10.03.1965
Sameinað þing: 31. fundur, 85. löggjafarþing.
Sjá dálk 643 í D-deild Alþingistíðinda. (3270)

88. mál, útflutningur á dilkakjöti

Landbrh. (Ingólfur Jónsson):

Herra forseti. Hv. fyrirspyrjandi vitnaði í þál., sem samþ. var á Alþ. 1962 og miðar að því að vinna að bættri sölu og markaðsleit fyrir útflutt dilkakjöt. Í tilefni af þessari till. var skipuð n. fjögurra manna til þess að gera sér grein fyrir þessum málum og hvað unnt væri að gera til þess að fá betra verð fyrir dilkakjötið, en við höfum enn fengið. Í þessa n. voru skipaðir Þorvaldur Guðmundsson kaupmaður, og var hann formaður n., Agnar Tryggvason frkvstj., Jón H. Bergs frkvstj. og Sveinn Tryggvason frkvstj. N. skilaði áliti á árinu 1963 og vil ég fara nokkrum orðum um það, sem í þeirri skýrslu stendur, því að n. gerði grein fyrir ýmsu, sem gert hefur verið til þess að fá betra verð fyrir útflutt dilkakjöt.

Það kemur fram, sem aðrar skýrslur vitna um, að útflutningur á lambakjöti hefur átt sér stað allt frá síðustu aldamótum,og útflutningsmagnið hefur oftast verið frá 2–3 þús. tonn á ári. Eftir niðurskurðinn féll útflutningurinn auðvitað niður, en árið 1955 byrjar útflutningurinn aftur verulega og hefur verið á milli 2 og 3 þús. tonn síðan. Það hefur alltaf vantað mikið á, að hægt væri að ná fullu verði, eins og það er skráð innanlands. Það vantaði minnst á þetta 1960 eftir gengisbreytinguna, en það má segja, að hallinn hafi hækkað nokkuð síðan vegna hækkunar á innanlandsverði.

Hitt væri svo rangt að segja, að lítið eða ekkert hefði verið gert í þessum markaðsmálum. Það hefur ýmislegt verið gert, þótt deila megi um árangurinn. Það kemur fram í skýrslu n., að markaðs hafi verið leitað í 12 löndum, en árangurinn hefur ekki verið eftir erfiðinu. Mestur hlutinn af kjötinu fer til Bretlands og verðið er yfirleitt lágt þar, eins og kunnugt er, en það er eini markaðurinn, sem hægt er að reiða sig nokkuð á. Þangað hafa farið 1.500–2.000 tonn á ári. Nokkuð hefur farið til Svíþjóðar, lítið til Danmerkur og til Noregs hefur verið selt árlega nokkurt magn af saltkjöti og hefur það aukizt hin síðari ár, og er gert ráð fyrir, að það verði af framleiðslu ársins 1964 um 500 tonn. Verð á saltkjöti í Noregi er mun betra, en á frystu kjöti og meðgjöf með því þess vegna mun minni.

Markaðsmöguleikar hafa verið kannaðir og ýmsar tilraunir gerðar með hagnýtingu á kjötinu. Það hefur verið reynt að selja það í neytendaumbúðum. En það er talsverður kostnaður við það að brytja það niður og þegar það er sett í neytendaumbúðir, eru vissir hlutar af skrokknum, sem ganga af og það veldur mestum erfiðleikum að fá fullt verð fyrir það. Það er þess vegna mikið verk óunnið þar, ef ætti að koma kjötinu í verð í því formi, því að þar eru ýmsar hindranir á leiðinni. Þá var sérstök verkun reynd hjá SÍS á tæpum 1.100 skrokkum að tilhlutan framleiðsluráðs, þannig að kjötið var brytjað niður eftir sérstökum aðferðum og einstakir hlutar af skrokknum seldir sér fyrir allmiklu hærra verð, en þá var eftir að sjá fyrir afgöngunum og koma þeim í verð og það reyndist ekki mögulegt þá nema með miklu lægra verði og fékkst því ekki kostnaðurinn af þessu upp borinn í það sinn, þótt sjálfsagt þyki að halda þessum tilraunum áfram.

