07.05.1969
Sameinað þing: 47. fundur, 89. löggjafarþing.
Sjá dálk 949 í D-deild Alþingistíðinda. (4007)

236. mál, verðlagsmál

Menntmrh. (Gylfi Þ. Gíslason):

Herra forseti. Það var vægast sagt villandi hjá hv. fyrirspyrjanda, Þórarni Þórarinssyni, þegar hann lét þess getið, að það væri undarlegt, að ég teldi ákveðið ákvæði í gildandi l. um verðlagsmál vera villandi, þar sem ég hefði sjálfur flutt frv., þar sem þetta lagaákvæði væri. Sannleikurinn er sá, að ég hef aðeins flutt frv. um endurskoðun á gildandi verðlagsl. Ég hef ekki átt frumkvæði að flutningi heildarlöggjafar um verðlagsmál. Þegar ég tók við viðskiptamálum, tók ég við lagabálki um viðskiptamál, sem gilt hafði um rúmlega tvo áratugi og þetta ákvæði var í þeim lögum, sem núverandi ríkisstj. gerði endurskoðun á 1960. Endurskoðunarákvæðin lutu að skipun verðlagsn., en ekki að efnisákvæðum laganna, þ.á.m. þessu.

Ef ég man rétt, var fyrsta heildarlöggjöf um verðlagsmál sett af þjóðstjórninni svonefndu í kjölfar gengislækkunarinnar vorið 1939. Ég vil ekki fullyrða þetta, en mig minnir, að svo sé, þau hafi verið sett í kjölfar gengislækkunarinnar 1939 og þá var Eysteinn Jónsson viðskrh. og flm. lagafrv. og undirskrifaði lögin. Og þetta lagaákvæði hefur verið óbreytt, frá því að verðlagslöggjöf var fyrst sett. Það er reyndar skýringin á því, að það er ekki ljósara, en það er, að það er jafnófullkomið og það er í raun og veru. En þegar þessi löggjöf verður leyst af hólmi af annarri fullkomnari og skynsamlegri löggjöf, þá er þetta óljósa lagaákvæði þar með úr sögunni.

Hv. síðari ræðumaður, 6. þm. Reykv., Magnús Kjartansson, beindi til mín fsp. um það, hvort núgildandi verðlagsreglur ættu að haldast eftir samninga, sem allir góðviljaðir menn hljóta að vona, að komist á innan skamms og um óákveðinn tíma eða þangað til vísitala færi aftur að hafa áhrif á kaupgjald, eins og hann sagði, að rætt væri um í samningaviðræðum, sem nú færu fram. Um þetta er það að segja, að ég tel, að leiði þær samningaviðræður, sem nú eiga sér stað, til almennrar hækkunar á kaupgjaldi, þá tel ég óhjákvæmilegt annað, en sú kaupgjaldshækkun hafi áhrif á ýmislegt verðlag í landinu. Lögum samkvæmt verður sú kauphækkun að hafa áhrif á t.d. verð landbúnaðarvöru og ég tel persónulega álagningu verzlunarinnar vera svo nauma, að útilokað sé, að verzlunin geti tekið á sig nokkra verulega kauphækkun til verzlunarfólks, án þess að verðlagsákvæði séu endurskoðuð til samræmis við afleiðingu þeirrar kauphækkunar. Þetta mál hefur borizt í tal milli mín og oddamanns verðlagsnefndarinnar og hann er þessarar sömu skoðunar. En ég vek athygli á því, að það er ekki ríkisstj. eða ég, sem fer með verðlags ákvörðunar vald, heldur 9 manna nefnd, sem ríkisstj. á einn fulltrúa í. Og að sjálfsögðu ræðir hann helztu „prinsip“–mál, sem upp koma í verðlagsnefndinni, við mig og ég þá við ríkisstj., ef mér sýnist ástæða til. Sem sagt, ég lýsi því sem minni skoðun, að leiði samningarnir til almennrar kauphækkunar verzlunarfólks meðal annarra, sé nauðsynlegt að endurskoða gildandi álagningarreglur með hliðsjón af því. En hins vegar tel ég, að ekki eigi að hækka álagningu umfram það — alls ekki umfram það, sem sú kauphækkun, sem um semst, gefur tilefni til, enda er mér kunnugt um það, að viðsemjendur launþega í þeim samningaviðræðum, sem nú fara fram, leggja á það megin áherzlu, að ekki verði hækkun á verðlagi á því tímabili, sem um hefur verið rætt, að vísitalan gildi ekki, umfram það, sem bráðnauðsynlegt er. En ég hygg líka, að fyrir liggi viðurkenning á því, að verðhækkun sem afleiðing af kauphækkun, sem um semst, sé óhjákvæmileg, um það geti ekki verið ágreiningur milli góðviljaðra og ábyrgra, skynsamra manna.

