06.04.1970
Neðri deild: 68. fundur, 90. löggjafarþing.
Sjá dálk 454 í C-deild Alþingistíðinda. (2747)

190. mál, útsvars- og skattfrádráttur aldraðs fólks

Flm. (Ingvar Gíslason) :

Herra forseti. Við höfum leyft okkur, tveir þm., að flytja frv. til l. um sérstakan útsvars- og skattfrádrátt aldraðs fólks, sem ekki nýtur lífeyrissjóðsréttinda. Flm. ásamt mér er hv. 2. þm. Reykn. Við höfum flutt þetta mál einu sinni áður, og þá talaði ég nokkuð ítarlega fyrir því og ástæðum þessa máls, en ef segja á í stuttu máli, um hvað þetta frv. fjallar, sem er vissulega ekki langt að efni, þá fjallar það um sérstakan ellifrádrátt í sambandi við álagningu útsvars og skatta.

1. gr. frv. hljóðar þannig:

„Hafi skattgreiðandi, sem eigi nýtur lífeyrissjóðsréttinda, náð 70 ára aldri, skal til viðbótar öðrum frádrætti draga sérstaklega frá tekjum hans, áður en tekjuskattur og útsvar er á hann lagt, a. m. k. 50 þús. kr., ef hann er einhleypur, en 75 þús. kr., ef hann á maka á lífi. Ákvæði þetta gildir ekki um þá, sem hafa með höndum sjálfstæðan atvinnurekstur.“

Eins og menn sjá af þessu, er hér um að ræða réttarbót fyrir vissan hóp aldraðs fólks, en að sjálfsögðu ekki hvern einasta mann, sem nær þessum háa aldri. Hér er aðeins um að ræða réttarbót fyrir vissan hóp aldraðs fólks, þ. e. a. s. vinnufært aldrað fólk, sem vill sjá sér farborða, og fólk, sem ekki nýtur lífeyrissjóðsréttinda, þ. e. a. s. fólk, sem aðeins hefur ellilífeyri almannatrygginganna af að lifa.

Nú er það svo, að fjöldi fólks er vel vinnufær eftir 70 ára aldur, og það er einnig vinnufúst. Og ég sé ekki, að það sé nein ástæða til þess að meina öldruðu fólki að vinna fyrir sér, á meðan það getur og meðan það vill. Það er a. m. k. engin ástæða til þess að gera slíkt. Hins vegar er líka á margan hátt óeðlilegt að skattleggja að fullu þetta aldraða fólk, vegna þess að jafnvel þótt það sé á þessum aldri, um sjötugt og eftir það, vel vinnufært, þá náttúrlega sér hver maður, að þetta fólk er komið að lokum starfsævinnar. Ég held, að það sé alveg sérstaklega nauðsynlegt að líta með skilningi á hag þess fólks, sem ekki nýtur lífeyrissjóðsréttinda og verður að láta sér lynda ellistyrkinn eða ellilífeyri almannatrygginganna, verður að láta sér hann lynda sem framfærslulífeyri í ellinni.

Ég býst við, að margir þekki það af kynnum við aldrað fólk, að það er eiginlega kvíðaefni fyrir þetta fólk að eiga það yfir höfði sér að lifa af ellilaununum, ellistyrknum einum saman, vegna þess að hann er svo lágur, að það er alveg útilokað, að heilbrigt fólk eða fólk, sem vill lifa eðlilegu og heilbrigðu lífi, geti haft hann einan sem framfærslueyri. En því miður er það svo enn, að ákaflega stór fjöldi fólks í landinu verður að búa við þessi kjör. Mér skilst, að ellistyrkurinn eða ellilífeyrir almannatrygginganna verði nú frá þessum mánuði og eftir það 45 þús. kr. á ári, þegar um einstakling er að ræða, og, ég held rúm 81 þús. á ári fyrir hjón. Og það sjá náttúrlega allir af þessu, að hér er um mjög lágan framfærslueyri að ræða, og auk þess er það ákvæði, að þetta er einstaklingsbundið, þannig að í hjónabandi, þar sem miseldri er með hjónum, við skulum segja, að eiginmaðurinn, sem oft er nokkrum árum eldri en konan, en er þó fyrirvinna heimilisins, hafi náð 67 ára aldri, en konan er yngri, þá hafa þessi hjón aðeins úr að spila 45 þús. kr. frá almannatryggingunum. Þess vegna er það og ég vil leggja áherzlu á það hér og benda hv. þm. á, að það er ákaflega mikil hvöt hjá mörgum og líklega flestum, sem búa við þessi kjör, að vinna svo lengi fram eftir og eftir 70 ára aldur, sem möguleikar eru á. Og ég sé ekki, að það sé nein ástæða til þess að hindra það. En þess vegna held ég, eins og við leggjum hér til í þessu frv., að það sé sanngjarnt og það sé réttlátt að ívilna þessu aldraða fólki, sem er þó að bisa við að vinna fyrir sér, létta skatta þess og útsvör og að festa þá ívilnun, sem hér er um rætt, í lög. Það er tilgangur þessa frv.

