26.04.1972
Neðri deild: 66. fundur, 92. löggjafarþing.
Sjá dálk 1671 í B-deild Alþingistíðinda. (1522)

10. mál, erfðafjárskattur

Ragnhildur Helgadóttir:

Herra forseti. Það kom mjög greinilega fram hér í ræðu hæstv. félmrh., að hann taldi höfuðröksemdina fyrir þeim breytingum, sem hér er lagt til að gerðar verði á lögum um erfðafjárskatt, vera þá, að erfðafjársjóður þyrfti meira fé, vegna þess að þau verkefni, sem erfðafjársjóði er ætlað að sinna, eru fjárfrek. Þetta er alveg rétt, og þetta tökum við sérstaklega fram í okkar nál. og gerði hæstv. ráðh. það sérstaklega að umtalsefni. Ég vil byrja á því að taka fram, að ég held, að meira réttnefni á þessum sjóði væri endurhæfingarsjóður, ef menn leggja til grundvallar þá skoðun, að erfðafjársköttum beri að haga eftir því, hvaða fé þurfi til endurhæfingarmála. Ég vil í þessu sambandi benda á það, að ég er anzi hrædd um, að jafnvel að samþykktum þessum brtt., sem hér liggja fyrir, verði fé þessa sjóðs ekki nægilega mikið til að sinna þeim stórmiklu verkefnum, sem eru í landi okkar á þessu sviði, sem lög um ráðstöfun erfðafjárskatts sérstaklega fjalla um. Þess vegna held ég, að það sé fallið til þess að rugla hugmyndir manna um skattlagningu á erfðafé að binda fjárhæð erfðafjárskatts við fjárþörf til endurhæfingarmála. Þetta er alveg tvennt ólíkt. Ég man eftir, að það var hugkvæmur þm. fyrir allmörgum árum, sem lét sér detta það í hug í fjárskorti okkar Íslendinga til þessara mála, að þarna væri nú kannske tilvalið að finna markaðan tekjustofn. Þetta er leið, sem hefur verið farin til þess að sinna fjárþörf á ýmsum sviðum, en eins og hv. 11. landsk. þm. tók hér fram áðan, hefur sú leið ekki reynzt affarasæl og viljað þá vinda upp á sig á ýmsum fleiri sviðum. Þykir heillavænlegra að snúa sér fremur að því, að ríkið sinni fjárþörf til slíkra mála eins og endurhæfingarmála, — sjái fyrir því fé, sem þar þarf.

Nú er að vísu talsvert fé, sem kemur í þennan margnefnda erfðafjársjóð, sem ég vildi heldur nefna endurhæfingarsjóð, en að svo miklu leyti sem það ekki hrekkur til sýnist manni einsýnt og eðlilegt, að ríkið komi til skjalanna. Ég held líka, að þessi hugsun að segja, að fé til endurhæfingarmála verði að fara eftir því, hvað er til í erfðafjársjóði, hún geti verkað sem dálítið lymskuleg aðferð til að skjóta sér undan því að veita það fé, sem nauðsynlegt er, til þessara mála. Ég vil sérstaklega taka það fram, að ég tel ekki beint samband á milli fjárhæðar erfðafjárskatts og þess fjár, sem nauðsynlegt er að veita til endurhæfingarmála. Þetta er tvennt ólíkt. Vitanlega er það rétt, sem hv. 3. landsk. þm. sagði hér áðan, að til þess að halda uppi velferðinni í þjóðfélaginu þurfi skatta. Eða e. t. v. var þetta misheyrn, hann sagði e. t. v.: „til þess að halda uppi velferðinni þarf erfðafjárskatta“. (Gripið fram í.) Hvort það eru lifendur eða látnir, sem eru skattlagðir, það er út af fyrir sig tæknileg spurning. Mönnum sýnist nú auðveldara um innheimtu hjá lifendum. Erfðafjárskatt má kalla skattlagningu látinna, og í landi, þar sem skattar lifenda eru jafnháir og hér, þá sýnist manni eðlilegt, að sú skattlagning látinna, sem felst í erfðafjárskatti, sé þá mjög væg. Í þá átt hníga okkar brtt.

Ég vil vekja sérstaka athygli á 1. brtt. okkar, sem felst í því, að undanþeginn erfðafjárskatti skuli vera eftirlifandi maki. Mig grunar, að það ákvæði um þetta atriði, sem enn er í gildi, sé leifar þess úrelta og rangsnúna hugsunarháttar, að í hjúskapnum sé það maðurinn, sem eigi eignirnar og konan sé þar ómagi. Ef kona, sem ekki vinnur fyrir beinum tekjum, missir bónda sinn, verður hún að inna af hendi allmikinn erfðafjárskatt af þeim eignum, sem hún sjálf hefur tekið þátt í að skapa með sínu vinnuframlagi. Ef það er konan, sem fellur frá, er það mun léttari byrði fyrir manninn að snara út þessum skatti, vegna þess að hann hefur haft þá allajafna meiri tekjur til að standa undir útgjöldunum. Þar við bætist, að við teljum það þjóðfélaginu í hag, að jafnvel þótt annað hvort hjóna falli frá, þá beri að stuðla að því, að unnt sé að halda saman heimilinu, t. d. með eftirlifandi börnum, ef einhver eru. Erfðafjárskattur stuðlar ekki að því.

Ræða hv. 3. landsk. þm. einkenndist mjög af því, sem ég vil nú taka fram, að ég tel talsverðan skort á póesíu, sem hann ræddi hér aðeins um. Það var þetta vanalega viðlag þeirra, sem aðhyllast svipaðar skoðanir og hann gerir, að enginn einstaklingur skuli eiga neitt, það sé hin mesta ógæfa, eða þá sem allra minnst. Sæluna sé helzt að finna í sem mestri forsjá ríkis. Eignirnar renni helzt allar til ríkisins og þeir útvöldu einstaklingar, sem því stjórna, rétti svo almenningi það, sem þeir telja hverju sinni viðurkvæmilegt, að verði hans hlutdeild í velferðinni. Við teljum hins vegar, að það, sem þetta þjóðfélag okkar hefur helzt hrjáð, sé ekki það, að menn eigi of miklar eignir. Það má vera, að stóreignamenn og aðalsættir mann fram af manni séu til eða hafi verið til í útlöndum. Svo hefur ekki verið á Íslandi, og ég vil segja, að ég held, að ef mönnum hefði verið kleift að safna eignum á Íslandi, þá væri þetta land jafnvel enn þá betur stætt heldur en nú er. Okkar till. miða að því að gæta þess, að fólki verði ekki refsað fyrir það að safna eignum með atorku og dugnaði í lifanda lífi, og sú hugsjón margra að koma fótum undir eftirkomendur sina verði ekki að engu gerð með því að stuðla að mikilli skattlagningu erfðafjár. Við viljum, að hún sé sem minnst, og þess vegna höfum við lagt fram þær brtt., sem nú eru hér til umr.