04.12.1969
Efri deild: 21. fundur, 90. löggjafarþing.
Sjá dálk 189 í B-deild Alþingistíðinda. (116)

106. mál, Bjargráðasjóður Íslands

Félmrh. (Eggert G. Þorsteinsson):

Herra forseti. Frv. það, sem liggur fyrir, hefur að geyma tvær meginbreyt. Í fyrsta lagi er lagt til, að framlag sveitarfélaga og ríkissjóðs til Bjargráðasjóðs verði hækkað um 100% eða tvöfaldað. Gjaldið er nú 25 kr. á hvern íbúa, sem sveitarfélögin greiða af til sjóðsins. Ríkissjóður leggur jafnháa fjárhæð fram eins og samanlögð framlög sveitarfélaganna eru á hverju ári. Gjaldið hækkar þannig úr 25 kr. á íbúa í kr. 50.

Svo sem kunnugt er starfar Bjargráðasjóður í þremur deildum, þ.e. sameignadeild, séreignadeild og afurðatjónadeild. Samkv. núgildandi lögum er heimild fyrir Bjargráðasjóðsstjórn að lána fé frá einni deild til annarrar. Með frv. þessu er lagt til, að sjóðsstjórninni sé heimilt að lána þannig fé frá einni deild til annarrar án vaxtagreiðslu. Samkv. núgildandi lögum er skylt að greiða vexti af slíku fé.

Samkvæmt l. nr. 8 frá 1961 var gjald Bjargráðasjóðs aðeins 5 kr. á íbúa. Með l. nr. 82, 1967 var gjaldið tvöfaldað og hækkað úr 5 kr. í 10 kr. á hvern íbúa. Ástæðan til þessarar hækkunar var hið afar mikla kal, sem orðið hafði á Austurlandi og olli því, að fóðuröflun í þeim landshluta varð hverfandi lítil, svo að grípa þurfti í þessum landshluta til róttækrar aðstoðar, sem Bjargráðasjóður gat þá með engu móti innt af höndum án mikillar aukningar á tekjum sjóðsins. Með l. nr. 84 1968 var gjaldið enn hækkað úr kr. 10 í kr. 25. Enn var ástæðan fjárþrot Bjargráðasjóðs til þess að veita aðstoð vegna einstakra harðinda af völdum íss óg kulda í stórum landshlutum norðanlands og á Norðausturtandi. Nú er sem sagt lagt til, að gjaldið verði enn hækkað úr kr. 25 í kr. 50 vegna harðæris og óþurrka á síðasta sumri eins og öllum er í fersku minni. Að þessu sinni herjaði ólánið á stærri hluta landsins en nokkru sinni fyrr, þar eð hér var um að ræða landsvæði frá Fáskrúðsfirði vestur og norður til Skagafjarðarsýslu.

Nú liggur fyrir athugun sérstakrar n., sem starfað hefur á vegum landbrn. undanfarin 2 ár, á ástandinu. Nefnd þessi kallast harðærisnefnd og er það áreiðanlega sannnefni. Samkv. athugun hennar er þörf aðstoðar nú samtals um 80 millj. kr., sem skiptist í vaxtalaus lán til 7 ára að fjárhæð tæplega 76 millj. kr. og heyflutningastyrki, sem áætlaðir eru um 5 millj. kr. Sem fyrr hefur Bjargráðasjóður ekki fé til þessarar aðstoðar, sem talið er lágmark þess, sem veita verður, svo að landbúnaður leggist ekki með öllu niður í þeim sveitum, sem harðast urðu úti. Harðærisnefnd leggur til, að vandinn verði leystur með lántökum Bjargráðasjóðs með venjulegum útlánavöxtum. Hefur nefndin og landbrn. útvegað nauðsynleg lán honum til handa. Öll harðærislán, sem Bjargráðasjóður hefur veitt til þessa, eru til 5 ára og vaxtalaus. Nú er lagt til, að harðærislánin verði til 7 ára. Afborgunarlaus næstu 2 árin, en greiðist síðan á 5 árum og að sjálfsögðu vaxtalaus þann tíma. Það er þess vegna augljóst, að sjóðurinn getur ekki innt hlutverk sitt af hendi án stóraukinna tekna, eins og lagt er til, að hann fái með frv. þessu, ef það verður að lögum.

Frv., sem liggur fyrir, er samið af harðærisnefnd. Í aths. við frv. segir m.a. svo: „Framlög til Bjargráðasjóðs hafa ekki hækkað til samræmis við verð– og kauphækkanir í landinu. Verði frv. þetta að l, verður framlag á íbúa svipað og það var, fyrst þegar l. voru sett, sé miðað við tímakaup verkamanna.“

Svo virðist sem við búum nú við árferði, sem er verulega harðara en það árferði, sem ríkt hefur hér um 40–50 ára skeið og ekki sé ástæða til að vænta bata í framtíðinni á því sviði. Samkvæmt því verður í framtíðinni að gera ráð fyrir nauðsyn aðstoðar sem er hlutverk Bjargráðasjóðs að veita. Þessi endurtekna tekjuaukning sjóðsins er því ekki að ófyrirsynju.

Að lokum er rétt að gera stutta grein fyrir styrkjum og lánum, sem Bjargráðasjóður hefur orðið að veita s.l. þrjú ár eða árin 1967–1969. Hér verður greint á milli harðærislána, sem veitt voru að till. harðærisnefndar og annarra lána. Árið 1967 voru veittar í harðærislán 10.060.000 kr. Önnur lán 7.101.000 kr. eða samtals á árinu 1967 17.161.000 kr. Á árinu 1968 var veitt í harðærislán 5.767.750 kr. Í önnur lán á því ári 2.988.500 kr. eða samtals á árinu 1968 8.756.250 kr. Á yfirstandandi ári, árið 1969 til 1. des., hafa verið veitt í harðærislán 16.145.000 kr. og í önnur lán á þessum 11 mán. ársins 3.593.100 kr. eða samtals á árinu 19.738.100 kr. Á þessum þremur árum hafa þannig verið veitt í harðærislán 31.972.750 kr., og í önnur lán 13.682.600 kr. eða samtals alls á þessum þremur árum 45.654.350 kr. Við harðærislánin á þessu ári eiga eftir að bætast um 25 millj. kr. vegna óáranar á þessu ári. Í byrjun næsta árs er gert ráð fyrir rúml. 50 millj. kr. vegna þessarar óáranar. Öðrum lánum á árinu 1969 má skipta í tvo flokka. Í fyrsta lagi vegna óveðurstjóna, vatnsflóða, bruna og skriðufalla, 2.114.200. Og í öðru lagi vegna búfjársjúkdóma 1.478.900 kr. eða samtals 3.593.100 kr. Styrkveitingum 3 síðustu ára má hins vegar skipta í 3 flokka. Í fyrsta lagi heyflutningastyrkir 9.869.656 kr. Í öðru lagi styrkir vegna veiðarfæratjóns af völdum hafíss við Norðurland á árinu 1968 1.760.000 kr. og í þriðja lagi aðrir styrkir 632.765 kr. eða samtals 12.261.788 kr. Hér við er svo þess að geta, að heyflutningastyrkir vegna ársins 1969 verða greiddir og nema þeir um 3.5 millj. til viðbótar áðurnefndri fjárhæð.

Ég tel, herra forseti, ekki þörf á að rekja efni þessa frv. öllu frekar, en legg til, að frv. verði að lokinni þessari umr. vísað til 2. umr. og hv., ég hygg félmn. frekar en fjhn.