20.02.1964
Neðri deild: 59. fundur, 84. löggjafarþing.
Sjá dálk 821 í C-deild Alþingistíðinda. (2109)

157. mál, virkjun Svartár í Skagafirði

Einar Olgeirsson:

Herra forseti. Hæstv. raforkumrh. lýsti því yfir hér áðan, að það yrði að móta á þessu þingi þá stefnu, sem taka yrði, hvort ætti að leggja í fleiri smávirkjanir á landinu eða hvort ætti að leggja í stórvirkjun. Og ég leyfi mér að láta í ljós ánægju mína yfir þessari yfirlýsingu, því að það er orðið alveg aðkallandi, jafnt fyrir íbúa Norðurlands sem Suðurlands sem og annarra landsfjórðunga, að það sé ekki beðið lengur með að taka slíka ákvörðun, og vonandi, að við getum unnið að henni hér og í sameiningu.

Mér skilst um þessa till., sem hérna liggur fyrir, það er ákaflega skiljanlegt, að menn í þessum einstöku landshlutum séu orðnir mjög hugsandi út af þessu og vilji fara að ráðast í litlar virkjanir hjá sér, ef þeir sjá ekki, að ríkið sem heild taki neinar ákvarðanir, sem bæta úr þeirra þörf. Mér skilst, að þetta eigi að vera þarna í Svartá 3600 kw. rafveita, — er það ekki rétt? — og muni kosta um 50 millj. kr., eða stofnkostnaðurinn vera um 14 þús. kr. á kw. í þessum stórorkuveitum, sem rætt hefur verið um, hefur verið talað um, að það væri hugsanlegt að fá stofnkostnaðinn í kw. á 7500 kr., þar sem það yrði ódýrast, þannig að hér er náttúrlega um ákaflega mikinn mun að ræða. Nú gat hæstv. ráðh, þess réttilega, að það hefðu verið gerðar rannsóknir, bæði viðvíkjandi Dettifossi og viðvíkjandi Þjórsá o.fl., en það er eitt í þessu sambandi, sem mig langar til þess að spyrja að: Hefur verið gerð virkilega fullkomin rannsókn um Laxá, þ.e. Laxá fyrir norðan, þar sem virkjunin nú er, hvernig mætti breyta henni og hugsanlega fá þar stórvirkjun. Við vitum, að í sambandi við það, sem við höfum rætt um Dettifoss og Þjórsá, sem við höfum rætt ákaflega mikið um og vitum að eru með okkar mestu fljótum í þessum efnum, er sá gallinn þar á, að rennslið er óskaplega misjafnt, þannig að það getur munað allt að helmingi, og við getum ekki lagt í þessar virkjanir án þess að leggja í stórkostlegar uppistöður, sem eins og gömlu áætlanirnar voru mundu skapa stærstu stöðuvötn Íslands, eins og t.d. í sambandi við Þjórsá uppi á öræfunum. Sannleikurinn er, að okkur hefur þótt nokkuð dýrt venjulega að leggja í þessar stóru uppistöður, en aftur á móti nýtum við ekki aflið nema til hálfs, ef við sleppum því að gera slíkar uppistöður, og ég er hræddur um, að þessar nýjustu áætlanir, sem við höfum verið að ræða núna undanfarið, sem reikna með um 7500 kr. á kw., séu raunverulega miðaðar við engar uppistöður og nýta þess vegna mun mínna af vatnsmagninu í viðkomandi á. Hins vegar vitum við, hvað Laxá snertir, að þar er rennsli ákaflega jafnt, þannig að ef þar væri hugsanlegt að gera stóra hluti, þá er það einn af þeim mörgum hlutum, sem við þurfum að rannsaka ýtarlega í þessu sambandi.

Það er ákaflega ánægjulegt, að hæstv, ráðh. skuli lýsa því yfir, að það verði að taka ákvörðun núna á þessu þingi, og ég vildi mega vona, að áður en frá þeirri ákvörðun verði gengið, sé einmitt jafnt við stjórnarandstöðu- sem ríkisstjórnarflokkana athugað sem allra bezt um alla hluti í þessum málum. Við megum hvorki láta neinn hrepparig okkar á milli, hvort hentugustu ár væru fyrir norðan eða sunnan, hvort strengirnir yrðu að liggja norður eða suður eða annað slíkt, hafa þar nein áhrif á, heldur einvörðungu hitt, með hverju móti hugsanlegt væri að skapa bezta aðstöðu.

Ég held, að það sé alveg ótvírætt, og býst nú við, að það muni raunar flestir vera á því, að við eigum að reyna að leggja í stórvirkjun. Við megum ekki halda þessu svona áfram, við megum ekki hérna á Suðurlandi fara að leggja í það að virkja kannske í Hveragerði, nema ef við værum að líta á það sem einhverja tilraunavirkjun vegna hveraaflsins út af fyrir sig og sjá, hvernig það kæmi út. Við megum ekki tak,a eina litla 15 -20 þús. kw. stöð enn þá, og við þyrftum helzt að sleppa hjá því að gera það á Norðurlandi. En við sleppum ekki hjá þessu, nema, eins og hæstv. ráðh. sagði réttilega, við tökum kjark í okkur og við þorum að leggja í stórvirkjun núna.

Það er sjálfsagt í þessu sambandi, að spurningarnar um fjármagn komi til athugunar. Ég vil í því sambandi, þó að við höfum rætt það nýlega í öðru sambandi, mínna á það, að við eigum ekki í sambandi við útvegun fjármagns frekar en í sambandi við athugun á orkustöðvum á hentugustu fossunum innanlands að binda okkur endilega við einn aðila. Við eigum að reyna að fá tilboð sem víðast að um slíkt fjármagn og láta keppa á því sviði eins og á öðru. Við vitum það áður, t.d. seinast þegar við réðumst í Sogsvirkjunina, þá vissum við ósköp vel, að það var hægt, þegar við réðumst í Írafossstöðina, að fá ódýrara fjármagn en við tókum þá. Það var hægt að fá fjármagn með 21/2% vöxtum í staðinn fyrir 41/2 eða 5%, sem við tókum þá. Og spurningin um fjármagn til virkjunarinnar er næstum því eins stórt spursmál og virkjunarstaðurinn og virkjunaraðstæðurnar, vegna þess að þegar fram í sækir, er þetta eins konar sjálfvirk verksmiðja, sem við þarna komum upp, þannig að stofnkostnaðurinn er raunverulega allt og vextirnir af stofnfénu eru meginþátturinn í öllum kostnaði við rekstur þessara stöðva. Vinnuafl og annað slíkt er bókstaflega að heita má ekki neitt, örfáir menn, sem sitja og horfa á töflur og fylgjast með. Vextirnir hafa því úrslitaáhrif um, hve vel þetta borgar sig eða illa.

Ég vildi aðeins mínna á þetta, til þess að það yrði unnið að þessum málum í tíma, að við gætum hér sameiginlega, stjórn og stjórnarandstaða, athugað þessi mál og rætt þau, hvort heldur það er hér úr ræðustóli í þingi eða utan þess, sem allra bezt, vegna þess að þar er um sameiginlegt hagsmunamál að ræða, þar sem hvorki skilur, hvort menn eru í stjórn eða stjórnarandstöðu, hvort menn eru norðanlands eða sunnan, austanlands eða vestan, þá er sami áhuginn og sama nauðsynin sem líka liggur til grundvallar fyrir flutningi þessa frv., að lausn þurfum við að fá á þessum málum, og eins og hæstv. ráðh, segir, við þurfum að taka ákvörðun um hana á þessu þingi.