18.03.1963
Neðri deild: 55. fundur, 83. löggjafarþing.
Sjá dálk 578 í C-deild Alþingistíðinda. (2438)

200. mál, fiskveiðar í landhelgi

Menntmrh. (Gylfi Þ. Gíslason):

Herra forseti. Það er orðið mjög einkennandi fyrir málflutning hv. framsóknarmanna í þessu máli og skyldum málum, að þeir hafa nú enga ástæðu til að deila á ríkisstj. fyrir það, sem hún er að gera, og ekki heldur fyrir það, sem hún hafi gert, heldur snúast allar ádeilurnar um það, hvað hún hafi ætlað að gera, að hún hafi ætlað á sínum tíma að sækja um fulla aðild að Efnahagsbandalaginu, að hún hafi ætlað að opna íslenzka fiskveiðilögsögu og íslenzkan fiskiðnað fyrir útlendingum og þar fram eftir götunum. Og rökin fyrir þessu eru svo sótt í meira og minna hæpnar hártoganir á ummælum, sem um málin hafa fjallað. En ég tel ríkisstj. mega vel við una, þegar hún sætir ekki gagnrýni fyrir það, sem hún er að gera, ekki einu sinni fyrir það, sem hún hefur gert, heldur fyrir það, sem hún er talin hafa ætlað að gera.

Varðandi það, að tilmæli ríkisstj. til helztu útflutningssamtaka og hagsmunasamtaka 1961 hafi borið vitni um það, að ríkisstj. hafi þá ákveðið að sækja um að vilja gerast fullgildur aðili, þá er hér um að ræða svo augljósan útúrsnúning, að mig furðar á jafnreyndum stjórnmálamanni og hv. þm. að bera þetta á borð hér á hinu háa Alþingi. Hitt finnst mér fyrirgefanlegra, þó að hann láti þetta flakka í dálki, Á víðavangi, í blaði sínu, það er ekki tekið svo hátíðlega. En ummæli hér í sjálfri hv. Nd. verður að taka hátíðlegar, og þess vegna furðar mig á því, að þm. skuli láta sér slíkt um munn fara. Honum hlýtur að vera það algerlega ljóst, að í umsókn um hvort heldur er fulla aðild eða aukaaðild, — um það var aldrei tekin nein ákvörðun, um hvort umsóknin skyldi vera, — að í umsókn um aðild að Efnahagsbandalaginu fólst auðvitað engin skuldbinding um aðild að því. Umsókn þýddi auðvitað það eitt að fá aðstöðu til þess að ræða vandamál sín við Efnahagsbandalagið. Þetta var vandinn, sem ríkisstj. var á höndum á þeim tíma, sem þessar viðræður fóru fram. Engum datt í hug, að umsókn Breta um fulla aðild þýddi ákvörðun þeirra um að gerast fullgildir aðilar, hverju sem tautaði og raulaði. Hverjum dettur það í hug, að umsókn Svía um aukaaðild að Efnahagsbandalaginu hafi þýtt, að þeir væru búnir að ákveða að gerast aukaaðilar, á hverju sem gengi? Reynslan hefur auðvitað tekið af öll tvímæli um sannleikann í þessu efni. Bretar fengu ekki fullgilda aðild að Efnahagsbandalaginu. Hvernig hefði slíkt átt að geta gerzt, ef umsókn þeirra um fulla aðild var sá raunverulegi samningur? Hér er um svo fáránlegan málflutning að ræða, að það er í raun og veru varla svara vert. En þegar það er orðið eitt helzta árásarefni af hálfu Framsfl. á ríkisstj., að það, að hún ræðir við hagsmunasamtök á árinu 1961 og ber þá spurningu undir hagsmunasamtök á árinu 1961, hvort þau telji ráðlegt, að Ísland sæki um einhvers konar aðild að Efnahagsbandalaginu, það skuli teljast sönnun fyrir því, að stjórnin hafi verið búin að ákveða fulla aðild, þá finnst mér satt að segja ekki þurfa að taka gagnrýnina mjög hátíðlega, þegar hún er ekki á traustari rökum reist en þetta ber vott um. Það var þannig, að öll hagsmunasamtökin að einu undanteknu litu þannig á, að eins og málið horfði þá við, væri rétt fyrir ríkisstj. að skapa sér samningsaðstöðu við Efnahagsbandalagið, auðvitað án nokkurra skuldbindinga, með því að leggja fram umsókn um einhvers konar aðild að Efnahagsbandalaginu. Þetta var skoðun allra hagsmunasamtakanna, að Alþýðusambandinu einu undanteknu. Þrátt fyrir þetta ákvað ríkisstj. að rækilega athuguðu máli að leggja enga slíka umsókn fram. Þetta eru staðreyndir málsins. Samt er því haldið fram mánuð eftir mánuð, viku eftir viku í blöðum stjórnarandstöðunnar, og nú síðast á hinu háa Alþingi, að ríkisstj. hafi verið búin að ákveða að sækja um fulla aðild. Það mætti e.t.v. kalla slíkan málflutning ýmsum nöfnum, en það ætla ég alveg að spara mér.

