milli tveggja eða fleiri flokka, sem lenda í stjórnarandstöðu á einhverjum tíma, þá kann hann sannarlega ekki skil á réttu og röngu, og frýr honum þó enginn vits, sem til þekkir. Hitt eru ekki leyniþræðir, heldur opinber tengsl. sem ekki verður þrætt fyrir, er tveir stjórnarandstöðuflokkar greiða í einni fylkingu atkv. á móti svo að segja hverju máli, sem stjórnarliðið ber fram, svo sem átt hefur sér stað hjá núv. stjórnarandstöðuflokkum allt kjörtímabilið, og láta sér það ekki nægja, heldur halda og uppi skipulögðum andmælum og málþófi, svo að ómögulegt væri ókunnugum að greina annað en að hér væri um einn og sama flokkinn að ræða.

Ég hygg, að það væri mjög þung getraun fyrir mann, sem ekkert þekkti þá hv. 1. þm. Austf. og hv. 6. þm. Sunnl. af öðru en umr. þeirra um fjárlagaafgreiðslu, að segja til um það, í hvorum andstöðuflokknum þeir stæðu. Og væri þó ekki sagt með rökum, að hv. 1. þm. Austf. hafi áður gengið svo algerlega undir jarðarmen kommúnistafl. Sama mundi verða upp á teningnum, ef ókunnugur maður ætti að gera upp á milli hv. 7. þm. Reykv. og hv. 5. þm. Reykn. eftir framkomu þeirra í utanríkismálum. Þannig mætti lengi telja. Okkur þm. er stundum álasað af kjósendum fyrir flokksaga og flokkskúgun. En aldrei hef ég í þau 20 ár, sem ég hef setið á Alþingi, séð nokkra flokka svo samanþjappaða við afgreiðslu mála sem þessa tvo flokka, Framsfl. og Alþb., á þessu yfirstandandi kjörtímabili. Og það er því einkennilegra, þegar vitað er, að margir hv. þm. þessara flokka beggja eru þessu mjög andvígir og þúsundir kjósenda þeirra beggja hafa á þessu opinbera samstarfi þeirra megnustu óbeit.

Annað atriði, sem hv. 7. þm. Reykv. taldi sönnun fyrir nánum tengslum milli Sjálfstfl. og kommúnistafl., var samstaðan um stjórnarskrárbreytinguna 1942. Ég held, að það væri heppilegt fyrir Framsfl. að reyna eftir öll þessi ár að gleyma afstöðu sinni til þeirra mála og vera ekki sí og æ að ýfa upp þau sár, sem hann bakaði sér af skammsýni og afturhaldi í þeim átökum. Ástandið á Alþingi var þá þannig, að Framsfl. átti þar miklu fleiri fulltrúa en honum bar miðað við fylgi hans hjá þjóðinni, og hann fékkst ekki til þess að semja um eðlilega og réttláta leiðréttingu á þessum málum, heldur viðhalda með valdi því fyrirkomulagi, sem ekki samræmist lýðræðishugsjón þjóðarinnar. Þeir 3 þingflokkar, sem annars voru ósammála um flest önnur mál, tóku þá höndum saman á Alþingi um breytingu á kjördæmaskipuninni, sem færði málið nokkru nær lýðræðisreglum, þó að sporið væri þá eigi stigið til fulls. Ég efa það ekki, að ef Framsfl. hefði þá viljað sjá sóma sinn í að gefa með frjálsum vilja eftir sérréttindi, sem hann hefði öðlazt fyrir rangláta kjördæmaskipun, hefði að sjálfsögðu verið tekið fullt tillit til till. hans í því máli, svo lengi sem þær gátu rúmazt innan takmarka réttlætis og sanngirni. En því var ekki að heilsa. Kjördæmabreytingin var aðeins undirbúin af Alþingi eins og hver önnur stjórnarskrárbreyting. Hún var síðan borin undir kjósendur landsins, þar sem þeir gengu óháðir í kjörklefann til þess þar að fella sinn dóm. Í kosningabaráttunni gerði Framsfl. allt, sem hann orkaði, til þess að telja kjósendum sinum trú um, að með breytingunni væri verið að taka af þeim fornan og helgan rétt, sem allt ylti á fyrir framtíð þjóðarinnar að ekki yrði rýrður. En þegar úrslitin voru kunn, kom í ljós, að mikill meiri hluti kjósenda fylgdi breytingunum. Í þessu sambandi má benda á, að í einu kjördæmi, sem Framsfl. hafði um 12 ára skeið haft og átt svo traust fylgi, að engum manni hafði dottið í hug, að þar væri frambjóðandi Framsfl. í hættu, enda borinn þar fram einn hinn sterkasti, gáfaðasti og vinsælasti þm. flokksins á móti óþekktum nýliða, sem enga sigurmöguleika sýndist hafa og enga sigra hafði unnið á pólitísku sviði — (Gripið fram í: Í hvaða sýslu var þetta?) Það var í Barðastrandarsýslu. Það datt engum manni þá í hug, að sú sýsla félli fyrir þeim ágæta manni, sem Framsfl. bauð þar fram. En einnig þar voru till. Framsfl. í þessu höfuðbaráttumáli kosninganna felldar. Hér var ekki um að ræða neitt kosningabandalag á milli þessara flokka, sem stóðu að stjórnarskrárbreytingunni. Þeir áttu þar allir frambjóðendur og börðust þar hver fyrir sínum frambjóðanda, eftir því sem unnt var, og sinum hugsjónamálum. En hér kom það bersýnilega í ljós, að fólkið vildi ekki fela Framsfl. lengur forustu í þjóðmálunum, eftir áratugareynslu af þeim málum, og því vildi það ekki stuðla að auknu fylgi hans umfram það, sem honum bar eftir lýðræðisreglum, og jafnvel ekki þó að þeir byðu jafnágætan mann fram og þeir buðu fram þá í þessu kjördæmi. Hér var því ekki um að ræða neitt náið samband á milli Sjálfstfl. og kommúnistafl. Hér var um að ræða skýran og ákveðinn vilja meiri hl. þjóðarinnar.

