23.11.1971
Sameinað þing: 16. fundur, 92. löggjafarþing.
Sjá dálk 2304 í B-deild Alþingistíðinda. (2495)

Skýrsla um utanríkismál

Utanrrh. (Einar Ágústsson):

Herra forseti. Mér þykir nú rétt að víkja að nokkrum atriðum, sem fram hafa komið í ræðum hv. þm. í tilefni af þeirri skýrslu um utanríkismál, sem hér hefur verið flutt. Ég vík fyrst og fremst að máli stjórnarandstæðinga. Ég ætla að leyfa mér að taka ræður þeirra eftir röð og gera þannig ekki upp á milli manna.

Fyrstur talaði hér hv. 2. þm. Reykv., Geir Hallgrímsson, alllangt mál að vísu mestmegnis um eitt atriði skýrslunnar. Hann leiddi hjá sér yfirleitt flest önnur atriði en þau, sem snerta varnarmálin. Hv. þm. vildi átelja hæstv. forsrh. fyrir að lítillækka utanrrh., eins og hann komst að orði, svo mjög með skipun þeirrar nefndar, sem hér hefur verið kölluð ráðherranefnd í varnarmálum. Ég vil leyfa mér að þakka hv. 2. þm. Reykv. umhyggju hans í minn garð. Ég vissi það löngum, að þar átti ég hauk í horni, sem hann var, og hefur það enn komið á daginn. Hv. þm. spurði, hvort verkaskipting innan ríkisstj. væri óbreytt þrátt fyrir þessa verktilhögun. Ég hef áður hér utan dagskrár á háttv. Alþ. svarað þessari fsp. og þá frá hv. 1. þm. Reykv. Nú spyr enn fremur hv. 2. þm. Reykv., og ég skal svara því. Hv. 10. þm. Reykv. boðar fsp. um þetta frá sér. Njáll lét segja sér það þrisvar sinnum, að Gunnar hefði kveðið í haugnum, og ég skal ekki telja það eftir mér að upplýsa hv. sjálfstæðismenn um þetta a. m. k. þrisvar sinnum og oftar, ef þarf, að verkaskipting í þessu máli er óbreytt. Utanríkismál heyra eftir sem áður undir utanrrh. Þannig að engin breyting hefur orðið á þeirri verkaskiptingu, sem tiltekin er í reglugerð um stjórnarráðið og þeirri verkaskiptingu, sem tilkynnt var, þegar ríkisstj. Ólafs Jóhannessonar tók við völdum.

Hv. þm. Geir Hallgrímsson spurði, hvort búið væri að taka ákvörðun um, að varnarliðið ætti að fara innan fjögurra ára, og hvort sú ákvörðun væri sem sé þegar tekin, hvernig sem niðurstaða þeirrar könnunar, sem fyrirhuguð er og boðuð hefur verið, mundi verða. Nei, það er ekki búið. Það er sjálfsagt að upplýsa þetta einu sinni enn. Endurskoðun hefur verið ákveðin í því augnamiði, að herinn geti farið í áföngum. Uppsögn varnarsamningsins fer aðeins fram eftir þá könnun, sem yfir stendur, og á grundvelli hennar, og hún verður höfð til hliðsjónar þeirri ákvörðun, eins og ég hef margsinnis tekið fram, síðast í skýrslunni hér í dag. Ég hef sagt það áður og vil gjarnan staðfesta það enn, að það verður Alþ„ sem tekur þá ákvörðun, og varnarliðið mun ekki fara, nema meiri hl. Alþ. eða meiri hl. þjóðarinnar vilji það. Háttv. þm. taldi, að Íslendingar ættu að gera sér sjálfstæða grein fyrir þörf á veru varnarliðsins hér. Ég skil það svo, að þessi ummæli hans hafi hnigið að því, að ég sagði í minni skýrslu eitthvað á þá leið, að ég teldi, að það ætti að vera skylda NATO-bandalagsþjóðanna að sannfæra okkur um það, að hér væri áfram þörf á varnarliði, vegna þess að í upphaflegu samningunum hefði ekki verið gert ráð fyrir því, að hér væri varnarlið, og þegar það kom 1951, þá var sú ákvörðun tekin vegna þess, að þáv. stjórnvöld féllust á, að hér þyrfti að vera her. En ég bætti því við, held ég, í skýrslunni, og það mun hv. þm. og aðrir geta sannfært sig um, að vitanlega yrði þessi ákvörðun okkar eigin. Það erum við, það eru Íslendingar, sem taka ákvörðun um það, hvort hér verður varnarlið eða ekki. Ég hygg, að ég þurfi ekki að hafa um það fleiri orð því til sönnunar.