Nokkuð líku máli gegnir um tilraunir hv. þm. til þess að leggja ranga merkingu í ummæli mín á aðalfundi Verzlunarráðsins á þessu sama sumri, og aðferð hans þar er dálítið svipuð þeirri, sem hann beitir við túlkun á þeim setningum úr skýrslunni frá í haust, sem ég las, þar sem hann segir einnig þær skýrslur sanna vilja minn og ríkisstj. til þess að hleypa útlendingum inn í íslenzkan fiskiðnað, þar sem hann segir, að þar segi ég — með leyfi hæstv. forseta — þessa setningu: „Annars vegar getur atvinnurekstur útlendinga og störf sérmenntaðra manna hér á landi orðið okkur til mikilla hagsbóta: Þarna hafið þið það, hv. þm. Þarna segir hann, að atvinnurekstur útlendinga geti orðið til mikilla hagsbóta. Hann vill atvinnurekstur útlendinga, hann vill hleypa útlendingum inn í íslenzkan fiskiðnað. En hann gleymir bara að lesa framhaldið. Ég er að bera saman kosti og galla þess að veita útlendum mönnum atvinnurekstrarleyfi á Íslandi. Þetta eru óneitanlega kostir við að gera það, en hann sleppir framhaldinu. Beint á eftir segi ég, með leyfi hæstv. forseta:

„Hins vegar fylgir atvinnurekstri útlendinga og erlendri fjárfestingu hér á landi sú hætta, að útlendingar gætu náð úrslitaáhrifum í einstökum atvinnugreinum og starfsemi þeirra stuðlað að eyðingu náttúruauðlinda. Gegn þessu hvoru tveggja verðum við að geta tryggt okkur“.

Hv. þm. þóknaðist að þegja um, að þetta var áframhaldið. Og enn segi ég: Við verðum að hafa það á okkar valdi, hvern atvinnurekstur útlendingar megi stunda hér og hver áhrif þeirra í hverri atvinnugrein megi verða. Þetta er kjarni málsins. En þetta kýs hv. þm. að þegja um, af því að það stangast auðvitað á við þá fullyrðingu hans, að við í ríkisstj. höfum verið ólmir í það að hleypa útlendingum inn í íslenzkan fiskiðnað. Og þessar setningar hefði ég að sjálfsögðu einnig getað sagt í verzlunarráðsræðu minni, ef það hefði verið meining mín að ræða þetta mál alveg sérstaklega og ýtarlega þar.

