26.03.1963
Efri deild: 62. fundur, 83. löggjafarþing.
Sjá dálk 665 í B-deild Alþingistíðinda. (508)

60. mál, hámarksþóknun fyrir verkfræðistörf

Jón Þorsteinsson:

Herra forseti. Það er aðeins eitt atriði þessa máls, sem ég ætlaði að ræða hér, og það er sú breyting, sem gerð var á frv. í Nd., þar sem bætt var við ákvæðum um það, að ákvæði þessarar gr., 1. gr. frv., skuli gilda, þar til nýir samningar um kaup og kjör verkfræðinga, sem starfa hjá ríkisstofnunum, hafa tekið gildi. Ég tel, að bæði í Nd. og einnig hér í þessari hv. d. hafi gætt nokkurs misskilnings í ræðum manna, þegar inn á þetta atriði er komið.

Eins og kunnugt er, starfa í þjónustu ríkisins bæði svonefndir ríkisstarfsmenn, sem eru fastir starfsmenn og taka laun samkv. launalögum, og svo auðvitað margir hópar manna, sem taka laun samkv. kjarasamningum stéttarfélaga. Áður var það svo, að verkfræðingarnir voru eins og aðrir fastir starfsmenn ríkisins, tóku laun samkv. launalögum. Siðan brutust þeir undan því kerfi, sögðu upp og mynduðu stéttarfélag, sem síðan náði samningum við ríkisstj. Eftir að þetta hafði átt sér stað, að Stéttarfélag verkfræðinga var stofnað og hafði náð samningum við þáv. ríkisstj., þá voru verkfræðingar ekki lengur ríkisstarfsmenn í skilningi launalaga og væntanlega ekki heldur í skilningi laga frá 1954, um réttindi og skyldur opinberra starfsmanna. Greinarmunurinn á föstum ríkisstarfsmönnum og mönnum, sem taka laun samkv. kjarasamningum stéttarfélaga almennt, hefur fyrst og fremst verið í því fólginn, að ríkisstarfsmennirnir hafa lengri uppsagnarfrest. Ef þeir hafa 3 mánaða uppsagnarfrest eða lengri, þá eru þeir þar með fastir ríkísstarfsmenn og njóta réttinda eða hafa skyldur samkv. því. Aftur á móti hafa þeir, sem eru ráðnir samkv. kjarasamningum stéttarfélaga, yfirleitt miklu skemmri uppsagnarfrest. Og verkfræðingarnir viku sér undan þessum 3 mánaða uppsagnarfresti með því að semja um það í sínum kjarasamningum, að þeir skyldu hafa 88 daga uppsagnarfrest, sem er í sjálfu sér ekkert annað en að fara í kringum lögin.

Nú hefur, eins og öllum er kunnugt, orðið allveruleg breyting á aðstöðu ríkisstarfsmanna með lögum frá fyrra ári um kjarasamninga opinberra starfsmanna. Þá er það ekki lengur einhliða á valdi ríkisstj. eða Alþingis að ákveða þessum mönnum kaup og kjör, heldur var þeim veittur réttur til þess að gera samninga um kjör sín og ef samningar tækjust ekki við ríkisstj., þá skyldi kjaradómur skera úr. Þessi nýju kjör samkv. þessum lögum eiga að ganga í gildi 1. júlí n.k., enda hafa undanfarna mánuði staðið yfir þrotlausar samningaumleitanir milli þessara aðila, og þessar viðræður fara nú fram undir stjórn sáttasemjara ríkisins. En þó að um margt hafi tekizt að semja og mikið miði í samkomulagsátt síðustu vikurnar, þá má þó ganga út frá því, að launaupphæðin sjálf, ágreiningur um hana, fari í kjaradóm.

