25.03.1966
Sameinað þing: 33. fundur, 86. löggjafarþing.
Sjá dálk 101 í D-deild Alþingistíðinda. (2763)

159. mál, vantraust á ríkisstjórnina

Ragnar Arnalds:

Herra forseti. Frændur okkar, Norðmenn, eru rómaðir fyrir gestrisni og hlýjar móttökur, þegar útlendinga ber að garði. Þangað þykir flestum gott að koma. Fyrir fáum árum börðu svissneskir samningamenn að dyrum norskra ráðamanna. Þeir vildu fá að reisa alúmínverksmiðju í Noregi og væntu sér mikilla fríðinda. Norðmenn svöruðu og sögðust engin fríðindi veita umfram þau, sem norskir atvinnuvegir búa við, hvorki fríðindi í tollum né sköttum. Þar að auki kröfðust þeir, að verksmiðjan yrði staðsett í útkjálkabyggð, þar sem atvinnuástand væri lélegt, en ekki í blómstrandi byggðum, þar sem vinnuafl skorti. Samningamennirnir létu kröfu: sínar niður falla og beygðu sig fyrir skilyrðum Norðmanna.

Íslendingar eru rómaðir fyrir gestrisni og góðar móttökur, þegar útlendinga ber að garði. En þeir eru líka þekktir að því að vilja ekki vera minni menn en frændur þeirra Norðmenn. Fáum árum eftir Noregsförina börðu Svisslendingar að dyrum íslenzkra ráðamanna. Erindi þeirra var hið sama. Þeir kröfðust mikilla fríðinda. Ríkisstj. Íslands setti engin skilyrði. Hún beygði sig fyrir kröfunum og samþykkti þau fríðindi, sem Norðmenn höfðu neitað.

Örlæti gestgjafans hefur mjög verið til umr. hér í kvöld. Jóhann Hafstein, ráðh. sá, sem forustu hefur haft í samningum við Svisslendinga, las hér upp áðan margar tölur og stórar um þann miklu gróða, sem Íslendingar mundu hafa af byggingu og rekstri alúmínverksmiðjunnar. Ræðumenn stjórnarandstöðunnar hafa þó sýnt fram á með skýrum rökum, að í gróðavonum ráðh. er flest ofreiknað. Tíminn leyfir ekki, að þau rök séu endurtekin, en í öllu þessu talnaflóði, sem hellt hefur verið yfir landsmenn hér í kvöld, vil ég þó benda hlustendum á þá einu staðreynd í þessu máli, sem enginn mun reyna að véfengja, staðreynd, sem vissulega segir sína sögu. Samningurinn við Íslendinga er í öllum mikilvægum atriðum stórum lakari en hliðstæður samningur sömu manna við Norðmenn. Eða verður því neitað, að rafmagnsverðið til Svisslendinga er miklu lægra hér? Verður því neitað, að hringurinn ætlar ekki að reisa reykhreinsunartæki fyrir verksmiðjuna eins og í Noregi, en fær óhindraður að spúa eitruðum reyk yfir Suðurnes með afleiðingum, sem enginn getur sagt fyrir um? Verður því neitað, að í Noregi réðu norskir hagsmunir staðsetningu verksmiðjunnar, en hér á landi völdu útlendingarnir sjálfir þann stað, sem óhagkvæmastur er fyrir þjóðarheildina? Verður því neitað, að verksmiðjan sleppur við alla tolla á Íslandi, en verður að greiða þá í Noregi? Verður því neitað, að í Noregi lýtur verksmiðjan íeinu og öllu norskum lögum, en hér á landi á hún að standa utan við lög og rétt? Þannig mætti lengi telja, ef tími væri nægur.

Það er ein helzta röksemd ríkisstj. í þessu máli, að atvinnuvegir landsmanna séu of einhliða, vart sé að treysta á fiskinn, sem syndir ísjónum. Forsrh., sem talaði hér seinast, vitnaði mjög ífiskifræðinga, sem telja, að um ofveiði sé að ræða hér við land. Auðvitað munu allir vera því samþykkir, að atvinnuvegir landsins séu efldir og gerðir fjölbreyttari. En hvaða leið á að velja?