Eftir að gengið hafði verið að fullu frá stjórnarskrárbreytingunum á sumarþingi 1942, lýsti Alþfl. því yfir, að hann styddi ekki lengur stjórn Sjálfstfl. Og að loknum haustkosningum 1942 var enginn flokkur þingsins megnugur að mynda meirihlutastjórn einn. Meginástæða fyrir því, að Framsfl var ekki viðmælandi um þátttöku í myndun stjórnar, var ekki málefnaágreiningur, heldur beinlínis hatur út af kjördæmabreytingunni. Alþfl. var þá andvígur skjótri stofnun lýðveldisins, eða svo lengi sem ófriðurinn stæði, Í trausti þess, að á þessu yrði engin breyting, taldi Framsfl. sér óhætt að neita að uppfylla þá þingskyldu að hefja samræður eða taka þátt í þeim um myndun ríkisstj. Með því að stuðla þannig að því, að utanþingsstjórn sæti við völd um langt árabil, mætti ef til vill telja þjóðinni trú um, að allt þetta væru afleiðingar af breytingunni á kjördæmaskipuninni, sem Framsfl. varaði svo mjög við. Þegar þannig var búið að rýra nægilega virðingu Alþingis, kynni að geta skapazt það álit í næstu kosningum, að betra mundi þó að gefa Framsfl. á ný meiri völd, þótt það stríddi á móti öllu réttlæti, og mætti ef til vill takast að koma þá á aftur kjördæmabreytingu, sem tryggði honum völdin um lengri tíma.

Þegar utanþingsstjórnin lýsti því yfir, að hún mundi beita sér fyrir stofnun lýðveldisins, brustu allar þessar vonir Framsfl. um að koma á meirihlutavaldi á Alþingi með minnihlutafylgi þjóðarinnar. Þeim var það þá þegar ljóst, að eftir að lýðræði væri komið á og fullur skilnaður við Danmörku, mundi í burtu falla meginástæða af hendi Alþfl. um neitun um þátttöku í stjórn landsins, og rættist sú áætlun fullkomlega.

