15.04.1969
Neðri deild: 77. fundur, 89. löggjafarþing.
Sjá dálk 481 í C-deild Alþingistíðinda. (2728)

197. mál, sauðfjárbaðanir

Björn Pálsson:

Herra forseti. Þessi lög um böðun eru frá 1959, og þar er ákveðið, að það megi baða á tímabilinu frá 1. nóv. til 1. marz. Ég er búinn að tala um þetta mál bæði við Pál Pálsson yfirdýralækni og eins við búnaðarmálastjóra.

Það er engin tilviljun, að við berum þetta frumvarp fram, og ég álít fara vel á því, að Jónas sé 1. flm., því að hann er formaður fyrir vísindaráði í landbúnaðarmálum. En þetta kom til umr. á Búnaðarþingi og var mikið rætt og nokkuð skiptar skoðanir um það. Þar varð samkomulag um að lengja þetta tímabil, en það var ágreiningur um, hve mikið ætti að lengja það, hvort það ætti að ná fram í apríl eða eitthvað fram eftir marz. Og niðurstaðan varð sú, og þeir eru búnir að senda erindi til þingsins, sem liggur frammi í lestrarsal Alþingis, að það var samþ. að óska eftir því, að það væri frá 15. nóv. til 15. marz. Páll Pálsson sagði mér, að þeir, sem væru að baða fyrri part vetrar, einkum væri það nú t. d. í Breiðafirðinum, þar sem þeir hefðu fé í eyjum, þá væru þetta vandræði, það væri ekki baðað nema sumt af fénu. Og þetta er víða þannig. Þannig var það hjá okkur t. d. í Húnavatnssýslunni í vetur. Þeir fóru að baða í hlákunum, meðan fé lá úti, þá fóru þeir að smala. Það urðu ekki nægilega góð samtök, enda smalast ekki þannig í fyrstu smölun, þar sem víðlent er. Það er alveg víst, að það vantaði víða af fé. Sumir sögðust hafa baðað það seinna. Má vera, að einhverjir hafi gert það, en ég er sannfærður um, að það hafa ekki allir gert það, ekki a. m. k. allt. Og þetta verður til þess, ef menn eru að smala, einn og einn maður og jafnvel þó að reynt sé að smala yfir stærri svæði, að það verður alltaf eitthvað eftir, á meðan féð er látið liggja úti. Svo þegar kólnar í veðri, koma frostin. Hús eru afar mikið breytt frá því, sem áður var. Þá voru húsin yfirleitt með torfþaki, a. m. k. norðanlands, en nú eru þau orðin með steyptum veggjum og einföldu járnþaki, og það er stórhættulegt að baða fé í miklum frostum í svo köldum húsum. Það er hlýtt á Nýja-Sjálandi t. d., ég var þar í 6 mánuði, í einu mesta sauðfjárræktarlandi í heimi, — og það ber dálítið á brjósthimnubólgu í lömbum þar, og þess vegna er það kjöt ekki flutt út. Og sérfræðingar töldu, að þessi brjósthimnubólga kæmi af því, að þeir baða yfirleitt að vorinu eða þegar hlýtt er, þegar lömbin eru fædd, og þá voru lömbin böðuð líka, unglömbin, og þau ofkólnuðu á því. Nærri má þá geta hérna, hvort það er gott að baða um háveturinn, þegar frost eru hvað mest.

Svo er það þannig, að það skiptir fljótt um veður hér á Íslandi, og jafnvel þó að það sé hlýtt, þegar byrjað er að baða, getur verið komið hörkufrost, þegar búið er að baða. Við vitum það t. d. í vetur, að það hefur oft komið fyrir, að það hefur breytzt á einu dægri frá hita og upp í þetta 10–15 stiga frost.

Ég álít, að aðalatriðið sé að baða, þegar hlýtt er, en það skiptir ekki að öðru leyti máli, hvenær baðað er. Ég hef sjálfur tvíbaðað um sumarmál, og það varð engri kind meint af því.