Annars get ég ekki stillt mig um undir lok þessara umr. að vekja athygli á því, við hvílíka erfiðleika stjórnvöld eða verðlagsyfirvöld eiga að etja í þeim efnum, sem hér er um að ræða. Hér lýsa tveir ræðumenn annars stjórnarandstöðuflokksins yfir mjög eindregnum stuðningi, að því er mér skilst, við almenna hækkun verðlagsákvæða, hækkun álagningar, sem auðvitað mundi leiða til verulegrar verðlagshækkunar í landinu. Hins vegar lýsir málsvari hins stjórnarandstöðuflokksins yfir mjög eindreginni andstöðu við alla álagningarhækkun og telur, að eigi að fara allt aðrar leiðir til þess að bæta hag verzlunarinnar, sem almennt samkomulag er um á hinu háa Alþ. Og það þykir mér vænt um, tek undir með hæstv. forsrh., að mér þykir vænt um, að það skuli koma í ljós, að allir, bæði málsvarar stjórnar og stjórnarandstöðu, skuli vera um það sammála, að málefni verzlunarinnar séu komin í óefni. Það í sjálfu sér auðveldar ríkisstj. það verk, sem hún vill vinna í þessum efnum, að sú yfirlýsing liggur fyrir. En hitt er svo annað, — þar með er góðu sögunni lokið, — að þegar kemur að því, hvað eigi að gera, þá reynast fulltrúar stjórnarandstöðunnar hafa tvær gerólíkar skoðanir á þessu máli eins og raunar fleirum. Málsvarar annars flokksins hafa greinilega tekið undir þær óskir, sem fram hafa komið af hálfu kaupsýslumanna og enginn þarf að vera hissa á, að álagning sé hækkuð. Fulltrúi hins stjórnarandstöðuflokksins hefur lýst sig algerlega andvígan því og telur sig eflaust hafa þar fulltrúa launþega í launasamningum á bak við sig, að til slíks verði gripið og vill fara allt aðrar leiðir til úrbóta í verzluninni. Það skyldi nú ekki vera, að sannleikurinn væri þarna nokkuð bil beggja, að báðir hefðu nokkuð til síns máls, annars vegar fulltrúi Alþb., sem hér talaði, sem vitnaði í ræðu mína, sem ég er honum mjög þakklátur fyrir, um það, að gera þurfi ráðstafanir til þess að auka rekstrarhagkvæmni í verzluninni, — og ríkisvaldið er sannarlega reiðubúið til að styðja verzlunina til aukinnar hagræðingar, sem áreiðanlega er mikil þörf á, hitt er mér nokkuð til efs, að hægt sé að leysa allan vanda verzlunarinnar í dag með þessu móti, — og jafnframt sé nauðsynlegt að breyta þeim verðlagslögum og þá um leið þeim verðlagsákvæðum, sem samkv. þeim hafa verið sett, ef verzlunin á aftur að komast á skynsamlegan og arðbæran grundvöll.