Þriðja ástæðan, sem hv. 7. þm. Reykv. taldi sönnun fyrir nánustu tengslum milli Sjálfstfl. og kommúnista, er þátttaka þeirra í nýbyggingarstjórninni á árunum 1944–47. Eins og ég hef tekið fram hér að framan, var ekki nema um tvennt að velja fyrir Alþingi: Annað að liggja áfram undir þeim sívaxandi ámælum frá þjóðinni, að meiri hl. þm. væri ekki þinghæfur, þar sem hann hefði svo lengi látið undir höfuð leggjast að mynda þingræðisstjórn. Hitt að mynda stjórn með þátttöku þeirra 3 flokka, sem fúsir voru að ræða stjórnarmyndun. Alþingi átti ekki neins annars kost. Höfuðverkefni þessarar stjórnar voru fyrst: að byggja upp fjölþættara atvinnulíf í landinu, þar sem hverju mannsbarni væri tryggð atvinna við sæmileg lífskjör, og til þess að það mætti takast að skipuleggja innkaup á nýjum atvinnutækjum bæði til landbúnaðar, fiskveiða og iðnaðar. Og annað: að koma á fullkomnum almannatryggingum, sem tryggðu afkomu þeirra, sem áttu við erfiðustu lífsbaráttuna að stríða, svo að einnig þetta fólk gæti lifað mannsæmandi lífi. Þetta voru tvö höfuðverkefni nýbyggingarstjórnarinnar. Framsfl. neitaði þá að vera þátttakandi í þessu nýbyggingarstarfi. Og þeir völdu sér það að vera í stjórnarandstöðu, á meðan það fór fram, og greiða atkv. gegn öllu því, sem miðaði að því að koma því í framkvæmd. Einn hv. þm. Framsfl., sem brauzt út úr samfylkingunni gegn tryggingalöggjöfinni og greiddi atkv. með frv., var settur út úr framboði og fékk ekki að bjóða sig fram við næstu kosningar þar á eftir.

Framsfl. hefur sí og æ hamrað á því, að sú stjórn hafi eytt öllum innistæðum erlendis. En innistæðunum var eytt á þeim tíma, sem mest verðmæti fékkst fyrir minnsta peninga, enda þörfin aldrei meiri vegna vöruþurrðar í landinu. Ef farið hefði verið þá eftir till. Framsfl. að bíða um árabil með innkaup nauðsynlegra vara til lífsframfæris og uppbyggingar, hefði þjóðin orðið að sætta sig við margfalt óhagstæðari innkaup, eins og berlega kom fram á næstu árum. Hin ströngu ákvæði, sem sett voru um innflutning og gjaldeyrisverzlun, sem hv. 7. þm. Reykv. minntist á að sett hefðu verið 1947, er Framsfl. hafði komið í ríkisstj. í stað kommúnistafl., og stafað hefðu af því, hvernig farið hefði verið með gjaldeyrinn, stöfuðu ekki af neinum mistökum nýbyggingarstjórnarinnar, heldur af hinu, að Framsfl. hafði þá eins og nú óbilandi trú á haftapólitíkinni og setti það beinlínis að skilyrði fyrir þátttöku í ríkisstj., að sú leið yrði farin í viðskiptamálum. En eins og nú hefur sannazt, þegar horfið hefur verið frá henni, var það og verður ávallt versta lausnin á viðskiptamálum.

Framsfl. hefur hins vegar aldrei getað fellt sig við aðra lausn í þessum málum. Stjórnarsamvinman, sem myndaðist 1944, rofnaði ekki vegna ágreinings um innanlandsmálin og framkvæmd þeirra. Hún rofnaði einungis vegna afstöðu kommúnista til utanríkismálanna og til varnarmála landsins. Þegar kommúnistar sýndu það, að þeir settu hærra vilja erlendrar þjóðar en hagsmuni sinnar eigin þjóðar, þá gat ekki verið um neitt samstarf að ræða milli þeirra og Sjálfstfl. Og með því að þetta hugarfar kommúnistafl. hefur ekkert breytzt, vilja engir aðrir flokkar þingsins en Framsfl. og hann þó ekki nema að hálfu leyti hafa stjórnarsamvinnu við kommúnistana.

Fjórðu rökin, sem hv. 7. þm. Reykv. taldi að sönnuðu náin tengsl á milli Sjálfstfl. og kommúnistafl., voru tilraun til stjórnarsamstarfs 1956. Hér slær hv. þm. fram órökstuddum getgátum, og þarf því ekki að eyða orðum að því atriði. Ásókn Framsfl. og kommúnista til stjórnarsamstarfs og undirlægja Framsfl. við kommúnistana var þá svo alger, að Sjálfstfl. hefði aldrei komið til hugar að fara í kapp um fylgi kommúnista. Gagnstætt vöruðu þeir leynt og ljóst við þeirri stjórn, sem reyndist jafnvel miklu verri en menn almennt vildu trúa í upphafi, og það svo, að enn eftir allan þennan tíma segir almenningur: „aldrei aftur vinstri stjórn“.