Verzlunin Síld og fiskur hefur selt lítið magn beint í veitingahús á vesturströnd Bandaríkjanna, en það var aðallega hryggurinn úr lambinu. En fyrir þessi stykki úr lambinu fékkst nettó fullt verð, eins og það var selt hér innanlands. Þá var eftir að selja hina partana af skrokknum og er vitanlega enginn vandi að losna við lærin eða það bezta. En Þorvaldur Guðmundsson gerði aðra tilraun með að hagnýta allan skrokkinn með því að léttsalta og léttreykja kjötið og hakka það og koma því í gervilanga. Þannig hagnýtti hann allan skrokkinn og þetta kjöt hefur verið sett á markað hér í Reykjavík, sem flestir munu þekkja undir nafninu London lamb. Sýnishorn hefur verið farið með til London, Kaupmannahafnar og Svíþjóðar og þetta hefur alls staðar líkað vel og við þetta eru tengdar nokkrar vonir. En framleiðsluráð, Sambandið o.fl., sem hafa með þessi mál að gera, hugsa sér að halda margs konar tilraunum áfram í þessu skyni, bæði með að leita markaða í hinum ýmsu löndum og svo að verka kjötið á ýmsan hátt.

Það er enginn vafi á því, að það er mikið verkefni óunnið á þessu sviði. En það er vitanlega við harða keppinauta að etja. Þar sem aðalmarkaðurinn er, í Bretlandi, er Ástralíukjötið og verðið á því er hið svokallaða heimsmarkaðsverð, sem við eigum við að keppa. Og þó að við höldum því fram, að okkar kjöt sé betra, en Ástralíukjötið, er ekki víst, að allir séu tilbúnir að samþykkja það, a.m.k. verða menn að fá tækifæri til þess að reyna það, áður en það rennur út fram yfir Ástralíukjötið, en okkar kjöt hefur verið selt á markaðinum á svipuðu verði. En aðalinnflutningur á lambakjöti Bretlands er frá Ástralíu. Þetta magn, sem frá, okkur kemur, er ekki nema 1–2%, sennilega ekki nema 1% af því, sem kemur frá Ástralíu. En sumir hafa látið sér detta í hug, að það sé ekki víst, að það verði alltaf, sem Ástralía sendi sitt kjöt til Bretlands, að Ástralíumenn muni e.t.v. innan skamms finna aðra kaupendur. Hefur þá verið vitnað til þess, að það séu ýmsar þjóðir nær Ástralíu en Bretland, sem vantar mat. Það eru hundruð millj. í Asíulöndum, sem hafa ekki mat oft og tíðum og ef þeir uppgötvuðu það, að í Ástralíu væri þetta mikla matforðabúr, gæti verið, að eitthvað af kjötinu, sem ætti að fara til Englands, yrði eftir á leiðinni og stöðvaðist t.d. á Indlandi, á Malakkaskaga eða þar austur frá. Þetta gæti svona farið, vegna þess að það er vitað, að stór hluti af jarðarbúum sveltur og þegar hugsað er út í þetta, er síður ástæða til að harma það, þótt við framleiðum örlítið meira af matvælum, en við þurfum að nota sjálfir.

En það er vitanlega atriði, sem við verðum að athuga, hvernig má komast hjá því að greiða stórar uppbætur úr ríkissjóði með kjötinu og öðrum útfluttum afurðum. Með því að vinna að auknum mörkuðum, vinna að því að fá hækkað verð fyrir vöruna, er verið að vinna að því, að þessar uppbætur geti lækkað. Og það er ekki nóg að fá aðeins hærra verð fyrir kjötið, heldur ber einnig að vinna að því að gera gærurnar og ullina verðmætari, en verið hefur. Er nú verið að gera tilraunir með ullina, eins og kunnugt er, að gera hana verðmætari, en verið hefur. Það er verið að vinna að því, að við vinnum gærurnar í landinu meira, en við höfum áður gert og fáum þannig meira verðmæti fyrir þær og það er vaknaður áhugi fyrir því að nýta innmatinn og beinin betur, en við höfum gert. Megi það takast að gera verðmæti úr öllu öðru, sem af kindinni kemur, heldur en kjötinu, má hugsa sér, að verðið á kjötinu þurfi ekki að vera eins hátt og annars þyrfti að vera, því að bændurnir spyrja að því, hvað þeir fái fyrir kindina, eins og hún er, hina ýmsu hluta hennar, en ekki aðeins það, hvað þeir fá fyrir kjötið. Það er þess vegna mikið verkefni fram undan, en verkefni, sem ástæða er til að ætla að verði leyst farsællega. Það þarf ekki að búast við neinum stökkbreytingum, en aðalatriðið er að stefna í rétta átt og ég hygg, að það megi segja, að nú sé stefnt í rétta átt. Það er unnið að þessum málum og árangurinn kemur.