Menntmrh., Gylfi Þ. Gíslason, ræddi hér mest um hagfræðileg málefni, enda menntaður í þeirri fræðigrein. Ekki mun hann neita því, að efnahagslíf þjóðar er almennt talið frumstætt og vanþroska, ef það byggist einungis á hráefnaframleiðslu, en því meiri fullvinnsla sem á sér stað, þeim mun traustari fótum er efnahagur landsins talinn standa. Í dag eru Íslendingar fyrst og fremst hráefnisframleiðendur. Fiskurinn er seldur hrár og lítt unninn úr landi, en aðrar þjóðir hafa vit og vilja til þess að margfalda hráefnisverðið og hagnast drjúgum á fullvinnslu vörunnar. Mikilvægasta skrefið, sem unnt er að stiga í dag til eflingar íslenzkra atvinnuvega, er ekki það að hefja hráefnissölu á nýju sviði, selja útlendingum rafmagn fyrir verð, sem er um eða undir kostnaðarverði. Í þess stað eigum við að hefja stóriðju í matvælaiðnaði, sjóða og leggja niður fisk eða reisa verksmiðjur til að herða lýsi og kaldhreinsa. Það er tvímælalaust nauðsynlegasta og nærtækasta verkefni Íslendinga að fullvinna afurðir sinar af sjó og landi og margfalda þannig verðmæti framleiðslunnar.

15% af útfluttum sjávarafurðum Norðmanna er fiskur í loftþéttum umbúðum, soðinn eða lagður niður. Á Íslandi er hliðstæð tala innan við 1%, enda má með sanni segja, að niðursuðuiðnaður á Íslandi hafi staðið í stað í aldarfjórðung. Hvað veldur? Er hráefnið lélegt? Nei, sannarlega ekki. Það er almennt viðurkennt eitt hið bezta í heimi. Hver er þá skýringin? Hún er sú, að aldrei hefur verið gert raunverulegt átak til að brjótast inn á frjálsan markað. Við kaupum ný og ný skip og veiðum meira og meira. En ríkisvaldið hefur aldrei lagt fram nægilegt fjármagn til að leysa þennan iðnað úr þeirri sjálfheldu, sem hann hefur verið í um aldarfjórðung, lyfta honum úr öskustónni, skipuleggja hann og hefja stórfellda auglýsingaherferð, leita markaða, skapa nýja markaði. Rafmagnssala til útlendinga er heimskulegt úrræði í atvinnumálum, röng stjórnarstefna, stefna, sem miðar ekki að úrvinnslu íslenzkra hráefna, lágkúruleg og skammsýn stefna, sem afhendir útlendingum frumkvæðið í uppbyggingu íslenzkra atvinnuvega, stefna, sem miðar að því að takmarka framkvæmdir á Norðurlandi og víðar, til þess að unnt sé að sópa atvinnulausu fólki eins og fénaði suður á land ívinnu hjá Ameríkönum í Hvalfirði og Svissurum í Straumsvík.

Margt einkennilegt og ótrúlegt getur að líta í væntanlegum alúmínsamningi. Eitt hið furðulegasta er þó skollaleikurinn með þjóðerni verksmiðjunnar. Í einni gr. samningsins er það skýrt tekið fram, að hlutafélagið sé íslenzkt félag og njóti allra réttinda, sem íslenzk lög veita. En síðar í samningnum kemur fram, að skoða ber félagið sem svissneskan þegn. Ef ágreiningur verður milli félagsins og íslenzka ríkisins um túlkun á íslenzkum lögum og efni samningsins, þá skal erlendur gerðardómur kveða upp fullnaðarúrskurð, og þeim dómi verður ekki áfrýjað til hæstaréttar. Félagið nýtur allra réttinda sem íslenzkur þegn, en þegar að skyldunum kemur, er félagið allt í einu orðið svissneskt. Félagið þarf ekki að lúta íslenzkum tollalögum, íslenzkum skattalögum og fjöldamörgum öðrum skyldum, sem íslenzkir atvinnurekendur verða að beygja sig undir. Það þarf ekki einu sinni að beygja sig undir úrskurðarvald íslenzkra dómstóla um skýringu á íslenzkum lögum, og samt telst það íslenzkt og nýtur allra réttinda samkv. lögum okkar lands. Með þessu einstæða ákvæði er bókstaflega verið að flytja dómsvaldið út úr landinu. Í stjórnarskrá lýðveldisins segir ótvírætt, að íslenzkir dómstólar skuli dæma um öll þau mál, sem gerast í íslenzkri lögsögu. Engin sjálfstæð þjóð getur samið af sér þennan rétt, og fyrir því eru engin fordæmi, svo að mér sé kunnugt. Ef t.d. norsk ríkisstj. hefði leyft sér að undirrita slíkan samning við erlendan auðhring, hefði hún vafalaust verið neydd til þess að segja af sér. Slíkt réttindaafsal er hnefahögg í andlit þjóðarinnar og einstæð svívirðing við hæstarétt Íslands.