Það er þegar búið að vitna svo mikið í Bjarna heitinn Benediktsson, að þess ætti ekki frekar að vera þörf, en þau ummæli, sem ég hafði eftir honum í skýrslu minni, taka af allan vafa um hans álit á þessu, og þetta hygg ég, að sé samdóma álit allra, þ. á m. bandalagsþjóða okkar í NATO og Bandaríkjamanna, og af viðtali, sem fréttamaður frá sjónvarpinu átti við Jósef Luns, framkvæmdastjóra Atlantshafsbandalagsins, fyrir um það bil viku og hefur þegar verið birt í útvarpinu hér, þá er það alveg ljóst og kemur alveg ljóst fram af máli hans, að þannig er þessu máli farið. Það eru Íslendingar sjálfir, sem taka ákvörðun um veru varnarliðsins hér.

Annars verð ég að segja það, að ég átti ákaflega erfitt með að skilja þennan hv. 2. þm. Reykv., þegar hann ræddi þessi mál, þ. e. hvað hann vildi. Er það skoðun hv. 2. þm. Reykv., að herinn megi aldrei fara? Þessi hv. þm. viðurkenndi það í ræðu sinni, að hér væri betra útlit, friðvænlegra útlit en verið hefði um langt skeið. Samt var á honum að heyra, að hann væri algjörlega andvígur þeirri athugun, sem hér er ráðgerð. Bæði hv. 9. landsk. þm. og hv. 1. þm. Reykv. lýstu því hér afdráttarlaust yfir, að það væri þeirra ósk, að herinn gæti farið. Þeir vonuðust eftir því, að út úr þeirri athugun, sem fyrir dyrum stendur, gæti komið það, að við þyrftum ekki að hafa hér her. Ég vona, að hv. 2. þm. Reykv. sé á sömu skoðun, að honum hafi bara láðst að segja þetta, eða þá, að ég hafi ekki tekið eftir því, hafi hann sagt það. En það álít ég nokkurs virði, að einnig hann sé þeirrar skoðunar.

Þá taldi hv. þm. mjög mikið ósamræmi vera í mínum málflutningi um varnarliðið og fyrirhugaða könnun. Hann las hér upp úr mörgum blöðum því til stuðnings. Flest af því, held ég, að hafi komið í Morgunblaðinu áður, enda er það kannske ekki nema eðlilegt, að honum sé það málgagn tiltækast. En af þessu tilefni vil ég taka það fram hér, sem ég hef raunar áður gert, að ég þarf síður en svo að kvarta undan samvinnu við blöð og aðra fjölmiðla. Síðan ég kom í stjórnarráðið hefur sú samvinna yfirleitt undantekningarlaust verið góð við öll þessi málgögn og fréttastofur. Það hefur aðeins einu sinni komið fram misskilningur eða mishermi í því, sem eftir mér hefur verið haft í sambandi við varnarmálin, og ég hef áður leiðrétt það, en ég nota tækifærið enn til þess að leiðrétta það. Ég leiðrétti það t. d. í viðtali, sem einn af ritstjórum Morgunblaðsins átti við mig og birt var í því blaði. Þar var þessi leiðrétting tekin til greina. Þetta mishermi eða missögn er í viðtali við dagblaðið Vísir sem hlaðið átti við mig í síma 15. júlí s. l. Þar var ég spurður um túlkun á stjórnarsamningnum um þessi atriði, og það féllu niður orðin, „að stefnt skyldi að brottflutningi varnarliðsins.“ Þau féllu niður. Ég vil ekki kenna blaðamanni Vísis um þetta. Ég hygg, að hann hafi alls ekki vísvitandi viljað rangfæra ummælin. Það má vel vera, að mér hafi láðst að segja þetta. En ég vitnaði í stjórnarsáttmálann, og þetta stendur þar, þannig að það ætti ekki að þurfa að fara í neinar grafgötur um það. Ég vil nú vona, að hv. 2. þm. Reykv. vilji eins og Morgunblaðið taka þessa leiðréttingu til greina og að hann geri ekki þennan smávægilega misskilning eða orðalagsmun að uppistöðu í fleiri þingræðum.

