19.12.1964
Neðri deild: 33. fundur, 85. löggjafarþing.
Sjá dálk 316 í B-deild Alþingistíðinda. (287)

106. mál, söluskattur

Fjmrh. (Gunnar Thoroddsen):

Herra forseti.

Í júnímánuði s.l. var gert samkomulag milli ríkisstj., A. S. Í. og Vinnuveitendasambands Íslands um samning varðandi kaup og kjör til eins árs. Með þeim samningi var að því stefnt að reyna að koma á kyrrð í kaupgjalds- og verðlagsmálum, og var meginefni þessa samnings það, að grunnkaup skyldi í meginatriðum óbreytt þetta ár að öðru leyti en því, að nokkuð skyldi hækka hjá þeim, sem lægst væru launaðir. Í sambandi við þetta samkomulag var ákveðið, að ríkissjóður skyldi greiða niður vísitöluna fram á haust, þangað til þing kæmi saman, eða jafnvel allt fram undir áramót. Þetta var síðan gert, og voru síðan í júnímánuði þrisvar sinnum auknar niðurgreiðslur. Stærsta aukningin var sú, sem gerð var í september, þegar haustverðlagning landbúnaðarafurða lá fyrir. Landbúnaðarafurðir hefðu þá hækkað um um það bil 4 1/2 vísitölustig, ef ekki hefði verið tekið til þess ráðs að greiða þessa hækkun einnig niður.

Þó að ákveðið væri að halda vísitölunni óbreyttri fyrst um sinn, mátti það öllum vera ljóst, að til lengdar er ekki hægt að halda vísitölunni óbreyttri með níðurgreiðslum nema með gífurlegum nýjum skattaálögum. Þegar fjárlagafrv. var lagt fyrir, var sú upphæð, sem þar var veitt til niðurgreiðslna, miðuð við þær niðurgreiðslur, sem voru fyrir júnísamkomulagið. Hins vegar var tekið fram í aths. við fjárlagafrv. um 19. gr., að um hitt, hversu færi um þessar niðurgreiðslur, sem auknar hefðu verið siðan í júní, það mál þyrfti að kanna sérstaklega og yrði svo Alþingi að lokum að marka þar frambúðarstefnuna.

Það hefur orðið niðurstaðan hjá ríkisstj. að leggja til, að nú um áramótin verði gerðar ráðstafanir til þess að halda niðurgreiðslunum áfram fyrst um sinn, en þó þannig, að vegna þeirra skattálaga, sem lögleiða þarf til að standa undir þessum útgjöldum, hlýtur vísitalan að hækka nokkuð. Auk þess er gert ráð fyrir, að á næstunni hækki vísitalan um tæplega 1 1/2 stig af ýmsum öðrum ástæðum, sem snerta ekki niðurgreiðslur eða skattálagningu. Það er gert ráð fyrir því, að á næstunni muni vísitalan hækka að því marki, að nemi um 3% kauphækkun í landinu. Til þess að halda niðurgreiðslunum áfram þarf 207 millj. kr. í nýjar tekjur á næsta ári. Auk þess eru till. þær, sem fjvn. bar fram og samþ. voru við 2. umr. og hún mun bera fram við 3. umr., alls um það bil 55 millj. kr. Í þriðja lagi aukast útgjöld ríkissjóðs vegna þeirrar vísitöluhækkunar og 3% kauphækkunar, sem ég gat um, um sem næst 42 millj. kr., sem stafar bæði af hækkuðum launagreiðslum til opinberra starfsmanna, af hækkun almannatrygginga, sem að sjálfsögðu eiga að hækka að sama skapi, og ýmsum öðrum útgjöldum, sem af þessu leiðir.

Það fé, sem þannig þarf að afla á móti þessum útgjöldum, er sem næst 311 millj. kr. Það var að sjálfsögðu athugað gaumgæfilega, hvort fært þætti að hækka verulega tekjuáætlun fjárl. fyrir næsta ár, þannig að komast mætti hjá nýjum skattaálögum að einhverju eða öllu leyti. Sú athugun leiddi í ljós, að ekki þætti varlegt að hækka tekjuáætlunina frá því, sem hún er í frv., nema að því er snertir aðflutningsgjöldin, sem talið er fært að hækka um 34 millj., og svo að hækka smávægilega liðinn: gengismismunur frá gjaldeyrisbönkunum, um 3 millj. Eg skal taka það fram einnig í þessu sambandi, að það er álit Efnahagsstofnunarinnar, sem hefur komið fram bæði við ríkisstj. og við fjvn., að tekjuáætlunin sé í fjárlagafrv. og með þessum breytingum spennt það hátt, að ekki komi til mála að hækka hana, og jafnvel sé hún í hæsta lagi. Niðurstaðan hefur því orðið sú, að til þess að mæta þessum útgjöldum komi í fyrsta lagi þessir tveir liðir, sem talið er fært að hækka um samtals 37 millj. kr. Í öðru lagi verði hækkuð gjöld af innfluttum bifreiðum um 25%, þannig að það nemi um 28 millj. kr. Og í þriðja lagi er svo hækkun söluskatts úr 5 1/2% upp í 7 1/2%, sem á að gefa 246 millj. kr. Það er sama áætlun eins og fjárlagafrv. byggir á, að hver prósenta í söluskatti skili um 123 millj. kr. Samtals nemur þetta svipaðri upphæð, eða um 311 millj. kr.

Ég vil að öðru leyti vísa til grg. frv., sem því fylgdi, og þeirra miklu umr., sem þegar hafa farið fram um málið. Sé ég ekki ástæðu til að lengja mál mitt nú, en vil aðeins bæta því við, að frá frv., eins og það var upphaflega, hefur verið gerð sú breyting, að söluskatturinn er 1/2 % lægri en frv. gerði ráð fyrir. Þar er 7 1/2% í staðinn fyrir 8%, og var sú breyting gerð af ástæðum, sem hæstv. forsrh. gerði grein fyrir í Ed. í gær og hv. þm. eru kunnar.

Það er ekki gert ráð fyrir því, að hluti þessarar söluskattshækkunar renni til jöfnunarsjóðs sveitarfélaga, og gildir að þessu leyti hið sama og við hækkunina í janúar s.l., að sú hækkun var ekki látin að neinu leyti renna til jöfnunarsjóðs. Ástæðurnar fyrir því, að þetta er ekki gert nú, eru augljósar. Þessi söluskattshækkun á fyrst og fremst og að meginefni til að standa undir niðurgreiðslum, sem koma auðvitað sveitarfélögunum eins og öðrum til góða, því að ef ekki væri aflað þessa fjár til að halda vísitölunni niðri, mundi kaupgjaldið auðvitað hækka þeim mun meira og ýmiss konar kostnaður, sem mundi bitna á sveitarfélögunum eins og öðrum. Efnisástæður þær, sem lágu til þess að veita sveitarfélögunum hluta af söluskatti 1960, eiga ekki við um þennan söluskattsauka.

Í þessu frv. og sömuleiðis frv. um breytingu á l. um tekjustofna sveitarfélaga, sem er næst á dagskrá, er formbreyting varðandi útreikning þess hluta söluskattsins, sem á að renna til jöfnunarsjóðs sveitarfélaganna. Í l. er nú svo ákveðið, að hann skuli fá 20% af 3% smásöluskattinum, en nú er ákveðið, að jöfnunarsjóður skuli fá 8% af 7 1/2% heildarskattinum, en hvort tveggja gefur nákvæmlega sömu upphæð.

Ég legg svo til, að frv, þessu verði vísað til 2. umr. og hv. fjhn.