13.04.1970
Neðri deild: 71. fundur, 90. löggjafarþing.
Sjá dálk 479 í C-deild Alþingistíðinda. (2764)

210. mál, tekjuskattur og eignarskattur

Lúðvík Jósefsson:

Herra forseti. Eins og þegar hefur komið fram í þessum umr., þá er það helzt að skilja, að það sé ekki ætlun hæstv. fjmrh., að þetta frv. verði endanlega afgreitt á þessu þingi, og helzt svo að skilja, að hann reikni með því, að aðeins örlítill hluti af því, sem frv. fjallar um, nái afgreiðslu nú. Það er líka varla við því að búast, að það vinnist tími til þess, eins og nú er orðið áliðið þings, að sú athugun geti farið fram á þessu máli, sem í rauninni er nauðsynleg, því að hér er um æði flókið mál að ræða, þar sem gert er ráð fyrir því að gerbreyta um skattlagningarreglur í ýmsum veigamiklum atriðum.

Annars verð ég að segja það, að mér sýnist, að það sé ýmislegt annað, sem meira kallar á fyrir atvinnureksturinn í landinu en að koma fram breytingum á tekju- og eignarskattsreglum fyrirtækja. Ég held, að það verði ekki um það deilt, að íslenzk fyrirtæki hafa greitt tiltölulega lága skatta til ríkisins í formi tekjuskatts og eignarskatts á undanförnum árum, og þeir skattar hafa síður en svo farið hækkandi í hlutfalli við aðra skattlagningu í landinu. Ég hefði nú talið eðlilegt, að það hefði komið fram m.a. í grg. þessa frv., hvernig íslenzk fyrirtæki hafa verið skattlögð í þessum efnum á undanförnum árum. Mér er nær að halda, að sú fjárhæð, sem íslenzk fyrirtæki hafa verið skattlögð um í formi tekjuskatts og eignarskatts, standi í krónum talið nokkurn veginn óbreytt um 10 ára tímabil eða svo, á sama tíma og tekju- og eignarskattur einstaklinga hefur líklega meira en tífaldazt eða farið úr um 70 millj. kr. og upp í 700 millj. kr. Ég held líka, að það sé rétt, sem segir hér í grg. frv., að fyrningarreglur og aðrar reglur, sem gilt hafa um skattfrelsi fyrirtækja, hafi verið þess eðlis í skattalöggjöf okkar, að ekki hafi getað talizt gengið nærri atvinnurekstrinum með skattlagningu í þessu formi. Það er hins vegar rétt, eins og hér hefur komið fram í þessum umr., að atvinnureksturinn í landinu borgar margvíslega aðra skatta en þá, sem flokkast undir tekju- og eignarskatt. Slíkir skattar hafa verið fundnir upp, einn og tveir og fleiri á ári, og eru orðnir æði margir slíkir skattar, og það þarf auðvitað að athuga, hversu atvinnureksturinn í landinu er skattlagður eftir slíkum leiðum, en það er þó í rauninni allt önnur endurskoðun en sú, sem þetta frv. fjallar um.

En það eru nokkur atriði í þessu frv., sem ég vildi aðeins minnast hér á, þó að tími gefist eflaust til þess að ræða þau betur í þeirri n., sem kemur til með að fjalla um málið. Í frv. er gert ráð fyrir því sem meginbreytingu, að fyrningarreglum verði breytt á þann veg, að fyrirtækin geti ráðið því meira en nú er, hve hátt þau fyrna eignir sínar hverju sinni eða á hverju ári. Þetta kann að vera heppilegt í ýmsum tilfellum, en ég verð að segja það, að t.d. jafnþýðingarmiklar atvinnugreinar og sjávarútvegurinn og iðnaðurinn hafa notið í þessum efnum mjög hagstæðra lagaákvæða. Sjávarútvegurinn hefur í mörgum tilfellum mátt fyrna sínar eignir um 20% auk hinnar almennu heimildar fyrir mikinn hluta af atvinnurekstrinum til að leggja skattfrjálst í varasjóð, sem nemur 25% af hreinum hagnaði. Ég get því ekki séð það í fljótu bragði, að þessar reglur, sem hér er verið að kynna í þessu frv., geti orðið til hagsbóta fyrir sjávarútveg okkar frá þeim reglum, sem nú gilda, nema síður sé. Ef reglurnar um skattfrjálst framlag til varasjóða eiga að falla niður, þá sýnist mér allt benda til þess, að a.m.k. sjávarútvegsfyrirtækin verði að búa við lakari reglur með hinu nýja fyrirkomulagi en því, sem nú er í gildi.