Þá sagði hv. þm., að Danir og Norðmenn vildu ekki taka við erlendu herliði, minntist á það að gefnu tilefni, líklega af einhverju, sem ég kann að hafa sagt einhvers staðar um það atriði. Þetta er auðvitað staðreynd, sem enginn hv. þm. kemst hjá að viðurkenna. Norðmenn og Danir vilja ekki taka við erlendu herliði. Hv. þm. nefndi háar tölur um herkostnað þessara þjóða og benti á, að þeir hefðu eigið herlið. Þessar tölur rengi ég ekki, en það mætti spyrja: Hvers vegna vilja þessar þjóðir heldur verja eigin fjármunum til slíks kostnaðar en leyfa erlendan her? Það má kannske svara því með einhverjum tilvitnunum í það, að þeir vilji leggja sitt af mörkum, eins og menn hafa talað hér hetjulega um ýmsir. Við skulum segja að það sé rétt, en þá má til viðbótar spyrja: Hvers vegna vilja þeir þá ekki erlendan her til viðbótar sínu liði, ef það yrði nú sannað, sem ýmsum hefur komið til hugar, að erlendar hersveitir gætu gert alveg sama gagn fyrir Atlantshafsbandalagið, þó að þær væru í Noregi eða jafnvel Danmörku, eins og þær gætu gert hér? Ég veit þetta ekki, en hlýtur þetta ekki að stafa af því, að þessar þjóðir telja, að dvöl erlends herliðs í landi þeirra sé óheppileg af einhverjum ástæðum; annað getur tæpast komið til greina. Jafnvel þó að þeir vilji leggja sitt af mörkum, eins og sumir hafa talað um hér, og ég skal ekkert draga í efa, þá ættu þeir þó að vera fúsir til að taka við varnarliði til að verja sjálfa sig frá öðrum, ef það kæmu ekki einhverjar aðrar ástæður til, þegar upplýst er, eða við skulum segja, ef upplýst væri, að þær sveitir gætu gert sama gagn þar og þær eru taldar gera hér á landi. Eða kannske getur hv. 2. þm. Reykv. tilgreint einhverjar enn aðrar ástæður fyrir þessari skilyrðislausu neitun Norðmanna og Dana við því að taka við erlendum hersveitum fyrir Atlantshafsbandalagið, ef Íslendingar skyldu nú gera alvöru úr því að afþakka dvöl erlends varnarliðs.

Þá minntist hv. þm. á afstöðu — ég sé, að hv. 10. þm. Reykv. er að búa sig undir að spyrja enn um eitthvað –okkar til EFTA og taldi, að þar hefði m. a. komið fram óákveðni framsóknarmanna í þeirri afstöðu. Það er alveg rétt, að við sátum hjá við þá atkvæðagreiðslu. Eins og margsinnis hefur verið tekið fram og mjög rækilega var undirstrikað á sínum tíma og hv. þm. hlýtur að muna, þó að hann sæti ekki hér þá nema endrum og eins, var það vegna þess, að við vildum búa Ísland betur undir aðildina að EFTA en við vorum búnir að gera þá — og reyndar vantar nokkuð upp á það enn.

