20.03.1964
Neðri deild: 72. fundur, 84. löggjafarþing.
Sjá dálk 537 í C-deild Alþingistíðinda. (1872)

190. mál, rannsóknir í þágu atvinnuveganna

Einar Olgeirsson:

Herra forseti. Ég skal ekki ræða almennt um þetta mál, því að það hef ég gert áður hér. Ég átti sæti í þeirri nefnd, sem undirbjó þetta mál, og ég býst við, að við séum allir þm. sammála um nauðsynina á því að efla rannsóknirnar í þágu atvinnuveganna. Það, sem hins vegar hefur staðið togstreita um allan tímann í sambandi við þetta mál, er, hvernig stjórnirnar skuli skipaðar, hvar þungamiðja valdsins yfir þeim skuli liggja og hve mikil yfirbyggingin yfir hverja rannsóknastofnun skuli vera. Og ég vildi sérstaklega mælast til þess, að hv. menntmn., sem fær þetta til athugunar, athugaði þessa hluti mjög gaumgæfilega.

Upphaflega var það svo, að meiri hl. í þeirri nefnd, sem undirbjó þetta frv., var á því, að það skyldi vera sérstök stjórnarnefnd auk hinnar svokölluðu ráðgjafarnefndar við hverja rannsóknastofnun og að þessi stjórnarnefnd skyldi raunverulega vera skipuð að meiri hl. af fulltrúum þeirra samtaka, sem voru þó nokkurn veginn samtök atvinnurekenda, eða þar sem þau voru í meiri hl., og enn fremur, að þessi stjórnarnefnd skyldi ráða forstjóra viðkomandi rannsóknastofnunar. Þetta var það „prinsip“, sem gætti mjög hjá meiri hl. nefndarinnar. Ég hins vegar lagði til sem minni hl. nefndarinnar, að þetta skyldi vera einfaldara í sniðum, þannig að ríkisstj. eða hver ráðh., sem um þessi svið hefði að fjalla, iðnmrh., sjútvmrh., landbrh. o.s.frv., skipaði framkvæmdastjóra, en hins vegar væri stjórnarnefndin ekki til, heldur væri ráðgjafarnefnd, sem samsett væri af fulltrúum allfjölmennra samtaka og væri fyrst og fremst, eins og orðið segir, ráðgefandi.

Hæstv. ríkisstj., þegar hún tók þetta til meðferðar, þá gerði hún það, sem ég álft mjög rétt, og því er enn haldið í þessu frv. mér til mikillar ánægju, að það er ríkisstj., það er viðkomandi ráðh., sem skipar forstjóra hverrar stofnunar, þannig að ríkisvaldið hefur það beina vald yfir hinum ýmsu rannsóknastofnunum með því að skipa framkvæmdastjóra þeirra, og það álit ég rétt og það álft ég mjög gott, að það skuli ekki hafa verið látið undan með það.

Hins vegar hvað snertir sjálfa stjórnarnefndina, sem að vísu er ekki eins þýðingarmikil, þegar það er ekki lengur hún, sem velur forstjóra, þá er hún samt nokkuð þýðingarmikil, og í þessu frv. var ýmiss konar samkomulag gert um ýmsar nefndarskipanir í því efni, áður en frv. var af hæstv. ríkisstj. lagt fyrir síðasta Alþ. En ég sé, að nú á enn að breyta þar til um tvær af stofnununum, rannsóknastofnun iðnaðarins og rannsóknastofnun byggingaiðnaðarins. Og báðar þær brtt. eru í þá átt að gefa raunverulega einkaatvinnurekendum og samtökum þeirra meiri hl. í stjórn þessara stjórnarnefnda. Í rannsóknastofnun iðnaðarins er því breytt. Áður útnefndi ráðh. 2 af 5, og forstjórinn var sjálfkjörinn, þannig að raunverulega var ríkisstj. sú, sem útnefndi meiri hl., en Félag ísl. iðnrekenda og S.Í.S. útnefndu minni hl., 2 af 5. Nú verður þetta þannig, að þarna á að setja þrjá menn, og nú verður meiri hl. raunverulega útnefndur af samtökum, sem verða meira eða minna samtök iðnrekenda, annars vegar einn tilnefndur af Félagi ísl, iðnrekenda beint og hinn tilnefndur af ráðgjafarnefnd samkv. 42. gr., og þar verða í raun og veru eins konar atvinnurekendasamtök í meiri hluta, þannig að atvinnurekendasamtökin hafa þá alveg meiri hluta í þessari stjórn. Ég skal að vísu viðurkenna, að þetta er ekki eins skaðlegt og það hefði verið, svo framarlega sem því gamla ákvæði meiri hl. í undirbúningsnefndinni hefði verið haldið, að þeir veldu forstjórann. En þó álit ég þetta frekar til hins verra, þessa breytingu.