Ég vil enn leggja áherzlu á það, sem ég hef gert, að auðvitað er það takmarkaður hópur, sem nýtur réttinda samkv. þessu. Þessu frv. er aðeins ætlað að ná til viss hóps manna, enda hefur sá hópur, sem hér um ræðir, ekki öðlazt þau réttindi með neinum hætti, sem ýmsir aðrir hafa áunnið sér. Hér er um það fólk að ræða, sem ég tel, að eigi við einna óvissust kjör að búa í ellinni að því leyti, að það verður að láta sér nægja þennan nauma ellistyrk einan sér til lífsframfæris. Og ég vil minna á það, eins og greinilega kemur fram í 1. gr. frv., að þessu er ekki ætlað að ná til lífeyrissjóðsfélaga eða þeirra, sem eru sjálfstæðir atvinnurekendur. Okkur þótti rétt að slá þann varnagla, að sjálfstæðir atvinnurekendur nytu ekki réttinda samkv. þessu frv., en e. t. v. kann að vera, að þetta sé ekki að öllu leyti réttlátt, en hins vegar er augljóst, að með þessu móti eru réttindi samkv. frv. mjög mikið takmörkuð og miklu síður ástæða til að óttast, við skulum segja, að stöndugir menn og verulegir efnamenn nytu þarna óverðskuldaðra fríðinda. Ég held því, að þetta frv. mundi fyrst og fremst ná til verkamanna og launamanna ýmiss konar, sem ekki er hægt að telja í hópi efnafólks, launamanna, sem ekki hafa sjálfstæða vinnu, heldur verða að láta sér nægja það, sem þeir geta innunnið sér hjá öðrum og í annarra þjónustu. Ég held, að þetta sé sanngjörn aðferð, — náttúrlega með öðru, — til þess að létta undir með ýmsu öldruðu fólki, og þetta er skynsamleg leið til þess að koma til móts við sjálfsbjargarviðleitni hins aldraða fólks. Og ég held, að það sé mjög mikilvægt atriði einmitt að koma til móts við gamla fólkið að þessu leyti við sjálfsbjargarviðleitni þess, og þessi frádráttur, sem þarna er fyrirhugaður, hefur þann tilgang, að fólki verði kleift að spara saman, leggja fyrir til allra síðustu æviára sinna, þegar vinnuævi hlýtur að ljúka.

Ég vil líka geta þess, að í raun og veru er þetta frv. liður í þeirri stefnu, sem ryður sér hvarvetna til rúms í heiminum, a. m. k. þar sem félagsmál eru yfirleitt á dagskrá, að reyna að vinna þannig að velferðarmálum aldraðra, að aldraða fólkið geti sem lengst séð um sig sjálft af eigin framfærslutekjum og haldið eigin heimili, svo lengi sem heilsa og geta leyfir. Nú eru flestir menn yfirleitt komnir á þá skoðun, sem hugsa verulega um þessi mál, að það sé ekki aðalatriðið og eigi ekki að vera að byggja sem mest af elliheimilum. Vitanlega verður að byggja elliheimili, og ég er alveg sannfærður um, að það er þörf þess hér á landi, en það má ekki líta á það eitt, það er ekki endilega aðalatriðið, vegna þess að það liggur alveg fyrir statistiskt, að það er aðeins lítill hluti aldraðs fólks, sem er þannig á sig kominn, að hann þurfi að vera á slíku vistheimili. Og þess vegna hafa menn bent á aðrar leiðir eða aðrar aðferðir til þess að sjá hag hinna öldruðu borgið.Í stað þess að hrúga þeim inn á elliheimili holt og bolt, þá er leitazt við það að gefa aldraða fólkinu tækifæri til þess að búa á sínum eigin heimilum, stuðla að því, að hjón geti verið saman í sínum gömlu og góðu íbúðum eða þá í hagkvæmum íbúðum fyrir aldrað fólk, ef svo ber undir.

Við flm. þessa frv. leggjum áherzlu á það, að það beri einmitt að leita annarra ráða en þeirra, að það, sem gert er fyrir gamla fólkið, sé fyrst og fremst það, að byggð séu elliheimili á vegum hins opinbera og þannig öllu stjórnað ofan frá. Við teljum, að það þurfi að leitast við einmitt að gefa aldraða fólkinu tækifæri til þess að vinna sem lengst fyrir sér, vera sjálfs sín sem allra lengst og, sem sagt, stuðla að sjálfsbjargarviðleitni hinna öldruðu, svo lengi sem þess er kostur. Og það er alveg áreiðanlegt, að hamingju þessa fólks er betur borgið með þeim hætti en á þann gamla, góða hátt að ætla því vist á elliheimilum, hvort sem heilsan krefst þess eða ekki. Þetta er mikið alvörumál, en því miður engan veginn nógu vel hugsað og nógu rækilega hugsað yfirleitt af áhrifamönnum, en ég held þó, að það séu að opnast augu ráðamanna fyrir því, að fyrir aldraða fólkið verður að gera eitt og annað og í öðru formi en hingað til hefur verið venjan.

Ég skal ekki hafa fleiri orð um þetta, herra forseti. Ég legg til, að þegar þessari umr. er lokið, verði málinu vísað til 2. umr., og einnig legg ég til, að málinu verði vísað til heilbr.- og félmn., vegna þess að hér er miklu fremur um félagsmál og útsvarsmál að ræða en skattamál, og venjan er, að slík mál gangi til heilbr.- og félmn.