29.01.1971
Sameinað þing: 23. fundur, 91. löggjafarþing.
Sjá dálk 78 í D-deild Alþingistíðinda. (3513)

108. mál, bann við laxveiði í Norður-Atlantshafi

Flm. (Ágúst Þorvaldsson):

Herra forseti. Þessi þáltill. á þskj. 115, sem hér er á dagskrá, er flutt af okkur þremur þm., en þeir eru auk mín Halldór E. Sigurðsson og Ásgeir Bjarnason. Till. hljóðar svo:

„Alþingi ályktar að skora á ríkisstj. að beita sér fyrir samkomulagi Evrópuþjóða um algert bann við laxveiði í Norður-Atlantshafi.“

Ástæðan til þess, að till. er flutt, er sprottin af þeim áhyggjum, sem margir hafa nú vegna hinna miklu laxveiða í hafinu við Grænland, sem Danir hafa stundað nú hin síðari ár, og að því er fullyrt er af mörgum eru alveg mokveiðar. Ekki liggja fyrir neinar ábyggilegar upplýsingar um magn þessara veiða, en þó er talið, að árleg veiði Dana við Vestur-Grænland sé 2000 tonn af laxi, og samkv. fréttaskeyti, sem birtist í Morgunblaðinu 19. jan. s.l., þá er þar haft eftir vísindafréttaritara blaðsins Politiken, að sérfræðingar telji, að þessar veiðar bitni einkum á laxastofninum í brezkum og kanadískum ám. En einnig er talið, að 2000 tonna veiði Dana á laxi við Vestur-Grænland verði til þess að minnka stórlega í heild veiði í laxveiðiám Evrópulanda og kunni sú veiðirýrnun að geta skipt 600–1600 tonnum árlega. Þó er rétt að geta þess, að uppi eru mjög skiptar skoðanir um þetta, og telja ýmsir, að veiðar Dana skipti litlu eða engu máli fyrir laxveiðiþjóðir í Evrópu, og segja, að fyrir hver 1000 tonn, sem Danir veiða við Grænland, þá minnki veiðin í einstökum Evrópulöndum ekki nema um ca. 100 tonn. Það er t.d. í Englandi, Skotlandi og Írlandi minna en 300 tonn alls og í Danmörku, Noregi, Svíþjóð, Íslandi og Frakklandi miklu minna. Veiði Skota hefur verið talin vera um 2000 tonn á ári, Íra um 1200 tonn og Englendinga um 400 tonn. Slíkar magntölur um veiði Bandaríkjanna og Kanada eru hins vegar ekki fyrir hendi, en talið er, að Kanadalaxinn gangi á Grænlandsmið og því kunni Kanada að tapa hundruðum tonna af laxi við veiðar Dana.

Á Íslandi var veiðin á árunum 1959–1968 að meðaltali um 100–150 tonn af laxi á ári. En þó að veiðin sé ekki meiri en þetta hér að magni til, þá eru laxveiðar hér vaxandi tekjulind fyrir þjóðina og fyrir eigendur veiðihlunnindanna, því að eftirspurn fer sívaxandi bæði innanlands og utan eftir stangaveiði í hinum fögru og laxauðugu ám hér, þar sem bæði árnar og náttúran er enn að heita má óspillt, vatnið tært, loftið hreint og kyrrt og friður meiri en er víðast annars staðar við slíkar veiðar. Það eru þessi skilyrði, sem gera íslenzku laxveiðiárnar mjög eftirsóknarverðar og að sívaxandi tekjulind fyrir eigendur þeirra og skapa um leið auknar gjaldeyristekjur, sem þjóðin þarfnast einnig, í sambandi við aukin ferðalög útlendinga til Íslands, sem af slíkum veiðiferðum leiðir. Þetta hefur bæði ríkisstj. og Alþ. skilið á undanförnum árum með því að stofna til og veita fé í tilrauna- og laxeldisstöðina í Kollafirði, og er það starf þegar farið að sýna árangur, og lofar reynslan þar góðu, ef ekki gerast þeir hlutir, sem því starfi geta spillt, eins og t.d. hinar stórmiklu laxveiðar við Grænland hugsanlega gætu gert, ef slíkar laxveiðar yrðu upp teknar annars staðar hér í Norður-Atlantshafi. Það ætti því að vera áhugamál Íslendinga, að komið yrði í veg fyrir slíkar veiðar og rányrkju. Við höfum bitra reynstu af því Íslendingar, hvernig síldin, sem var oft okkar stærsta tekjulind, hefur verið drepin, svo að hún má heita horfin, a.m.k. um sinn.