Það er talað um það í grg. frv. með fallegum orðum, að ætlazt sé til þess, að allar greinar atvinnurekstrar eigi að búa hér við sömu kjör varðandi fyrningarreglur, en eins og við vitum, þá hefur þarna verið nokkur munur á. Því hefur t. d. verið slegið föstu, að fyrning á t.d. fiskiskipum og ýmsum eignum sjávarútvegs- og iðnaðarfyrirtækja sé miklu hærri en átt hefur sér stað t. d. með verzlunarhúsnæði og skrifstofuhúsnæði. Þetta er rétt. Þarna hefur verið mikill munur á, en nú á samkv. þessu mikla réttlæti að verða hér jöfnuður á. Ég segi það alveg hiklaust sem mína skoðun, að ég álít, að hér sé verið að jafna saman alveg óskyldum hlutum. Ég jafna því ekki saman að ákveða fyrningarreglur fyrir verzlunar- og skrifstofuhúsnæði, t.d. hér í borginni eða í rauninni hvar sem væri á landinu, og ákveða fyrningarreglur fyrir síldarverksmiðjur eða aðrar slíkar eignir, þar sem slíkar eignir hafa fyrnzt niður í svo að segja engin verðmæti á nokkrum árum, án þess að um það giltu sérstaklega nein ákvæði í l. Atvikin hafa hins vegar aðeins fyrnt þetta niður í það að verða verðlaust. Ég held, að það sé enginn vafi á því, að það verði að taka hér mjög tillit til allra aðstæðna í þessum efnum um notagildi og raunveruleg verðmæti eignanna, en mér er ljóst, að eins og gert er ráð fyrir í þessu frv., þá gæti hér verið um verulega aukin skattfríðindi að ræða fyrir verzlunina í landinu. En ég dreg það mjög í efa, að þessar breytingar verði til hagsbóta, t.d. fyrir sjávarútvegsfyrirtæki. Mér sýnist þvert á móti allt benda í þá áttina, að þetta yrði lakara fyrir þau en það, sem gildir nú.

Þá er í frv. gert ráð fyrir því, að sú regla verði tekin upp sem aðalregla að skattleggja allan söluhagnað á eignum, þó með þeim hætti, að ef eignin hefur verið í eigu sama aðila í nokkur ár, þá verði ekki nema hluti af söluhagnaðinum tekinn til skattlagningar. En nú er þessu þannig fyrir komið, að hafi eignin verið í eigu sama aðila í 3–5 ár, þá er söluhagnaðurinn ekki talinn skattlagningarhæfur, eða þá verður hann skattfrjáls. Ég tel, að það þurfi að breyta þeim ákvæðum, sem nú eru í skattalögunum varðandi þessi efni. Mér sýnist mjög óeðlilegt, að allur sá hagnaður, sem til fellur í ýmsum tilvikum við sölu á fasteignum, sem nú verður alveg skattfrjáls, eigi að vera það áfram. Ég álít, að hann ætti að skattleggjast í ýmsum tilfellum og a.m.k. að nokkru leyti. Ég viðurkenni því, að það þarf að breyta þessum ákvæðum. En ég dreg hins vegar mjög í efa, að það sé hægt að setja svo einfaldar reglur, eins og koma fram í þessu frv., varðandi þessi mál. Ég held, að það gæti orðið mjög til þess að torvelda eðlileg eignaskipti hjá aðilum, ef taka á söluhagnað, sem fram kemur sem verðbólguhagnaður í bili af tiltekinni eign, og skattleggja þann hagnað, þó að sami aðili kaupi aðra hliðstæða eign jafnvel á sama ári, þá auðvitað undir allt öðru verðlagi en áður hafði gilt. Í mínum augum gæti þetta t.d. verið þannig, að aðilinn, sem átt hefur fyrirtæki, sem átt hefur fiskiskip í nokkur ár, seldi skipið síðan með verðbólguhagnaði. Eins og nú standa sakir, þá getur þessi hagnaður verið umtalsverður, skipt millj. kr., en ef sami aðili kaupir hins vegar nýtt skip í staðinn á sama ári, á hinu nýja verðbólguverði, þá tel ég ekki, að hér sé um gróða að ræða, sem rétt sé að taka til skattlagningar, og þó að sagt sé við þennan aðila, sem í þessu tilfelli ætti að borga hér háa skatta af þessum verðbólguhagnaði: „Þú nýtur þess að fá nú að komast inn í nýjar fyrningarreglur með hið nýja skip,“ þá er ekki víst, hvenær hann hefur mikinn hagnað upp úr því í sínum rekstri. Og þetta gæti hreinlega orðið til þess, að hann gæti ekki skipt á eign með eðlilegum hætti. Ég vek aðeins athygli á þessu og nefni hér skip sem dæmi, en aðrar eignir geta hér vitanlega alveg eins komið til og skip. Mér sýnist við fljótlega athugun á þessu máli, að hér þurfi að búa talsvert betur um ákvæði en gert er í frv. varðandi þetta atriði, ef þetta eigi ekki að torvelda verulega eðlileg eignaskipti, sem ég tel, að þurfi að eiga sér stað.