Það mætti kannske í framhaldi af þessu spyrja um það, hver hagur okkar af EFTA-aðildinni hafi verið. Ég er ekki viss um, að hann hafi verið ýkja mikill, en hv. þm. vildi nú sanna það, að nú væru allir ánægðir með aðildina að EFTA með því, að það væru ekki uppi raddir um að segja sig úr EFTA. Ég held, að slík úrsögn sé ekki tímabær eða mikil þörf á henni, þar sem ljóst er, að EFTA er að leysast upp. Það er rakið m. a. í þeirri skýrslu, sem ég flutti hér áðan. Það mætti þá í framhaldi af því spyrja, hvaða gagn er okkur að aðild okkar að EFTA í þeim samningum, sem nú er reynt að fá við Efnahagsbandalag Evrópu. Verða það EFTA-þjóðirnar, sem koma okkur til bjargar til að ná sæmilegum kjörum í Efnahagsbandalaginu? Það er þá líklega það eina, sem við gætum vonazt eftir af hagnaði úr þessu bandalagi. Ég er ósköp hræddur um, a. m. k. eins og er, að það sé ekki líklegt, að t. d. Bretar hjálpi okkur verulega til þess að fá góð samningskjör við Efnahagsbandalagið. Þó má vel vona það aftur á móti, að Danir og Norðmenn muni mjög líklega stuðla að því eftir getu, að Íslendingar fái viðhlítandi samninga við Efnahagsbandalag Evrópu. Það var a. m. k. samþykkt á ráðherrafundi þessara landa í septembermánuði s. l., að Norðurlöndin særust í fóstbræðralag til að hjálpa hvert öðru til þess að fá beztu hugsanlega samninga við Efnahagsbandalag Evrópu. En mér dettur ekki í hug eitt andartak, að Norðurlöndin mundu ekki alveg eins fús til að hjálpa okkur til að ná þessum góðu samningum, þó að við hefðum ekki verið aðilar að EFTA. Það eru allt aðrar ástæður, sem valda því, en þær, að við vorum um þetta skamma skeið félagar í Fríverzlunarsamtökum Evrópu, held ég.

Ein meginuppistaða málflutnings hv. 2. þm. Reykv. hér áðan er þó ótalin, en það er till. hv. þm. Sjálfstfl. um fyrirkomulag viðræðna um öryggismál Íslands, sem er á þskj. 47. Það virðist svo sem hv. sjálfstæðismönnum sé jafnan mjög mikið í mun, þegar þeir eru í stjórnarandstöðu að gera till. um það, að með þessi mál verði farið af þeim sjálfum, þó að þjóðin hafi raunar tekið af þeim það umboð, sem þeir höfðu a. m. k. um skeið, til þess að fara með stjórn landsins. 1956 stóð alveg eins á. Þá var hv. Sjálfstfl. utan ríkisstj., kunni þá eins og nú fremur illa við sig, vildi þá eins og nú hafa áhrif á sem allra flest mál og gerði till. á Alþ. þá eins og nú um það að kjósa menn til þess að semja um endurskoðun varnarsamningsins. Þessi till. var þó að því leyti frábrugðin till. hv. sjálfstæðismanna nú, að hún gerði ráð fyrir því, að það ætti að kjósa með hlutfallskosningu í Sþ. fimm menn til þess undir forystu utanrrh. að semja af Íslands hálfu um endurskoðun á varnarsamningnum við Bandaríkin, eins og tillgr. hljóðar. Þeir voru sem sé ekki enn þá komnir á bragðið með það, að það væri hægt að taka hluta af réttkjörnum þm. og setja þá til hliðar eins og þeir telja nú, að liggi beint við.

Þáv. utanrrh., Guðmundur Í. Guðmundsson, hefur fengið hinn bezta vitnisburð hjá hv. þm. Sjálfstfl. og málgögnum þeirra nú í seinni tíð. Ég ætla að leyfa mér að rifja það upp, hver viðbrögð hans voru við þessari till., sem sjálfstæðismenn báru fram þá. Hann segir:

„Ef þessi till. yrði samþ. og nefndin kosin, þá yrði hún þannig skipuð, að í henni ættu sæti tveir framsóknarmenn, tveir sjálfstæðismenn og hlutkesti réði um það, hvort fimmti maðurinn yrði frá Alþb. eða Alþfl. Nefndin mundi því verða þannig, að stjórnarandstaðan hefði þar tvo fulltrúa, en hlutkesti réði, hvor af tveimur stjórnarflokkunum ætti þar mann.

Ég get ekki við slíkri till. tekið, og ég treysti mér ekki til að setjast að samningaborðum við Bandaríkjamennina með nefnd, sem þannig væri til komin.

Ég vil minna á það, að á undanförnum árum, þegar um þessi mál hefur verið samið við Bandaríkjamenn, var ekki sá háttur á hafður, að Alþ. kysi í samninganefnd. Árin 1946, 1949, 1951 og 1954 var samið við Bandaríkjamenn um þessi mál. Það var aldrei og af engum farið fram á það, að Alþ. skyldi kjósa þá nefnd, sem um þá samninga fjallaði.