Nú skal það að sjálfsögðu tekið fram, að engin sönnunargögn eru enn fengin fyrir því, að íslenzkur lax hafi verið veiddur að nokkru marki við Grænland. Talið er, að aðeins einn lax merktur hér hafi veiðzt við Vestur-Grænland. En sá lax var merktur í Kollafirði vorið 1966 og þá sleppt þar sem gönguseiði, en hann veiddist við Sukkertoppen á Austur-Grænlandi í sept. 1967. Þetta bendir til þess, að lax, sem ekki elst upp hér, gangi til Grænlands. En vísbendingar hafa komið um það, að íslenzkur lax fari víðar, því að 1. júlí 1968 veiddist við Færeyjar lax, sem merktur var í eldisstöðinni að Keldum, og var honum sleppt sem gönguseiði í Tungulæk í Landbroti vorið 1967. Og nýjasta dæmið um ferðalög íslenzka laxins á fjarlægar slóðir kom fram í fréttatilkynningu frá Veiðimálastofnuninni um það, að 29. júlí á s.l. ári hefði veiðzt íslenzkur lax í Norðurfirði í Vestur-Noregi, og var hann merktur í laxeldisstöðinni í Kollafirði 6. maí 1969. Þarna eru nýlega komnar þrjár sannanir fyrir því, að íslenzki laxinn fer víða og það á fjarlægar slóðir.

Við sjáum á þessu, að allt okkar starf að ræktun á þessum dýrmæta nytjafiski gæti orðið til lítils, ef honum yrði ausið upp með drápstækni á fjarlægum eða þá á nálægum hafsvæðum af öðrum þjóðum. Okkur ber því að vera strax á verði, eftir því sem hægt er, um hagsmuni okkar á þessu sviði og leita samvinnu við þær þjóðir um þetta, sem líka eiga svipaðra eða sömu hagsmuna að gæta, en eins og ég nefndi, þá eru það margar þjóðir í Evrópu, sem stendur þannig á um. Í Ameríku eru það bæði Kanadamenn og Bandaríkjamenn, sem óttast mjög laxveiðarnar við Vestur-Grænland, og hafa þegar heyrzt frá þessum ríkjum harðorðar tillögur og hótanir um mótaðgerðir gegn Dönum á viðskiptasviðinu, ef þeir haldi þessum veiðum áfram, og í Morgunblaðinu í dag sá ég fréttatilkynningu um það, að svo lítur út sem Danir séu nú að bogna að einhverju leyti fyrir þessum hótunum, því að þeir eru að hefja starf til þess að breyta sumum af sínum laxveiðiskipum í skip til rækjuveiða.

Skynsamlegast væri og eðlilegast og um leið vænlegast til varanlegs árangurs, að tekizt gætu samningar um það milli þeirra þjóða, sem hér eiga einkum hlut að máli, að hætt yrði öllum laxveiðum á Norður-Atlantshafi. Það væri bæði veglegt hlutverk og líka stórt hagsmunamál um að tefla fyrir þjóðina, ef stjórnvöld okkar hefðu forgöngu um samkomulag hlutaðeigandi ríkja um þetta mál. Það hefur fleirum en okkur flm. þessarar till. dottið slíkt í hug, og vil ég geta þess, að Búnaðarþing gerði um þetta ályktun í fyrra, sem fór í líka átt og sú, sem hér er flutt. Vel má vera, þó að mér sé ekki um það kunnugt, að ríkisstj. hafi eitthvað um þetta fjallað, og þykir mér það mjög trúlegt, en þó að svo væri, þá ætti ekki að spilla neinu, þó að Alþ. gerði um svo stórt mál ályktun. Tel ég, að það gæti orðið máli þessu til gagns, og því er till. þessi flutt og þá í trausti þess, að málið fái jákvæða afgreiðslu á þessu þingi. Vel getur verið, að Alþ. kynni að vilja hafa annað form eða orðalag á samþykkt sinni um þetta en till. þessi hefur, og erum við flm. fúsir til samkomulags um slíkt.

Herra forseti. Ég tel ekki ástæðu til þess, að ég hafi um þetta lengri framsöguræðu, en vil leyfa mér að gera till. um það, að umr. verði frestað og málinu vísað til allshn.