Annað atriði er það, að ef menn baða seinni part vetrar, fæst miklu meiri ull af fénu, það týnir miklu síður ullinni. Og þetta ár, sem ég tvíbaðaði um sumarmál. fékk ég þriðjungi meiri ull. Ég er sannfærður um það, að böðun á einmánuði eða í apríl einhvern tíma gefur allt að því 1/4 meira af ull í mörgum tilfellum. Ef ull hækkar í verði, sem ekki er ólíklegt, og hún hækkar náttúrlega í krónutölu þegar á þessu ári, þá hygg ég, að þarna geti verið um talsvert mikið fjárhagsspursmál að ræða. Og ekki er ólíklegt, að farið verði að vinna meira úr ull okkar en gert hefur verið, og ef vel er að málum unnið, markaðsöflun ytra fyrir ullarfatnað og annað slíkt, ætti það bæði að geta aukið atvinnu innanlands og eins ætti það að vera vegur, ef vel er á málum haldið, að hækka ullarverðið til bændanna. A. m. k. er það þannig með Ástralíubúa, það er þar mikið af bændum, sem lifa svo að segja eingöngu á ullarframleiðslu, þar sem Merinoféð er. Það er haft mest vegna ullarinnar. Okkar ull er ekki jafngóð til klæðnaðar, en hentar aftur betur í ýmislegt annað, eins og gardínur, gólfteppi o. fl., þannig að ég geri mér vonir um, að ullin verði mjög mikill þáttur í tekjum bænda í framtíðinni. Ég efast um, að það henti nokkur ullartegund betur í teppi á gólf. Ég hef séð alveg frábær teppi úr íslenzkri ull, þannig að það eitt út af fyrir sig, ef það gæfi meiri ull, gæti svarað kostnaði.

Annars er þetta aðalatriðið, þegar á að baða féð, að það náist allt saman, og það næst ekki allt fyrr en orðið er kalt í veðri og allir eru farnir að hýsa féð. Og þá kemur kuldatímabilið, sem yfirleitt er um háveturinn, þannig að í mörgum tilfellum hentar bezt að baða, þegar fer að hlýna, og það er ekki fyrr en í apríl. Það fer ekki að hlýna verulega í veðráttu fyrr. Þetta er því ástæðan fyrir því, að við komum með þetta frv. Við teljum það hagkvæmara fyrir bændur a. m. k. að hafa leyfi til að baða, þegar, veðráttan fer að hlýna að vorinu, vegna þess að þá er hægt að ná öllu fénu og við fáum meiri ull af því. Og það er miklu minni hætta á því, að það ofkólni. Ég talaði um þetta við Pál Pálsson, og hann er á sama máli með þetta, að heimildin eigi að ná fram til aprílloka, og hið sama má segja um búnaðarmálastjóra, þannig að þetta er ekki aðeins sérálit okkar flm. Og ég get auðvitað lýst því yfir sem minni skoðun og minni reynslu, að ég vil helzt baða í apríl, ég tel það hagkvæmast á allan hátt og bezt fyrir skepnurnar líka, enda er ómögulegt að vera tryggur að ná öllu fénu fyrr en farið er almennt að hýsa og þá er að kólna svo mikið í veðráttunni.

Ég geri ráð fyrir að þetta frv. verði sent til umsagnar bæði til Búnaðarfélagsins og yfirdýralæknis, og þá fæst þeirra álit, og ég sé þess vegna ekki ástæðu til þess að fjölyrða meir um þetta. Breytingin er eingöngu þetta, að það er lengt tímabilið, sem heimilt er að baða á, því að það er dálítið leiðinlegt að standa í því, ef ill veðrátta er, og svo er talað um lagabrot og varðar sektum, ef ekki er baðað, hvernig sem á stendur með veðráttu. Og ef þetta er samþ., tel ég líkur til þess, að böðun verði framkvæmd á þann hátt betur, að það náist til allra skepnanna, og síður hætt við, að þær ofkólni, vegna þess að böðun sé framkvæmd á óhagkvæmum tíma.