14.04.1969
Neðri deild: 76. fundur, 89. löggjafarþing.
Sjá dálk 1008 í B-deild Alþingistíðinda. (1135)

117. mál, Háskóli Íslands

Frsm. minni hl. (Magnús Kjartansson):

Herra forseti. Ég hef ekki hug á því að fara út í neinar meiri háttar skylmingar við hæstv. menntmrh. með því að túlka eða hártoga viss ummæli, eins og hann gerði í svari sínu til mín áðan. Ég held, að það hafi verið algerlega ljóst af ræðu hans, að hann er uppfullur af mjög annarlegum tilfinningum í garð þessarar háskóladeildar, sem hér er verið að ræða um. Gagnrýni hans á prófessora þessarar deildar var ekki málefnaleg. Hún var þrungin af hreinni andúð, og þegar upp kemur slíkt ástand á milli æðsta manns menntamála og æðstu menntastofnunar, þá er það fullkomið alvörumál. Og mér fannst það raunar einnig fullkomið alvörumál, sem hæstv. ráðh. sagði, að samskipti hans við Háskólann væru bundin við það form, að hann hefði samráð einvörðungu við háskólaráð. Ég held, að áhugi hæstv. ráðh. á málefnum Háskólans þurfi að vera miklu víðtækari en þetta. Mér fannst það t.d. ákaflega einkennileg saga, sem hann sagði hér í framsöguræðu sinni í dag, að hann hefði ekki vitað af því í mörg ár, að stofnuð hefði verið erfðafræðinefnd við Háskólann, um það hefði ekki verið rætt við ríkisstj., að þessi n. var stofnuð og að þessi n. sóttist eftir og fékk stórfelldar fjárveitingar frá útlöndum og gat einvörðungu starfað vegna þess, að hún fékk fjármuni frá Kjarnorkurannsóknastofnun Bandaríkjanna.

Nú er það auðvitað algerlega fráleitt ástand, að stofnun innan Háskólans skuli vera gersamlega háð erlendum aðilum um starfsemi sína, enda kom það fram í ræðu hæstv. ráðh., að hinn erlendi aðili var farinn að setja Háskólanum kosti: Ef þið hagið ekki þessari stofnun svona og svona, kann að vera, að við hættum að styrkja ykkur.

Það er auðvitað gott, að Háskólinn og einstakir hlutar Háskólans verði sér úti um styrkveitingar erlendis frá. En háskólastofnanir, sem eru gersamlega háðar slíkum styrkveitingum eins og þessi erfðafræðinefnd, eru vægast sagt mjög valtar. Ég held, að undirstaða allrar starfsemi Háskólans verði að vera fjárveitingar frá okkur sjálfum. Það, sem kemur erlendis frá, getur þá verið aukageta, en það á ekki að vera það, sem allt veltur á. Mér fannst þessi saga, sem hæstv. ráðh. sagði sjálfur, vera býsna athyglisvert dæmi um það, að ráðh. virðist ekki gera sér nógu mikla grein fyrir því, hvernig málin hafa þróazt við Háskóla Íslands. Enda sjá nú allir, að starfsemi æðstu menntastofnunar þjóðarinnar er að komast í algert óefni af fjölmörgum ástæðum, sem hrúgast upp allar í senn. Og sá, sem ber ábyrgð á viðbrögðum stjórnarvalda við þessum vanda, er hæstv. ráðh. Það hefði verið ástæða til að taka upp vandamál Háskólans á þessu þingi. En eina frv., sem hæstv. ráðh. flytur um vandamál Háskólans, er að stofna prófessorsembætti í erfðafræði við lagadeild. Það er lausn hæstv. ráðh. á vandamálum Háskólans, eins og nú standa sakir.