Hér er því verið að brjóta út af venju, sem hefur myndazt og verið fylgt í öll þau skipti, sem við höfum um þessi mál samið, og ég tel slíkt ekki heppilegt og ekki rétt.“

Síðar segir, með leyfi hæstv. forseta, í þessari ræðu: „Ég leyfi mér því að leggja til, að þessi tillaga verði afgreidd með svo hljóðandi rökstuddri dagskrá:

„Með því að það hefur verið venja og þótt eðlilegt, að tilnefning nefnda sem þessarar væri í höndum ríkisstj., sér Alþ. ekki ástæðu til frekari afskipta af málinu og tekur fyrir næsta mál á dagskrá.“

Hv. 1. flm. till. var ekki í neinum vafa um það, að ríkisstj. gæti ráðið því, hvernig þessi nefnd væri skipuð að sínum hluta, því að hann segir, með leyfi hæstv. forseta:

„Ég verð að lýsa því, að það er auðvitað algert innanheimilismál hjá hæstv. ríkisstj., hvernig hún mundi láta kjósa þá þrjá fulltrúa, sem hún ætti þinglegan rétt til, ef till. væri samþ., og ætti ekki að þurfa minna ráðlegginga þar við og enn síður atkvæðis.“

En svo segir síðar í ræðunni, með leyfi forseta: „En það er ljóst af þessu, að hæstv. utanrrh. var gaman í huga, þegar hann færði þetta sem átyllu á móti till. Hitt mætti í raun og veru segja og er frekar frambærilegt, sem kemur fram í sjálfri hinni rökstuddu dagskrá, að venjan sé, að ríkisstjórnirnar tilnefni slíkar samninganefndir, og ég get fallizt á þau rök, svo langt sem þau ná.“

Svona fór nú um sjóferð þá 1956, að þrátt fyrir mikla löngun sjálfstæðismanna til að komast með í samningaviðræður við Bandaríkjamenn, þrátt fyrir forustu hins ágæta Guðmundar Í. Guðmundssonar í utanrrn., þá náði þetta ekki fram að ganga. Og ég verð að segja það núna, að ég get ekki, svo að ég noti orðalag fyrirrennara míns, tekið við slíkri till. Ég tel, að það sé, eins og hér hefur komið fram, ekki traustvekjandi fyrir mig að vera talinn svo veikur á svellinu, að Alþ. þurfi að gera sérstakar ráðstafanir til þess, að mér fipist nú ekki í þeim samningaviðræðum við erlenda þjóð, sem ríkisstj. Íslands hefur falið mér. Ég hef ekkert á móti því, að þessi till. fái þinglega meðferð. Mín vegna má hún gjarnan fara til utanrmn. og skoðast þar, en hún verður ekki samþ. með mínu atkv.

Í grg. þessarar till. segir:

„Allt frá því, að Ísland gerðist aðili að Atlantshafsbandalaginu, hefur verið leitazt við að hafa sem nánast samráð milli lýðræðisflokkanna um framkvæmd varnarmála . . .“

Þetta er ekki rétt, þ. e. ef Framsfl. er kallaður lýðræðisflokkur, sem mér heyrist nú stundum vera, þó að það kunni nú kannske að breytast eitthvað, en það hefur verið fram undir þetta. Ég veit ekki betur en fyrir nokkrum árum hafi sú breyting verið gerð á svokallaðri varnarmálanefnd, að þeir framsóknarmenn, sem þar áttu sæti, hafi verið reknir úr nefndinni og aðrir menn settir inn. Og síðan hafa í tíð utanrrh. Alþfl. engir framsóknarmenn nálægt þeim málum komið, þannig að ég tel, að þessi tilvitnuðu orð hér séu ekki rétt.