Sú hugsun, sem lá til grundvallar þeim setningum, sem hv. þm. er nú búinn að tvílesa, er sú sama, sem hefur vakað fyrir ýmsum mönnum í sjálfum Framsfl., — ég nefni einn þeirra, Steingrím Hermannsson, sem ég man greinilega eftir, því að hans skoðun á málinu þekki ég greinilega, — það er nákvæmlega sama hugsunin, sem lá að baki mínum ummælum, sem hann las, og ótalmörgum ummælum Steingríms Hermannssonar og fjölmargra annarra framsóknarmanna um, að það gæti verið hagkvæmt og rétt fyrir Íslendinga að endurskoða afstöðu sina til þeirra lagaákvæða íslenzkra, sem fjalla um rétt Íslendinga til þess að hagnýta erlent fjármagn og erlenda tæknikunnáttu á Íslandi. Það hvarflar ekki að mér, að það hafi vakað fyrir Steingrími Hermannssyni eða nokkrum öðrum, sem svipaðar skoðanir hafa, að Íslendingar afsali sér úrslitayfirráðum yfir því fjármagni, sem bundið er í nokkrum íslenzkum atvinnuvegi. Það hvarflar ekki að mér, og slíkt hefur heldur aldrei hvarflað að mér. Það hefði ég auðvitað sagt alveg skýrum stöfum í verzlunarráðsræðunni, ef ég hefði verið að ræða það mál sérstaklega þar, en hér er það sagt skýrum stöfum, af því að hér er þetta mál tekið til rækilegri umr., og þess vegna er niðurstaðan í þessari skýrslu, þar sem málið er rætt ýtarlega, sú, með leyfi hæstv. forseta, í þessari setningu: „Hugsanlegur aukaaðildarsamningur yrði að veita Íslendingum rétt til þess að setja reglur um þessi efni“ — m.ö.o. til þess að setja reglur um hagnýtingu erlends fjármagns á Íslandi, og engum sjálfsákvörðunarrétti væri afsalað. Hann ætti eftir sem áður að vera í höndum okkar. Ef við sjálfir teldum okkur hag að því að losa um einhver lagaákvæði, sem nú gilda í þessum efnum, mundum við gera það. En við afsölum ekki rétti til eins eða neins útlends aðila til þess að hagnýta sér rétt hér á landi, hvorki atvinnurekstrarrétt, réttindi til þess að leita sér atvinnu né beita hér fjármagni, án þess að úrslitavaldið sé í höndum Íslendinga. Þetta er kjarni málsins, þetta er sú hugsun, sem auðvitað lá að haki ummælum mínum í verzlunarráðsræðunni, en þar er ekki sögð skýrum stöfum, af því að málið er ekki sérstaklega á dagskrá þar, en er sögð hér með alveg ótvíræðum orðum, enda var það nauðsynlegt hér. Auðvitað eru það þessi ummæli, sem gilda um skoðanir mínar og ríkisstj. á málinu, auðvitað eru það þau ummæli, þar sem málið er rætt ýtarlega, og þar á enginn vafi að geta komizt að, en ekki setningar, sem slitnar eru úr samhengi og í raun og veru fjalla um mál, sem í því sambandi var talið aukaatriði, því að þar er ég alls ekki að ræða neinn samanburð á fullri aðild eða aukaaðild eða tollasamningi, en það er í því tilfelli, sem útskýringar á þessum efnum koma fyrst og fremst til greina. Auk þess liggur í augum uppi, að þegar ríkisstj. leggur hér áherzlu á að undirstrika rétt íslendinga til að setja reglur um þessi efni, — reglur, sem tryggja það, að útlendingar nái aldrei úrslitayfirráðum í einstökum atvinnugreinum, — er því auðvitað sérstaklega beint að fiskiðnaðinum. Þetta á að vera alveg óþarfi fyrir nokkurn góðviljaðan mann að misskilja.

Ég vil enda mína ræðu í garð hv. þm. á líkan hátt og hann endaði sína ræðu í minn garð, að ég þrátt fyrir það, þó að við höfum ólíkar stjórnmálaskoðanir, ber þó svo góðan hug til hans, að ég vil óska þess, að hann láti af því að ætla mönnum annað en hann veit að eru skoðanir þeirra.