Fimmtu rökin, sem hv. þm. færir fram máli sínu til stuðnings, eru samstarf Sjálfstfl. og kommúnistafl. um að fella vinstri stjórnina 1958. Ég held nú, að það sé orðið og hafi ávallt verið öllum ljóst, að það þurfti ekkert samstarf á milli Sjálfstfl. og kommúnista til þess að fella vinstri stjórnina 1958. Sú stjórn fór þannig með atvinnu- og fjárhagsmál þjóðarinnar, að forustunni brást möguleikinn til að leysa vandann. Og forsrh. viðurkenndi það vel og drengilega og sagði af sér og tókst síðan ekki að mynda stjórn á ný. Hér komu engin tengsl á milli Sjálfstfl. og kommúnista til greina. Þess þurfti heldur ekki með. Auðnuleysi og vesaldómur Framsfl. var svo alger þá, að þar við var engu á bætandi.

Sjötta atriðið, sem hv. 7. þm. Reykv. telur sönnun fyrir tengslum milli Sjálfstfl. og kommúnista, er samstarf hinna 3 flokka um kjördæmabreytinguna, sem samþykkt var 1959. Vísa ég til alls þess, sem ég hef sagt um þetta í sambandi við kjördæmabreytinguna 1942. Hér var um að ræða innanríkisréttlætismál. Hér kom til eins og 1942 dómur fólksins. Hér missti Framsfl. aftur fylgi og þingsæti á sama hátt og 1942, m.a. vegna þess, að þjóðin hafði fengið meir en nóg af stjórn þessa flokks á landinu á tímabili vinstri stjórnarinnar. Framsfl. ætti að vera orðið það ljóst, að þau réttlætismál gengu ekki fram fyrir neinar flokkssamþykktir annarra flokka, heldur beinlínis fyrir réttlætistilfinningu fólksins annars vegar og fyrir illa reynslu þess af stjórn Framsfl. hins vegar.

Ég hygg, að það væri því miklu hollara fyrir Framsfl. að hætta að ýfa þessi sár sín, læra að sleikja þau og græða og læra að bæta sína afstöðu til málefna með minna eiginhagsmunasjónarmið fyrir augum en verið hefur hingað til og meira hagsmunasjónarmið fyrir þjóðina.

Sjöunda og síðasta atriðið, sem hv. 7. þm. Reykv. taldi að væri sönnun fyrir hinum nánu tengslum á milli Sjálfstfl. og kommúnista, var skipun eða kosning Einars Olgeirssonar, hv. 3. þm. Reykv., í Norðurlandaráð. Þegar Norðurlandaráð var sett á stofn, var það hugsað, að í því ráði tækju sæti allar 5 Norðurlandaþjóðirnar. Í fyrstu fengu Finnar ekki leyfi til þess að taka sæti í Norðurlandaráði, og það var vegna þess, að sovétstjórnin leit svo á, að hér væri verið að koma upp voldugu samstarfi á milli Norðurlanda gegn hagsmunum Sovétríkjanna, og eins og kunnugt er, voru þess vegna Finnar ekki þátttakendur í því samstarfi þá. Það var hvort tveggja, að þá þótti ekki rétt, að Íslendingar sendu kommúnistaforingja til Norðurlandaráðs, enda mjög vafasamt, hvort hann hefði tekið við þeirri kosningu og fengið yfirleitt leyfi til þess að taka þátt í því samstarfi á því stigi málsins. (Gripið fram í.) Ég fullyrði það ekki, segi aðeins, að það hafi verið vafasamt, hvort kommúnistar fengju leyfi til að senda fulltrúa í Norðurlandaráðið. Hitt er víst, að þetta var aðalástæðan fyrir því, að þá var farið þannig með kosningaaðferðir hér í þingi, að það var útilokaður kommúnistaflokkurinn frá að senda þm. En undireins og samkomulag var um það, að Finnar tækju einnig þátt í Norðurlandaráði og sendu þá m.a. ákveðna menn, sem voru yfirlýstir kommúnistar, þá var ekki ástæða fyrir okkur að útiloka kommúnista hér heima, síður en svo. Svo voru það heldur ekki sjálfstæðismenn, eins og hefur verið tekið fram hér af hv. 3. þm. Reykv., það voru ekki þeir, sem fyrst sendu hann sjálfan sem fulltrúa í Norðurlandaráð. Það var Framsfl. Hann gaf honum eftir annað sæti sitt, sem hann átti samkv. þeirri reglu, sem hefur verið hér viðurkennd. Þegar svo var komið, var engin ástæða til annars en breyta kosningareglunum, því að þá vildi Framsfl. aðeins halda þeim til þess að geta gert kaup við kommúnistaflokkinn.