Þá segir í 2. mgr.:

„Eðli málsins samkvæmt er útilokað, að þeir, sem andvígir eru áframhaldandi aðild Íslands að Atlantshafsbandalaginu, taki þátt í viðræðum við það og Bandaríkjamenn um varnarmál Íslands. Þeir hafa sjálfir lýst yfir því, að um þau mál hafi Íslendingar ekkert að ræða við Atlantshafsbandalagið, því að þeir eigi þegar að slíta öll tengsl við það og hverfa úr samtökunum.“

Þetta er heldur ekki rétt. Í málefnasamningi ríkisstj. stendur skýrum stöfum, að Ísland undir forustu þessarar ríkisstj. ætli sér að vera áfram aðili að NATO. Þess vegna er það ekki rétt, að það eigi þegar að slíta öll tengsl við NATO og hverfa úr samtökunum.

Upplýst hefur verið, segir hér í 4. mgr., að ríkisstj. hefur ákveðið að setja tvo ráðh. við hlið utanrrh. til að fjalla um endurskoðun varnarsamningsins. Þetta er heldur ekki rétt, og satt að segja fer nú að verða lítið eftir af rökstuðningi hv. sjálfstæðismanna fyrir þeirri till., sem hér um ræðir, þegar þessar þrjár mgr., sem eru nú 60% af grg., eru á misskilningi byggðar og röngum rökum reistar. Annars er þessi till. ekki hér til umr., en með því að ýmsir ræðumanna, flestir ræðumanna frá Sjálfstfl., hafa vikið að henni, þá þótti mér rétt að fara um hana nokkrum orðum. Hún kemur væntanlega á dagskrá hv. Alþ. innan tíðar og verður þá rædd. Hún fer vafalaust til utanrmn., þar gefst hv. þm. kostur á að skoða hana, og þess vegna skal ég ekki eyða meira af tíma hv. Alþ. í að ræða hana.

Ég vil þá leyfa mér að víkja með nokkrum orðum að máli hv. 8. landsk. þm., Benedikts Gröndals. Ég vil nú í upphafi leyfa mér að þakka honum fyrir málefnalega ræðu, því að hann ræddi flest ef ekki öll þau atriði, sem skýrsla um utanríkismál fjallar um. Ég er að vísu ekki alveg sammála öllu, sem hann sagði, en það voru að mínum dómi skoðanir, sem fyllilega eiga rétt á sér, sem hann setti fram og voru settar fram á þann hátt, að það er ástæðulaust að amast við því, nema síður sé. Hv. þm. sagði, að við hefðum tekið mikið upp í okkur í málefnasamningi ríkisstj. varðandi utanríkismálin. En svo þegar til ætti að taka, yrði heldur lítið úr framkvæmdunum. Ég get ekki alveg fallizt á þetta. Það er auðvitað matsatriði, hvað menn gera kröfu til, að slíkur samningur, sem ætlazt er til, að gildi til fjögurra ára, komi fljótt til framkvæmda í einstökum atriðum, en við höfum þó, hvað snertir utanríkismál, þegar breytt ýmsu frá því, sem áður var. Það hefur nokkuð verið nefnt. Við höfum breytt um málflutning í landhelgismálinu, aukið hann mikið, eins og hér hefur komið fram. Við gerbreyttum afstöðu til Kínamálsins. Við höfum lítillega, ég skal ekki gera allt of mikið úr því þó, breytt afstöðu okkar hjá Sameinuðu þjóðunum til Afríkuþjóðanna og við höfum byrjað endurskoðun á varnarsamningnum. Þessi atriði hafa þegar ýmist verið framkvæmd eða komið til framkvæmdar að einhverju eða öllu leyti, svo að ég kannast ekki við það, að tíminn hafi verið mjög illa notaður þá fjóra mánuði, sem þessi ríkisstj. hefur setið að völdum, á sviði utanríkismálanna. Hitt er auðvitað satt, og ég skal sízt mæla gegn því, að mjög margt er ógert, mjög margt.

