01.03.1972
Efri deild: 49. fundur, 92. löggjafarþing.
Sjá dálk 2007 í B-deild Alþingistíðinda. (2190)

112. mál, sala Holts í Dyrhólahreppi

Frsm. minni hl. (Steinþór Gestsson):

Herra forseti. Út af þeim ummælum, sem frsm. meiri hl. lét hér falla áðan, að hann vænti þess, að það væri nú kominn tími til þess, að úr því yrði skorið á Alþ., hver væri vilji þess í þessu máli, þá vil ég taka undir þetta. Það er ekki álit minni hl. landbn., að Alþ. eigi ekki að taka afstöðu til málsins, enda ber okkar nál. það með sér, að við leggjum ákveðið til, að frv. verði fellt.

Þetta frv. um sölu á Holti í Dyrhólahreppi, sem er á þskj. 135, hefur verið alllengi til athugunar hjá landbn., sem varð svo að lokum ekki sammála um afstöðu til þess, eins og nál. meiri og minni hl. bera með sér. Við, sem stöndum að nál. minni hl. á þskj. 366, leggjum til, að frv. verði fellt, eins og ég sagði áðan, og vil ég með þeim fáu orðum, sem ég segi hér, benda á nokkur atriði málinu viðkomandi, sem renna stoðum undir það að afgreiða málið á þann hátt, sem við leggjum til.

Það er kunnara en svo, að á það þurfi að benda hér í hv. þd., að þetta frv. hefur margsinnis verið flutt og er mörgum alþm. vel kunnugt. Þó kemst ég ekki hjá því að rifja upp, að allir aðilar, sem leitað hefur verið til og beðnir umsagnar um frv., mæla gegn sölu jarðarinnar. Í sambandi við þau ummæli hv. frsm. meiri hl. hér áðan, að hann lagði sérstaka áherzlu á það, að sveitarstjórn Dyrhólahrepps hefði einróma mælt með samþykkt þessa frv., þá er ég ekki að mæla því í gegn, að það eigi að líta eftir slíkum umsögnum heimamanna, en ég vil jafnframt minna á það, að hefðum við átt að líta jafngrannt eftir umsögn heimamanna fyrir hreppsnefndarkosningarnar 1970, þá var það álit gagnstætt. En eins og að líkum lætur og venja hefur verið um allar jarðasölur, þá hefur verið leitað umsagnar landnámsstjóra ríkisins og segir hann svo í umsögn sinni frá 11. apríl 1967:

„Landnám ríkisins telur ekki rétt, að jörð þessi sé endurbyggð sem sérstök lögbýlisjörð. Er það stutt þeim rökum, að enn sé ekki útilokað, að nytjað land skerðist sem bein afleiðing af sameiningu aurvatnanna. En svo hagar til á þessum stað, að búseta var lögð niður á jörðinni Holti, vegna þess að stórárnar Hafursá og Klifandi voru færðar saman í einn farveg og það var álit sérfróðra manna, að hætta stafaði af þessari framkvæmd fyrir land jarðarinnar, og hefur það sýnt sig raunar síðan, að Klifandi hefur brotið land og varnargarða, þó að hún hafi ekki eyðilagt jörðina jafngagngert eins og margir ætluðu, að verða mundi.“

Jafnan síðan þessi umsögn var gefin hefur landnámsstjóri vitnað til þessarar umsagnar, þegar álits hans hefur verið leitað.

Þegar Jóhanna Sæmundsdóttir leitaði eftir meðmælum sýslunefndar Vestur-Skaftafellssýslu með sölu Holts, gerði sýslunefndin svo hljóðandi samþykkt:

„Allsherjarnefnd hefur haft til athugunar beiðni Jóhönnu M. Sæmundsdóttur Nikhól um, að sýslunefndin mæli með og samþykki fyrir sitt leyti kaupbeiðni hennar á jörðinni Holti í Dyrhólahreppi. Meiri hl. nefndarinnar og raunar sýslunefndarinnar allrar er ókunnugur öllum aðstæðum. Leggur nefndin því til, að sýslunefndin láti þetta mál afskiptalaust.“

Sem sjá má og heyra af þessari samþykkt, þykir mönnum austur þar, að þetta mál sé engan veginn sjálfsagt að leysa með sölu jarðarinnar. Þótti mér rétt, að þetta kæmi hér fram, þegar við ræðum þetta mikilvæga mál.

Eins og fram hefur komið og sjá má á nál. minni hl., þá sendi landbn. í des. þetta frv. landbrn. til umsagnar. Þar sem umsögn rn. hafði ekki borizt til n., þegar síðasti fundur var haldinn í n., þá litum við svo á í minni hl. og þeir, sem að nál. minni hl. standa, að afstaða rn. til frv. mundi vera óbreytt frá því, sem fram kom í umsögn þess, sem var dags. 27. nóv. 1967 og rn. hefur jafnan vitnað til síðan, þegar óskað hefur verið eftir áliti á þessum frv. Eins og sjá má af nál. á þskj. 366, þá létum við prenta sem fskj. umsögn rn. til glöggvunar fyrir þá menn, sem ekki höfðu fylgzt með því áður, og mun ég því ekki rekja það nánar.

