11.05.1964
Efri deild: 87. fundur, 84. löggjafarþing.
Sjá dálk 1726 í B-deild Alþingistíðinda. (1174)

83. mál, Seðlabanki Íslands

Menntmrh. (Gylfi Þ. Gíslason):

Herra forseti. Mér þótti mjög vænt um að heyra það og vil vekja sérstaka athygli hv. d. á því, að hv. 3. þm. Norðurl. v. hafði í raun og veru engar efnisaths. að gera við þær tvær brtt., sem ég hef hér leyft mér að flytja fyrir hönd ríkisstj. Hv. þm, er skynsamur maður og sanngjarn, auk þess sem hann hefur glögga þekkingu á þeim málum, sem hér er um að ræða, vegna þess að hann á sæti í bankaráði sjálfs Seðlabankans, og þess vegna átti ég raunar alls ekki von á neinu öðru en því, að hann gerði sér algerlega ljóst, að í nokkurt óefni hefur stefnt undanfarna mánuði, að því er varðar stofnun bankaútibúa, bæði hér í Reykjavík og raunar í landinu sem heild. Enda kom það greinilega fram í orðum hans áðan, að hann viðurkenndi réttmæti þess megintilgangs fyrri brtt. að hafa hönd í bagga með stofnun nýrra útibúa í landinu í því skyni, að milliliðakostnaður við bankastarfsemi og bankaþjónustu ykist ekki óhóflega, jafnframt því sem reynt yrði að tryggja góða eða a.m.k. sómasamlega bankaþjónustu hvarvetna á landinu. En eins og nú er komið og er raunar tiltölulega nýtilkomið hér á landi, að íslenzka bankakerfið er sumpart kerfi ríkisbanka og sumpart einkabanka og komizt hefur á talsverð samkeppni milli ríkisbankanna annars vegar og einkabankanna hins vegar og raunar ekki hvað sízt á milli einkabankanna sérstaklega, þá virtist reynslan hafa sýnt, að ekki verði hjá því komizt, að hið opinbera láti til sín taka á þessu sviði svo sem fjölmörgum öðrum og reyni að stuðla að því, að samkeppni á þessu sviði leiði ekki til óhóflegs vaxtakostnaðar, og stuðli að því jafnframt, að þjónustan dreifist sem skynsamlegast og eðlilegast um landið.

Mér þótti vænt um að heyra, að hv. þm. hafði ekki sínar meginaths. að gera við efni till., — mér virðist raunar, að hann játi, að það sé réttmætur og skynsamlegur tilgangur, sem liggur þeim til grundvallar, — heldur voru aths. hans einvörðungu um form till., þ.e. hversu seint þær eru fram komnar. Svipað var að segja um seinni brtt., þar sem gert er ráð fyrir því, að Seðlabankinn hafi heimild til að áskilja sér innheimtugjald frá útgefanda í sambandi við það, ef hann tekur að sér innheimtu tékka, sem ónóg innstæða er fyrir. Það er algerlega rétt hjá hv. þm., að Seðlabankinn hefur innt þessa þjónustu af hendi undanfarið og notað í því sambandi sem innheimtulaun taxta Lögmannafélags Íslands. Um það hefur verið rætt í Seðlabankanum við viðskmrn., að það sé óviðkunnanlegt, að Seðlabankinn noti taxta einkasamtaka eins og Lögmannafélagsins, og Seðlabankinn hefur eindregið óskað eftir því, að viðskmrn. setti reglur um það, hvaða innheimtulaun Seðlabankinn skyldi áskilja sér. En það getur viðskmrn. ekki, nema því aðeins að því sé heimilað í lögum að setja slíkan taxta, og þannig stendur á því, að þessi brtt. er fram borin, enda kom það einnig fram hjá hv. þm., að hann hafði í raun og veru ekkert við efni hennar að athuga.

Það, sem hv. þm. gagnrýndi, var, hversu seint þessar till. væru fram komnar í fyrsta lagi, og í öðru lagi, að með því að breyta ákvæðum seðlabankal. væri í raun og veru verið að breyta efnisákvæðum I. um viðskiptabanka. Nú skal ég fúslega játa, að æskilegt hefði verið, að ríkisstj. hefði getað flutt þessar till. fyrr, þannig að þær hefðu komið til umr. og athugunar svo snemma í þessari hv. d., að þær hefðu getað hlotið venjulega nefndarmeðferð. En það má segja það alveg eins og er, að ríkisstj. og Seðlabankinn, sem einnig stendur að flutningi þessarar till., voru síðbúin með þessar till., og það, sem var að velja á milli, var að láta alveg undir höfuð leggjast að óska eftir þeim breytingum, sem hér er gert ráð fyrir á seðlabankal., og þar með láta málið allt biða til næsta hausts, eða bera till. fram, þótt seint væri.

Ég skal ekki gera neina tilraun til að mæla því bót í sjálfu sér, hversu seint till. koma fram, og er raunar skapi næst að biðja afsökunar á því, að till. skuli ekki hafa verið bornar fram fyrr. En í þessum efnum, eins og raunar mörgum öðrum, getur verið, að nauðsyn brjóti lög. Það, sem ríkisstj. átti um að velja, var, að óbreytt skipan héldist varðandi stofnun bankaútbúa allt fram á næsta haust og þá væntanlega fram til næstu áramóta. En ríkisstj. og Seðlabankanum er kunnugt um, að uppi eru af hálfu bæði ríkisbanka og einkabanka margvíslegar till., margvíslegar ráðagerðir um stofnun bankaútibúa í landinu. Og ríkisstj. telur, og Seðlabankinn er þar alveg á sömu skoðun, að það verði að gera allsherjartilraun til þess, að stofnun bankaútibúa í landinu verði samræmd með einhverjum hætti og fylgi þannig einhverri skynsamlegri áætlun. Að öðrum kosti getur ekki öðruvísi farið en svo, að kostnaður við bankakerfið, sem vaxið hefur ískyggilega á síðari árum, — það segi ég og undirstrika af miklum þunga, — að kostnaður við bankakerfið, sem vaxið hefur ískyggilega á undanförnum árum, mundi enn á komandi sumri og hausti vaxa mjög verulega. Það er sú skoðun ríkisstj., að nauðsynlegt sé að gera það sem unnt er til þess að stemma stigu við þessari þróun, sem liggur að baki þessari síðframbornu brtt., og ef hv. þm. og hv. stjórnarandstaða er á annað borð sammála ríkisstj. um það efni málsins, að æskilegt sé, að stofnun nýrra bankaútibúa á komandi sumri og næsta hausti fari fram eftir einhverri skynsamlegri áætlun, get ég ekki annað en vonað, að hv. stjórnarandstaða sætti sig við, að form á flutningi þessarar till. er ekki eins og ég eða ríkisstj. hefði helzt kosið.

Ég vona sem sagt, að hv. stjórnarandstaða liti fremur á efni málsins en það, hversu till. er síðbúin og í hvaða formi hún er. Ef við getum verið sammála um það, eins og mér hefur skilizt, að þessar ráðstafanir séu nauðsynlegar, tel ég það mikilvægara en hitt, eins og ég skal fúslega játa, að málatilbúnaðurinn er að forminu til ekki eins og ég hefði helzt viljað að hann hefði getað orðið.