Ég þykist nú hafa rakið hér þessi mál öll og sýnt fram á, að þetta eru engin rök, sem hv. 7. þm. Reykv. hefur fært fram fyrir því, að einhver náin tengsl séu á milli Sjálfstfl. og kommúnistaflokksins í landsmálum. En hver er þá ástæðan fyrir því, að hv. 7. þm. Reykv. notaði allan sinn ræðutíma til þess að reyna að sanna þingheimi og þeim áheyrendum, sem hér hlusta á ræður, að þetta væri staðreynd, að á milli Sjálfstfl. og kommúnistaflokksins væru þessi nánu tengsl? Hver er meginástæðan? Það verður ekki séð, að hún sé nein önnur en sú, sem raunverulega vitað er, að ákaflega mikið af kjósendum Framsfl. hefur beina skömm á því samstarfi, sem þeir flokkar hafa opinberlega hér á þingi. Og þeir eru sjálfir hræddir við að ganga til kosninga á komandi vori nema þvo þetta af sér. Þess vegna tekur hv. 7. þm. Reykv. upp þann hátt að ætla sér að reyna að telja þjóðinni trú um, að tengslin séu miklu nánari á milli Sjálfstfl. og kommúnistaflokksins.

Nú vil ég segja það, að vitanlega er það engin goðgá að hafa samstarf við umbótaflokk eins og kommúnistaflokkurinn kallar sig og er á ýmsum sviðum, ef ekki væri um það að ræða, að þar ræður að langmestu vilji erlendra þjóða um stefnu hans í utanríkismálum. Ef kommúnistaflokkurinn vildi þvo af sér þann vansa að vera hér umboðsmaður eða þjónn erlendra ríkja um að koma alheimskommúnisma á, mundi það ekki vera neinn vansi að hafa samstarf við hann um ýmis mál. Það er síður en svo, að það væri vansi að hafa samstarf við hann um margs konar umbótamál. En þegar það er gert til þess að ná fólkinu, til þess að treysta aðstöðu sína svo, að það sé hægt að koma enn betur Íslandi undir vald kommúnismans, þá er það ekki lengur sæmilegt. Og það er þetta, sem fólkið hræðist. Og það er þetta, sem er ástæðan hjá hv. 7. þm. Reykv., að hann veit, að fólkið vill ekki þessa stefnu í utanríkismálunum, þótt hann sé sjálfur sammála um hana, eftir því sem framkoma hans hefur verið hér á þingi s.l. 3 ár. Og það er þess vegna, sem hann er að reyna að koma þessu yfir á annan flokk. Önnur ástæða getur ekki verið fyrir því.

En hvers vegna rauf þá Framsfl. samstarf við aðra flokka? Hvers vegna hefur hann alltaf verið fyrstur til þess að gera það? Hvers vegna rauf hann samstarfið 1942? Það var af því, að hann vildi halda í ranglæti: Hvers vegna rauf hann samstarfið 1949? Það voru ekki hinir tveir flokkarnir, Sjálfstfl. og Alþfl., sem rufu samstarfið. Hann rauf þá samstarfið vegna þess, að hann vildi hafa sérréttindi fyrir sjálfan sig, sérréttindi fyrir sig og sína menn á kostnað þjóðarinnar. Og þess vegna rauf hann samstarfið 1953 og 1956, alveg af sömu ástæðu. Hann var alltaf að reyna að koma inn meiri sérhagsmunum fyrir sig og sinn flokk gegn hagsmunum þjóðarinnar. Og hvers vegna var hann raunverulega lengi vel klofinn í lýðveldisstofnuninni? Vegna þess að hann hélt, að þá gæti hann haldið Alþfl. frá því að mynda stjórn með sjálfstæðismönnum og haldið öngþveitinu áfram, sem hafði skapazt við það, að Framsfl. vildi ekki ræða stjórnarmyndun. Hvers vegna klofnaði flokkurinn um Keflavíkursamninginn og stuðninginn við NATO? Af nákvæmlega sömu ástæðu, alltaf sífelld tækifærisstefna.