Í þeirri launaflokkaröðun, sem sett hefur verið fram af hálfu ríkisstj., og reyndar fylgdi henni launaskali, en þetta var hvort tveggja birt öllum almenningi og lagt fram í byrjun febrúar s.1., þá voru verkfræðingar settir inn í þetta kerfi. Þeim var raðað þar í launaflokk. Og með því tel ég, að fram hafi komið skýr vilji ríkisstj. um það, að eftirleiðis yrði ekki samið við verkfræðingana á sama grundvelli og áður, þ.e.a.s. samið við stéttarfélag þeirra, heldur yrði samið um kaup og kjör verkfræðinga, sem starfa hjá ríkinu, á sama grundvelli og annarra ríkisstarfsmanna, þ.e.a.s., þeir yrðu fastráðnir starfsmenn með þriggja mánaða uppsagnarfresti og féllu undir þessa löggjöf um kjarasamninga opinberra starfsmanna. Bandalag starfsmanna ríkis og bæja vildi ekki fallast á þessa till. ríkisstj. um það, að þessir kjarasamningar við bandalagið tækju til verkfræðinga almennt. Það var aðeins í undantekningartilfellum, þar sem um yfirverkfræðing hafði verið að ræða, sem engin deila var um að hafði tekið laun samkv. launalögum. Þetta atriði, hvort kjarasamningar milli bandalagsins og ríkisstj., sem nú standa yfir, eigi að ná til verkfræðinga almennt, sem nú vinna í þjónustu ríkisins, eða ekki, það er deiluatriði, sem líklegt er að fari undir kjaradóm, og ég skal að sjálfsögðu ekkert segja um það fyrir fram, hvernig dómurinn kemur til með að líta á það. Ef t.d. dómurinn fellur á þá leið, að verkfræðingarnir falli undir þetta nýja samningakerfi, þá er deilumál milli verkfræðinga og ríkisvaldsins út af kaupi og kjörum þessarar stéttar þar með leyst.

Ég tel, að það sé eðlilegt, eins og málin standa, að verkfræðingar verði eins og aðrir, sem starfa hjá ríkinu, heyri undir kjarasamninga opinberra starfsmanna. Það eru margir menn til, sem starfa hjá ríkinu og taka laun samkv. launalögum og munu framvegis taka laun samkv. kjarasamningum við bandalagið, eins og t.d. iðnaðarmenn og ýmiss konar skrifstofufólk, vélritunarstúlkur, bókarar og annað þess konar fólk. Þetta fólk er auðvitað líka til á hinum frjálsa markaði, og það eru til stéttarfélög, sem semja fyrir þessar sömu stéttir þar. Engu að síður eru þeir hópar úr þessum stéttum, sem vinna hjá ríkinu, undir kjarasamningum opinberra starfsmanna. Alveg á sama hátt finnst mér eðlilegt, að verkfræðingarnir væru, enda er það sagt í lögum um kjarasamninga opinberra starfsmanna í 3. mgr. 3. gr., að ríkisstarfsmenn þeir, sem lög þessi taka til, sbr. 1, gr., eigi rétt til að vera félagsmenn Bandalags starfsmanna ríkis og bæja eða félags innan vébanda þess, eftir nánari reglum í samþykktum bandalagsins. Það er þess vegna alveg ljóst, að verkfræðingur, sem vinnur hjá ríkinu, ef bandalagið fer að semja um hans kaup og kjör, þá á hann auðvitað sama rétt og hver annar ríkisstarfsmaður til að hafa þar áhrif á, vera félagsmaður í bandalaginu og koma þar fram sínum sjónarmiðum.

Ég tel þess vegna, að þó að það á sínum tíma væri skiljanlegt, að verkfræðingarnir brytust út úr því launakerfi, sem þá gilti, þegar laun þeirra voru ákvörðuð eingöngu með launalögum, og þeir vildu ekki una því fyrirkomulagi og töldu sig mjög vanhaldna í launum, — það höfðu margir samúð með baráttu þeirra þá, — en eftir að sú mikla breyting hefur átt sér stað, að opinberir starfsmenn hafa fengið samningsrétt, þá tel ég algerlega óþarft að semja sérstaklega við Stéttarfélag verkfræðinga, heldur sé langeðlilegast, að kjör þeirra falli undir þá samninga, sem nú er verið að gera við bandalagið. Og ég vildi aðeins láta það koma fram, að ég tel þetta viðbótarákvæði við frv., sem sett var inn í Nd., á þá leið, að ákvæði gr. skuli gilda, þar til nýir samningar um kaup og kjör verkfræðinga, sem starfa hjá ríkisstofnunum, hafa tekið gildi, það sé fyrst og fremst miðað við það, að um þetta takist samningar fyrir milligöngu Bandalags starfsmanna ríkis og bæja og þeir samningar verði þáttur í þeim heildarsamningi, sem ríkisstj. er nú að gera við opinbera starfsmenn í heild.