11.03.1969
Efri deild: 57. fundur, 89. löggjafarþing.
Sjá dálk 679 í B-deild Alþingistíðinda. (607)

131. mál, yfirráðaréttur íslenska ríkisins yfir landgrunninu

Utanrrh. (Emil Jónsson):

Herra forseti. Þetta frv. hefur verið samþ. í hv. Nd., að ég ætla með shlj. atkv. Efni þess er það, sem kemur fram í 1. og 2. gr. frv. aðallega, þar sem segir, að íslenzka ríkið eigi fullan og óskoraðan rétt yfir landgrunni Íslands, að því er tekur til rannsókna á auðæfum landgrunnsins og vinnslu og nýtingu þeirra. Öll slík auðæfi eru eign íslenzka ríkisins, og skulu íslenzk lög gilda í einu og öllu í þessum efnum. Ákvæði þessi taka til allra þeirra jarðefna, fastra, fljótandi og loftkenndra, sem finnast kunna í íslenzka landgrunninu.

Ástæðan til þess, að æskilegt þykir, að samþ. sé frv. um lögsögu íslenzka ríkisins yfir landgrunninu umhverfis Ísland, er fyrst og fremst sú, að með vaxandi tækni er nú hægt að vinna þær auðlindir, sem í hafsbotninum finnast, út á miklu meira dýpi og við erfiðari skilyrði heldur en áður var. En ástæðan til þess, að flutningi þessa máls hefur ekki verið flýtt meira en þetta, er í fyrsta lagi, að Íslendingar vildu hnýta saman nýtingu hafsbotnsins og fiskveiðilögsöguna. Þegar það varð séð, að þetta átti ekki samleið, a.m.k. ekki að svo stöddu, þá var talið rétt að flytja sérstaklega þetta frv. um landgrunnið út af fyrir sig og vinna síðan áfram að hinu málinu, eftir því sem tækifæri gæfist til. Enn var líka sú ástæða til þess, að það var ekki flýtt sér með þetta mál, að engar rannsóknir höfðu farið fram á því, hvort í hafsbotninum á íslenzka landgrunninu fyndust nein þau efni, sem eftirsóknarverð væru. En nú allra síðustu ár hafa mörg ríki tekið upp þetta mál, helgað sér réttinn yfir landgrunninu og látið hefja rannsóknir á því, hvaða efni kynnu þar að finnast. Þetta hefur komið hvað greinilegast fram í Norðursjónum, sem hefur nánast verið skipt upp á milli þeirra landa. sem að honum liggja, þ.e.a.s. milli Noregs, Bretlands Danmerkur og Hollands, og það hefur verið borað í Norðursjónum á æðímörgum stöðum, og þar hafa fundizt ýmis verðmæt efni, sem möguleikar virðast til að hagnýta á þann hátt, að það geti gefið góðan arð og verið þeim löndum til nytja, sem að Norðursjónum liggja. Aðferðin hefur verið sú hjá þessum löndum, að ég ætla flestum, að ríkisstj. hafa veitt leyfi til rannsókna og síðan til vinnslu á þessum jarðefnum, eftir því sem þau hafa fundizt, og hafa því bæði þeir, sem rannsóknirnar hafa framkvæmt, og viðkomandi ríki möguleika á að fá af þessu verulegan arð, a.m.k. eftir því sem reynslan hefur verið í Noregi. Þar hefur hluti Noregs af hafsbotninum verið bútaður niður í hluta, ég mundi ekki segja smáhluta, heldur er hver reitur, sem úthlutað hefur verið, í kringum 500 ferkm, og síðan hafa ýmsir aðilar fengið svo og svo marga reiti til þess að rannsaka og hafa síðan möguleika til þess að nytja þau efni, sem fundizt hafa. Þessi efni, sem fundizt hafa, bæði við Noregsstrendur og Bretlandsstrendur, eru fyrst og fremst jarðgas, sem að mestu leyti er metan með mjög hátt brennslugildi og er mjög vel nýtanlegt til ýmiss konar framleiðslu, hitunar o.fl. Líka hafa fundizt í sambandi við þetta gas olíur, og enginn vafi er á, að ef þeir fundir eru nýttir, þá geta þeir gefið góðan hagnað.

Íslenzka landgrunnið í þessu frv. er ekki ákveðið í kílómetratölu frá landinu, heldur er það skilgreint þannig, að það nái svo langt út sem unnt reynist að nýta auðæfi þess. Þessi skilgreining er í samræmi við Genfarsamninginn, sem gerður var 1958 um þetta mál og kemur í staðinn fyrir fyrri skilgreiningu, sem var sú, að landgrunnið næði út á 200 m dýpi. Það var gamla skilgreiningin, sem mikið var notuð en er nú orðin úrelt að því leytinu til, að það er talið, að nýta megi þessi efni. Yfirráðaréttur íslenzka ríkisins yfir í landgrunninu lengra út en á 200 m dýpi. En hvor tveggja möguleikinn fyrir skilgreiningu á landgrunninu er leyfilegur samkv. Genfarsamningnum. Það er líka talið, að eðlileg mörk fyrir landgrunnið samkv. áliti Hafrannsóknastofnunarinnar séu allt út á 400 m dýptarlínuna, og sýnist þess vegna ekki fráleitt að miða á þessu stigi málsins við þau takmörk, þar sem hægt er að framkvæma boranir og nýta þau efni, sem finnast. Fjöldamörg ríki hafa tileinkað sér landgrunnið fyrir sínu landi, ég get t.d. nefnt Norðurlöndin öll, Bretland, Bandaríkin, Sovétríkin og svo ein 30–40 önnur ríki, þannig að samtals munu á milli 40–50 ríki víðs vegar um heim hafa tryggt sér réttinn yfir hafsbotninum.

Ég held, að ég þurfi ekki að hafa um þetta fleiri orð. Í Nd., og ég vona, að svo verði einnig hér, varð samkomulag um, að þetta mál nái fram að ganga og hvort sem það leiðir til þess, að við getum hafið einhverjar rannsóknir fyrst og síðan vinnslu, ef eitthvað finnst, þá er í öllu falli rétt að tryggja það, að við eigum þennan rétt og höfum helgað okkur hann. Ég held, að í Nd. hafi þessu máli að lokinni 1. umr. verið vísað til hv. allshn., og ég vildi leyfa mér, herra forseti, að sami háttur yrði hafður á hér.