Ég endurtek það, sem ég sagði áðan, að þetta er hreinn skrípaleikur, algerlega ósæmandi Alþ. Hæstv. ráðh. vildi vefengja, að það væri rökrétt hjá mér að vísa til 12. gr. háskólalaga í þessu sambandi. Hann sagði, að þar væri einvörðungu fjallað um það, þegar menn væru kallaðir til starfa án lagasetningar. Auðvitað veit ég fullvel, að Alþ. getur sett lög um alla starfsemi Háskólans, það hefur á valdi sínu að setja lög og breyta öllum mögulegum ákvæðum í Háskólanum. Það er hægt að gera allt með lögum frá Alþ. En þessi 12. gr. l. um Háskóla Íslands fjallar um það, hvernig fara eigi að, ef maður er látinn fara í prófessorsembætti, án þess að það sé auglýst á venjulegan hátt og keppt um það. Í háskólalögunum eru alveg ákveðin ákvæði um það, hvernig á að fara að því að ráða prófessora, hvernig á að kanna hæfni þeirra, hvernig á að tryggja jafnrétti manna o.s.frv. En þarna er ákvæði um það, að auk þess sé hægt að ganga fram hjá þessu eftirliti og fela þetta tilteknum manni án auglýsingar, ef það er gert samkv. till. háskóladeildar og með samþykki háskólaráðs. Í þessu felst auðvitað það, að ríkisstj. og Alþ. hafi eðlilega sambúð við Háskóla Íslands og að Alþ. sé ekki að neyða upp á Háskólann mönnum, sem Háskólinn kannske kærir sig ekki um. Mér finnst þetta vera alveg sjálfsögð regla, sem sérstaklega menntmrh. ætti að fylgja, að leita til viðkomandi háskóladeilda, eins og gert er ráð fyrir í háskólal., þegar verið er að bera fram frv. um að skipa tiltekinn mann í embættið. Þetta var engin lagaskylda. Alþ. getur gert hlutina með sínum eigin l. án þess að hafa samráð við nokkurn mann. En þetta var siðferðileg skylda. Svona ber menntmrh. að hegða sér og hverjum öðrum grandvörum manni.

Það er ósköp eðlilegt, þegar mál eins og þetta er flutt, að upp komi bæði hjá prófessorum Háskólans og hjá nemendum þessi spurning: Er ekki óendanleg röð af verkefnum nærtækari og brýnni en að koma upp erfðafræðiprófessor við lagadeild Háskólans. Hinir fjórir sagnfræðingar heimspekideildar segja í álitsgerð sinni, sem hæstv. ráðh. taldi sig geta vel við unað, að deildin hafi samþ. álit um kennaraþörf annars vegar nú þegar og hins vegar til ársins 1975 og þar hafi komið fram, að nú þegar sé knýjandi þörf á sex lektorum, þar á meðal einum í sagnfræði, og fimm prófessorum til viðbótar því liði, sem starfar nú. Þetta er álit heimspekideildar: sex lektorar og fimm prófessorar nú þegar, og þetta telur hún mun brýnni verkefni heldur en að stofna prófessorsembætti í ættfræði. Og ég hygg, að sams konar svör mundu koma frá öllum deildum Háskólans. Og ég hygg, að hægt væri auðveldlega að færa rök að því einnig, að ástandið í húsnæðismálum Háskólans sé orðið slíkt, að það sé ekki gerlegt að bæta við nokkrum kennara í viðbót, vegna þess að mér er kunnugt um það, að þeir kennarar, sem þar eru, hafa ekki einu sinni aðstöðu til þess að setjast niður. Þeir verða að rangla um ganga Háskólans á milli fyrirlestranna. Vinnuskilyrðin þarna eru orðin algerlega óhæf, bæði fyrir kennara og fyrir nemendur. Það hefur dregizt allt of lengi, að þessi mál væru tekin föstum tökum, og af því eigum við eftir að súpa seyðið. En meginábyrgðina ber hæstv. menntmrh., vegna þess að hann hefur ekki áttað sig á því, hvernig þessi mál væru að þróast, sennilega vegna þess, að hann telur sig ekki þurfa við aðra að ræða en háskólaráð eftir einhverjum formlegum leiðum.

Hér hefur í umr. verið farið mjög lofsamlegum orðum um Einar Bjarnason. Ég gerði það sjálfur áðan vegna þess, að ég veit, að hann stendur undir því hrósi. Hitt vil ég segja hér, að það er uppi sú kenning, að þessi ráðabreytni stafi samt ekki af umhyggju fyrir Einari Bjarnasyni, heldur gerist það, ef þetta frv. verður samþ., að það losni annað embætti og á því hafi vissir menn áhuga.