Þá er hér í frv. einnig gert ráð fyrir því að gera arð af hlutabréfaeign skattfrjálsan að vissu marki, hliðstætt arði af bankainnstæðum. Ég tel fyrir mitt leyti, að þessi ákvæði í skattalögum, um skattfrelsi í þessum efnum, séu mjög hæpin og af þeim leiði margvísleg vandkvæði við eftirlit í skattamálum. Og mér sýnist því mjög vafasamt að bæta miklu við varðandi þessi atriði, þó að ég skuli játa það, að það sé eðlilegt að leggja þarna nokkuð að jöfnu þann arð, sem fæst út úr hlutabréfaeign, og þann arð, sem fellur til af innistæðufé í bönkum eða sparisjóðum. Ég verð að segja,að mér sýnist mjög vafasamt, að réttmætt sé að halda því fram á þessu stigi málsins, að ef þetta frv. yrði að l., þá yrði það til þess að örva verulega hlutafjáreign í fyrirtækjum, eða til þess að efla verulega atvinnufyrirtæki okkar. Ég held, að það þurfi að koma allt annað til og annað miklu meira en þetta frv. fjallar um til þess að ná slíku marki.

En það er eflaust nauðsynlegt fyrir okkur að reyna að haga skattlagningu á atvinnurekstri okkar þannig, að hann sé nokkuð í samræmi við það, sem gerist í mestu samkeppnislöndum okkar. Ég viðurkenni það. Ég sakna því í þessu frv. að fá þar ekki nokkur dæmi um samanburð á skattlagningu fyrirtækja, t.d. í öðrum EFTA löndum og hér hjá okkur, þannig að maður gæti auðveldar gengið úr skugga um það, hvernig ástatt er hjá okkur í samanburði við aðra varðandi þessi mál. Ég er ekki nægilega kunnugur þessum málum, en ég dreg það mjög í efa, a.m.k. á sviði þessarar beinu skattlagningar til ríkisins í formi tekjuskatts og eignarskatts, að þá göngum við nær okkar atvinnurekstri en aðrir gera. Ég dreg það mjög í efa, hefði a.m.k. viljað fá frekari sannanir í þeim efnum en koma fram í þessu frv.

Ég skal svo ekki ræða um þetta frekar, en vil aðeins segja það að lokum, að ég tel hins vegar, að þó að réttmætt sé að taka þessi mál til gaumgæfilegrar athugunar um skattlagningu fyrirtækja, þá sé ekki hægt við endurskoðun á skattalöggjöf okkar að binda sig þar eingöngu við skattlagningu á fyrirtækjum, það verði einnig að athuga gaumgæfilega skattlagningu einstaklinga samkv. þessari löggjöf, og mér sýnist enginn vafi leika á því, að skattarnir hafa nú hin síðari ár hækkað mjög ört og mikið á miðlungstekjum og séu orðnir hærri en eðlilegt er. Því þurfi ekki síður að endurskoða þann hluta þessarar löggjafar en hinn, sem snýr beint að tekju- og eignarskatti fyrirtækja. En þar held ég sem sagt, að aðalvandinn liggi nú ekki hjá okkur.