N. sú, sem ég áðan nefndi, benti á nokkur atriði, sem hún taldi sjálfsagt að vinna sérstaklega að, gerði sem sagt um það till. Það eru till. í þrem líðum frá þessari n.:

1) Beitt verði öllum tiltækum ráðum til þess að fá aukinn innflutning á söltuðu dilkakjöti til Noregs. Þetta hefur tekizt. Að vísu gengur það allt saman hægt, vegna þess að Norðmenn telja, að þeir hafi nægilegt kjöt í landinu. En þeir hafa fengið íslenzkt saltkjöt í áratugi og íslenzka saltkjötið líkar vel í Noregi. Fólkið í Noregi vill fá það, en bændasamtökin í Noregi vilja ekki, að það verði flutt inn og það hefur þess vegna verið deila á milli bændasamtakanna og ríkisstj. um þetta. En nú höfum við leyfi fyrir útflutningi á 500 tonnum af saltkjöti af framleiðslu s.l. árs, en 1958 var útflutningurinn aðeins 128 tonn og fyrir 2 árum ekki nema 300 tonn, þannig að þetta miðar í áttina. En hvort tekst að fá meiri innflutning á saltkjöti en orðið er, skal ég ekkert fullyrða um, en að sjálfsögðu verður að því unnið og að því er hagur, vegna þess að það er á tiltölulega betra verði, en frosna kjötið.

2. till. n. er sú, að haldið verði áfram tilraunum til verkunar á kjöti í neytendaumbúðir og magn þess aukið svo, að unnt sé að hafa einhverjar birgðir af því ytra árið um kring, bæði í Bretlandi og Bandaríkjunum og e.t.v. víðar, því að nauðsynlegt virðist, að um jafna sölu geti verið að ræða á kjötinu til smásala, hótela og veitingastaða árið um kring. Þetta er það, sem ég minntist á áðan, að væri verið að gera tilraunir með og er það þá í samræmi við till. nefndarinnar.

Og þriðja till. er það, að samtímis því, að tilraunir með sölu á hökkuðu kjöti fara að bera einhvern árangur, er nauðsynlegt að hefja auglýsingaherferð til kynningar á gæðum dilkakjötsins erlendis. Telur n., að sú hugmynd komi fyllilega til greina, að opnaður verði veitingastaður á góðum stað í Lundúnum, þar sem hafður er á boðstólum íslenzkur matur sérstaklega, svo sem dilkakjöt, reyktur lax, skyr, fiskur og síld, humar og rækjur, Í sambandi við slíkt matsöluhús verði jafnframt aðstaða til þess að hafa íslenzkar afurðir frystar í neytendaumbúðum. Þar væri einnig rétt að hefja allumfangsmikla auglýsingastarfsemi. Slík stofnun sem hér um ræðir kostar allmikið fé og ætti að vera byggð og rekin af sölufélögum landbúnaðar og sjávarútvegs í sameiningu.