Málið stóð þannig, þegar við vorum á lokafundi hinn 23. febr., eins og ég áðan sagði. En síðan hefur það gerzt, að landbrn. hefur skrifað landbn. hinn 28. febr. s. l., og fyrst ég komst á snoðir um það, að það bréf hafði borizt hingað til Alþ., vil ég leyfa mér að lesa þá umsögn, sem nú hefur borizt, með leyfi hæstv. forseta, en hún er svo hljóðandi:

„Ráðuneytinu hefur borizt til umsagnar frv. til l. um heimild fyrir ríkisstj. að selja ríkisjörðina Holt í Dyrhólahreppi.

Vegna þessa skal eftirfarandi tekið fram:

Rn. vísar til fyrri umsagnar sinna um mál þetta, en frv. til l. um sölu jarðarinnar hefur áður verið til meðferðar á Alþ.

Ábúandinn á næstu ríkisjörð, Álftagróf, sem á óskipt land með Holti, hefur ítrekað ugg sinn um, að búskaparaðstöðu hans sé stefnt í voða, verði Holt selt.

Byggist sá uggur m. a. á, að ekki er unnt að skipta Holtslandi út úr torfunni og að upprekstrar- og beitarlönd eru sameiginleg.

Ofnotkun beitar frá Holti mundi t. d. bitna á ábúanda Álftagrófar, þar sem örskammt er milli Holts og Álftagrófar.

Meðan ríkissjóður hefur eignarhald á Holti, er hægt að fyrirbyggja, að vandamál skapist af þessum sökum. Það er því skoðun rn., að með því að heimila syni Jóhönnu Sæmundsdóttur með leigusamningi varanleg afnot Holts sé hægt að tryggja honum fullnægjandi not af jörðinni, eins og hann hefur haft, en fyrirbyggja um leið árekstra vegna nábýlis Holts og Álftagrófar. Með sölu gætu hins vegar skapazt vandamál, sem rangt væri að stofna til.

Telja verður, að jarðareiganda (ríkissjóði í þessu tilfelli) beri skylda til að taka tillit til hagsmuna ábúandans í Álftagróf, sem þar hefur dvalið allan aldur sinn og rekið búskap í hartnær 40 ár.

Með vísan til þess, sem að framan greinir, getur rn. ekki mælt með, að sala jarðarinnar verði heimiluð með lögum.“

Undirskrifað af skrifstofustjóra landbrn. hinn 28. febr. 1972.

Af þessu bréfi sést, að afstaða rn. er enn hin sama og áður, enda hygg ég, að hver sá, sem skoðar málið í heild, komist jafnan að þeirri niðurstöðu, að sala jarðarinnar sé andstæð hagsmunum ríkisins og að notarétt fjölskyldunnar á Nikhól af jörðinni megi tryggja með öðrum og eðlilegri hætti, eins og fram kemur í bréfi rn. Ég hygg, að þess gerist ekki þörf að fjölyrða öllu meira um þetta mál. en að lokum vil ég þó segja þetta.

1. Þó að Holt hafi enn ekki spillzt svo af vatnaágangi sem upphaflega var óttazt, þá hefur jörðin þó orðið fyrir spjöllum og sá möguleiki er jafnt fyrir hendi nú að dómi kunnugra manna eins og var árið 1936, að frekari landsspjöll gætu átt sér stað, enda bendir landnámsstjóri á þetta m. a. í umsögnum sínum um þetta mál. Það má, eins og ég sagði áðan, einnig benda á, að Klifandi hefur undanfarin ár hlaupið úr farvegi sínum, brotið varnargarða og skemmt nytjalönd.

2. Jarðirnar Álftagróf, sem er ríkisjörð, og Holt eiga sameiginleg og óskipt heimalönd og heiðalönd og gengur búsmali jarðanna saman. Bóndinn í Álftagróf, sem þar hefur búið í tæp 40 ár, eins og áður hefur komið fram, hefur sent landbrn. bréf, sem Alþ. hefur borizt ljósrit af í fyrravetur, þar sem hann telur, að búskap hans í Álftagróf sé stefnt í það mikinn voða, að hann muni segja ábýlisjörð sinni lausri, verði Holt selt. Þá er einnig upplýst, að eignir ábúandans í Álftagróf í mannvirkjum eru miklar, og ríkissjóður er að lögum sem jarðeigandi skyldur að kaupa þær, standi ábúandinn upp af jörðinni.

3. Þá hefur það komið fram og hafa verið endurteknar yfirlýsingar um það frá rn., að Jóhanna Sæmundsdóttir og sonur hennar, Hörður, geti áfram haft leiguafnot af Holti, en þannig er hægt að firra árekstrum vegna landsafnota milli ábúanda Álftagrófar og leigutaka Holts umfram það, sem gæti orðið, ef ríkið sleppti eignarhaldi á Holti.

Í fjórða lagi vil ég geta þess, sem ég á erfitt með að sýna ykkur hér, að við í landbn. höfum virt fyrir okkur og skoðað gaumgæfilega loftmynd af þeim jörðum, sem hér er rætt um, og það sýnist vera augljóst mál, að rétt er með farið, þegar talið er torvelt eða ómögulegt að skipta landi jarðanna svo, að þær verði notaðar hindrunarlaust og án ágangs hvor á aðra, ef settar væru upp girðingar til þess að bægja frá búsmala.

Með tilvísun til alls þessa, sem ég hef hér rakið, þá telur minni hl. landbn. svo þung rök mæla gegn því, að jörðin verði seld, að við leggjum til, að frv. verði fellt.