Hinn erlendi gestur, sem drepur nú að dyrum okkar Íslendinga og æskir inngöngu, er vissulega nokkuð tröllvaxinn í samanburði við það atvinnulíf, sem fyrir er í landinu. Framleiðsluverðmæti þessarar einu verksmiðju verður árlega á við 10 sementsverksmiðjur. Þessi auðhringur mun bera ægishjálm yfir alla íslenzka atvinnurekendur. Hann mun verða máttugt vald, erlent áhrifaafl í íslenzku þjóðlífi, ríki í ríkinu. Enginn þarf að efast um, að fyrr en varir verður þessi útlendi auðjötunn kominn á kaf í fjárhættuspil íslenzkra stjórnmála, a.m.k. í skugganum á bak við tjöldin. Ég nefni eitt dæmi: Í skýrslu, sem alþm. allir hafa fengið frá ríkisstj., er þess getið á bls. 15, að alúmínhringurinn verði að greiða gífurlegt fé í tolla erlendis, vegna þess að Ísland sé ekki í Efnahagsbandalagi Evrópu. Er gefið í skyn, að hringurinn mundi jafnvel vilja hækka raforkuverðið, ef Ísland gengi í bandalagið. Flest bendir til þess, að innan tíðar muni á ný hefjast umr. um hugsanlega aðild Íslands að Efnahagsbandalagi Evrópu. Stuðningsmenn slíkrar innlimunar búa sig til sóknar. En þegar málið kemur á dagskrá, er kominn inn í landið fjársterkur útlendur aðili, sem hefur gífurlegra hagsmuna að gæta, hagsmuna, sem metnir eru á hundruð millj. kr. Dettur þá nokkrum heilvita manni í hug, að hringurinn muni láta málið afskiptalaust? Mun hann ekki hiklaust styðja og styrkja þau öfl og þau málgögn í landinu, sem vilja vinna að innlimun Íslands í evrópska stórríkið? Enginn þarf að efast um, að með þessum auðhring er komið í landið voldugt pólitískt áhrifaafl í höndum erlendra manna, sem ekki þurfa andartak að hugsa um íslenzka hagsmuni eða velferð Íslendinga.

Eftir aldalanga baráttu endurheimtu Íslendingar sjálfstæði sitt, efnahagslegt og pólitískt, en menningarlegu fullveldi glataði þjóðin aldrei. Aðeins 22 árum eftir lýðveldistökuna ætti ekki að þurfa að minna Íslendinga á, að það er skylda þeirra, bæði gagnvart feðrum sínum og afkomendum, að varðveita fullveldi landsins og gera engar þær ráðstafanir í íslenzkri lögsögu, sem geta leitt til þess, að þjóðin missi tökin á einhverri grein íslenzks sjálfstæðis.

Hin einstæða einokunaraðstaða, sem Bandaríkjamönnum hefur verið veitt til áhrifa í íslenzku menningarlífi með sjónvarpinu, er eitt skýrasta dæmið um það, hvernig þjóðin kann að glata menningarlegu fullveldi sínu. Erlent stórveldi fær leyfi til að reka öflugasta áróðurs- og áhrifatæki nútímans í íslenzkri menningarhelgi, og þúsundir manna með ríkisstj. í fararbroddi skilja ekkí eða vilja ekki skilja, hvað er að gerast í þjóðlífi okkar, þegar tugþúsundir íslenzkra barna og unglinga sitja dag eftir dag klukkustundum saman við útsýnisglugga amerískrar menningar og ómenningar.

Alúmínmálið er enn eitt hörmulegt dæmi þess, að sjálfstæði þjóðarinnar riðar til falls íhöndum þeirra, sem með völdin fara. Verði erlendum auðhring hleypt inn í landið með risavaxinn rekstur, er vísvitandi vegið að rótum hins íslenzka fullveldis með tvennum hætti. Íslendingar eru að selja af hendi hluta af efnahagslegu og atvinnulegu sjálfstæði þjóðarinnar, sem forfeður þeirra endurheimtu með langri baráttu, og þeir eru í öðru lagi að rýra stjórnarfarslegt sjálfstæði sitt: afhenda dómsvald úr landinu, svipta sig löggjafarrétti gagnvart langstærsta fyrirtæki Landsins og kalla yfir sig pólitíska íhlutun erlendra aðila, sem skortir ekki fé til að skakka leikinn, svo að um munar, í íslenzkum stjórnmálum, ef hagsmunir þeirra heimta.

Herra forseti. Allt vald í þjóðfélagsmálum er hjá þjóðinni sjálfri. Það er alger forsenda lýðræðis í landinu, að ákvarðanir þings og stjórnar séu í samræmi við vilja þjóðarinnar. Allt bendir nú til þess, að meiri hl. þjóðarinnar sé andvígur væntanlegu réttindaafsali í hendur erlendra auðmanna. Ríkisstj. hefur ekkert umboð frá þjóðinni. Hún getur ekki bundið landsmenn íhálfa öld við svo smánarlegan samning, nema samþykki þeirra sé fengið. Það er ófrávíkjanleg réttlætiskrafa, að málið sé lagt undir þjóðardóm.