Þetta eru till. n., og nú á föstudaginn var, var stofnað hlutafélag til að fullnægja þessari þriðju till. n., að stofna veitingasölu í London, til þess að kynna íslenzkar afurðir, ekki aðeins dilkakjötið, heldur og aðrar íslenzkar afurðir og til þess þaðan og þar að hefja auglýsingastarfsemi, sem n, leggur til að gert verði. Menn geta haft misjafnlega góða trú á þessu fyrirtæki. Reynslan sker vitanlega úr því, hvaða árangur það ber. En við erum margir, sem gerum okkur vonir um, að góður árangur muni af þessu fást. Að þessu fyrirtæki standa ríkið með 50%,, Sambandið með 20%, framleiðsluráð landbúnaðarins 20% og Loftleiðir h/f 10%. Hlutaféð er 5 millj. kr., og það er gert ráð fyrir, að það kosti 5 millj. kr. að opna þennan stað og koma starfseminni í gang. Hvort reksturinn getur svo staðið undir kostnaðinum að öðru leyti, því verður reynslan að skera úr. En það ber að líta á þetta að nokkru leyti sem auglýsingastarfsemi og verði halli á rekstrinum, ber að skoða það sem auglýsingakostnað, sem gefur hagnað, þótt síðar verði. Þetta er vitanlega ekkert nýmæli, að þjóðir setji á stofn sölumiðstöð í erlendri stórborg. Þetta hafa nágrannar okkar gert Danir, í mörgum stórborgum, Norðmenn einnig í nokkuð mörgum, Vestur–Þjóðverjar allvíða og Svíar eru nýbúnir að stofna slíkan stað í London, núna eftir áramótin, en Norðmenn opnuðu sína sölumiðstöð í London í nóvember. Danir hafa haft sína sölustaði þar lengi áður.

Við höfum trú á því ýmsir, að framleiðsla okkar, bæði landbúnaðarframleiðslan og sjávarframleiðslan, sé þannig, að með því að kynna hana og skapa aðstöðu til þess, að hún sé til á öllum tímum, megi fá betra og hagstæðara verð, heldur en verið hefur. Það hefði verið eðlilegra, að það væri breiðari grundvöllur undir þessu fyrirtæki, að samtök sjávarútvegsins hefðu verið þarna með líka, að t.d. Flugfélag Íslands hefði verið þarna með, en það reyndist ekki fært að mynda þetta félag með öðrum hætti. En ég tel, að þetta fyrirtæki hafi tvíþættu verkefni að gegna, ekki aðeins að kynna okkar framleiðsluvörur í landbúnaði og sjávarútvegi og iðnaðarvörur, eftir því sem hægt er, heldur einnig að kynna landið og stuðla að því, að erlendir ferðamenn komi hingað og skilji hér eftir erlendan gjaldeyri. Hjá nágrönnum okkar, Norðmönnum, og flestum öðrum, Dönum, Svíum og þá ekki síður suður í Evrópu, er ferðamannaþjónusta einn aðalatvinnuvegur og gefur jafnvel mestar gjaldeyristekjur og Norðmenn hafa sem sagt jafnframt sínum sjávarútvegi, landbúnaði og iðnaði lifað á því að fá hundruð millj. í erlendum gjaldeyri með ferðamönnum. Við höfum vitanlega ekki efni á því að gera ekkert til þess að fá tekjur af ferðamönnum, eins og aðrar þjóðir telja sig þurfa að gera og sölustöðin í London á að vera einn þátturinn í því að kynna landið og gera það mögulegt, að erlendir ferðamenn komi hingað í auknum mæli.

Ég veit ekki hvort hv. fyrirspyrjanda finnst þessi svör vera nægileg. Ég tók ekki það ráð að lesa skýrslu n. frá orði til orðs, en ég tók úr henni öll aðalatriðin, sem ég tel að máli skipti og ég ætla, að hv. alþm. viti nú, að það hefur verið talsvert gert til þess að kynna lambakjötið, til þess að fá hærra verð fyrir það og vonir standa til, að árangur komi af því starfi og þetta síðasta, með sölumiðstöðina i London, þar sem kjötið er helzt seljanlegt, gefur okkur auknar vonir um það, að eftirleiðis fáist hærra verð fyrir okkar ágæta dilkakjöt, með því að nú eru möguleikar til þess að kynna það betur en áður og verða gerðar ráðstafanir til þess, að það fáist árið um kring.