Ég skal svo ekki ræða meira um ræðu hv. 7. þm. Reykv., en aðeins koma hér nokkrum orðum að einu atriði, sem hv. 3. þm. Reykv. hélt fram. Hann sagði, að það væru tvö höfuðverkefni Alþb., eins og flokkurinn kallar sig nú, sem hann berðist fyrir í þessu landi. Annað væri stöðug kauphækkun verkafólks, hitt væri stefnan um utanríkismálin, um alheimskommúnismann, að rótfesta þá stefnu hér í þessu landi. Þetta er alveg rétt, þetta eru hans tvö höfuðsjónarmið.

Það hefur enginn maður á móti því, þó að kommúnistaflokkurinn eða Alþb., hvað sem hann kallar sig, beiti öllum sínum áhrifum til þess að bæta lífskjörin í landinu, og hv. 3. þm. Reykv. sem formaður flokksins veit, að það hefur hvað eftir annað tekizt um það samstarf. En það hafa allir haft á móti því, sem kommúnistaflokkurinn berst fyrir, að auka vald kommúnismans á Íslandi. Og það er hv. þm. orðið svo ljóst nú og raunverulega fyrir löngu, að þeir þora ekki að bjóða sig fram undir því merki. Þeir urðu að skipta um nafn, reyna að breiða yfir nafn og númer, kölluðu sig Sósfl., hinn sameinaða flokk sósíalista og nú síðast Alþb., af því að þeir vissu, að fólkið vildi ekki kommúnistastefnuna í landinu. Og þeir eru ekki einir manna hér í Norðurálfunni, sem hafa farið þannig að. Þannig fóru Danir að líka. Þegar þjóðin þurrkaði út kommúnistafylgið í Danmörku til þingsins, þá skiptu þeir um nafn. Og það hafa þeir gert víðar, af því að þeir vita, að þjóðirnar vilja ekki það ófrelsi, sem því fylgir að taka upp kommúnistastefnuna, kalla kommúnistastefnuna yfir sig.

Hv. þm. sagði, að það þýddi ekkert að vera að spyrna á móti þessu, menn væru búnir að stríða á móti kommúnismanum núna í meira en heila öld. En kommúnisminn á Norðurlöndum, bæði á Íslandi og annars staðar, ætti hér engan fulltrúa, ef þeir hefðu ekki breitt yfir nafn og númer, og það er það, sem við ávítum. Við ávítum, að þessir menn skuli ekki koma hreint fram við fólkið og segja: Við viljum hafa þessa stefnu hér, við viljum innleiða kommúnismann með öllum hans kostum og löstum, eins og hann er, og ekkert annað. — Þá yrðu þeir þurrkaðir út. Það eru því falsrök, með því að segja fólkinu ósatt, er þeir segja, að þeir séu að berjast eingöngu fyrir hagsmunamálum þess, því að það vita allir, að ef hér væri kominn á kommúnistastefna, eins og hún er rekin austantjalds, þá liði fólkinu ekki eins vel í dag hér og því líður. Við þurfum ekkert annað en gera samanburðinn, hvernig það er austan múrsins, til þess að vita um það, og það er ekki af vanþekkingu, því að það hefur m.a. hv. 3. þm. Reykv. hvað eftir annað kynnt sér persónulega sjálfur. Og það er því verra, að eftir að hann veit, að það er þannig, skuli hann halda þeirri stefnu áfram hér og vilja koma henni hér á.

Ég þakka hæstv. forseta fyrir að hafa leyft mér að fara hér út fyrir þann ramma, sem ákveðinn er í þingsköpum, að ræða um sjálf málin. En það var gefið tilefni til þess af tveimur hv. þm. áður, svo að ég þóttist mega taka mér tíma til þess að svara því, sem hér hafði komið fram í þeirra umræðum.