Á sömu leið er þetta með rannsóknastofnun byggingaiðnaðarins. Þar á líka að tilnefna einn mann af ráðgjafarnefndinni, og þar sem annar af þremur er tilnefndur af Landssambandi iðnaðarmanna, ef ég man rétt, þá þýðir það líka, að þau sambönd, sem raunverulega verða meira eða minna atvinnurekendasamtök, hafa þarna meiri hluta. Ég vildi aðeins minna á þetta, vegna þess að ég álít satt að segja, að þessar stjórnarnefndir séu óþarfar þarna. Ég held, að það sé þarna orðinn óþarfa milliliður. Ég gat skilið þetta, meðan það var tilgangur hjá þeim, sem vildu að atvinnurekendurnir raunverulega gætu ráðið þessum stofnunum, að þeir vildu fá þessa stjórnarnefnd, til þess að hún kysi framkvæmdastjóra, en ekki ríkisstjórnin. Þá var þetta skiljanlegt. En með þessu móti, eins og nú er komið, þegar viðkomandi ráðh. skipa forstjórana í þetta, þá er þessi stjórnarnefnd orðin óþörf. Það er óþarfi að hafa við svona rannsóknastofnun tvenns konar nefndir, annars vegar rá$gjafarnefnd, sem er tiltölulega fjölmenn, og hins vegar þarna sérstaka stjórnarnefnd. Og ég álít, að hv. menntmn. ætti að taka til mjög ýtarlegrar athugunar, hvort þessi breyting hafi verið rétt. Í stjfrv., sem lagt var fram í fyrra, var sem fylgiskjal prentað bæði það, sem meiri hl. nefndarinnar, og það, sem minni hl. nefndarinnar hafði lagt til um þetta, þannig að hv. menntmn. hefur aðgang að því.

Svo er að síðustu eitt, sem alltaf hefur verið erfitt með í sambandi við þessi lög, og það eru fjárframlögin. En samt vil ég minna á það, og það væri rétt af hv. menntmn. að athuga það mál, því að þetta verður svo lítið allt saman hjá okkur, nema við fáum slíkt í gegn, að atvinnumálanefndin var sammála um eina ákveðna till., sem send var til ríkisstj., um fjáröflun, og þó að hún væri ekki samin um leið og frv. var samið, þá væri rétt fyrir menntmn. að athuga það alvarlega, hvort ekki væri hugsanlegt að ná einhverju samkomulagi um slíkt, því að það er allt annað fyrir Alþ. að afgreiða þetta frv. með því að tryggja um leið verulega stór framlög, sem þar var gengið út frá að væru, heldur en afgreiða það bara svona. Við vitum, að sumar þjóðir verja allt upp í 2% af sínum þjóðartekjum í þessa rannsóknarstarfsemi, og gildi svona rannsóknarstarfsemi vex með hverju árinu, sem núna líður, þannig að ég vil alvarlega skjóta því til hv. n. að athuga þetta mjög gaumgæfilega.