Ég vil þakka hv. þm. fyrir hlýleg orð í garð starfsmanna utanríkisþjónustunnar. Það er vissulega allt rétt, sem hann sagði um það, að þeir menn vinna oft vanþakklátt verk og ber meira á gagnrýni, þegar eitthvað mistekst, en hrósi, þegar vel er unnið. Ég skal mjög taka undir það. Það er alveg rétt, sem hann sagði, að utanríkisþjónusta Íslands er ekki ákaflega dýr, þegar borið er saman við það, sem aðrar þjóðir verja í þessu skyni; ég get alveg fallizt á það. Og það kemur mjög vel til skoðunar, hvort ekki eigi einmitt að verja eitthvað meira fjármagni til utanríkisþjónustu okkar og til kynningar á málstað Íslands erlendis, ekki sízt þegar hin þýðingarmestu mál eru til meðferðar, eins og nú. Alþfl.-þm. nokkrir hafa flutt till. um að stofnsetja sendiráð í Kanada og vilja rökstyðja það með nánu samstarfi um fiskverðið og nánu samstarfi í landhelgismálinu. Allt er þetta rétt. Auk þess eigum við mikil tengsl við Kanada fyrir þær sakir, að þar muni vera fjölmennust Íslendingabyggð utan Íslands, og margt fleira kemur þar til greina. Þess vegna er Kanadaþjóðin vissulega alls góðs makleg af okkar hálfu. Engu að síður finnst mér, að fyrir hagsmunum okkar í Kanada sé mjög vel séð, bæði fyrir það, að við höfum tvö sendiráð í Norður-Ameríku fyrir, hjá Sameinuðu þjóðunum og í Washington, við höfum mjög mikið af duglegum konsúlum í Kanada, flesta af íslenzkum ættum, sem spara hvorki fé né fyrirhöfn til þess að halda uppi merki Íslands, og kanadíska þjóðin er okkur mjög vilhöll í alla staði, þannig að ég tel það a. m. k. koma mjög til athugunar, hvort við verjum ekki því fjármagni, sem þarf til nýs sendiráðs, betur með því að hafa það annars staðar staðsett, eins og t. a. m. hv. 8. landsk. vék að, þ. e. að stofna til sendiráðs í fjarlægari Austurlöndum nú, þegar stjórnmálasamböndum okkar þar fer fjölgandi. Að mínu mati kemur það fyllilega til greina að taka í þjónustu Íslands viðskiptafulltrúa, einn eða fleiri, sem t. d. ferðuðust á milli og reyndu að auka útbreiðslu á útflutningsvörum Íslendinga. Það vekur eftirtekt mína í tillöguflutningi Alþfl.-manna, að þeir gera ekki till. um það að leggja neitt sendiráð niður. Þeir segja að vísu, að þeir leggi ekki til að bæta sendiráði við, en það eigi að leggja eitthvað niður, en ég fann það ekki í till., hvað það væri, sem við áttum að leggja niður, og ég hygg, að það muni verða nokkuð erfitt fyrir okkur að loka þeim sendiráðum, sem starfandi eru, án þess að ég vilji fullyrða neitt um, að það sé ómögulegt.

Ég tek mjög undir það, sem hér var sagt af hv. 8. landsk. þm., að við eigum að auka samstarfið við Norðurlöndin, og það er vissulega alveg rétt, sem hann sagði um störf okkar á þingi Sameinuðu þjóðanna. Þar værum við áreiðanlega mjög illa settir, ef við nytum ekki samstarfs við sendinefndir og ambassadora Norðurlandaþjóðanna, sem, þótt þær séu ekki stórveldi á heimsmælikvarða, hafa auðvitað margfalt starfslið á við okkur til þess að fylgjast þar með í öllum málum og hafa ávallt verið reiðubúnir til þess að miðla okkur af þeirri þekkingu og leiðbeina okkur í hvívetna.

Hv. þm. kvartaði undan því, að í mína skýrslu hefði vantað upplýsingar um þróun og flotauppbyggingu Rússa á norðurhöfum. Það er vissulega alveg rétt hjá honum, að ég vék ekkert að því í skýrslunni, hvorki flotauppbyggingu Rússa né hervæðingu nokkurs annars ríkis. Ég gerði það nú ekki samt, af því að mér dytti það í hug, að ég gæti þagað yfir slíkum hlut eða þagað það í hel, að Rússar hefðu aukið flotauppbyggingu sína. Það er vitanlega staðreynd, sem okkur öllum er ljós, og hefur líka verið rækilega kynnt fyrir hv. landsmönnum öllum, sérstaklega upp á síðkastið, þannig að ég held, að það fari ekki á milli mála, að hún er fyrir hendi og hún veldur ýmsum bandalagsríkjum okkar í NATO áhyggjum. Það er ástæðulaust að loka augunum fyrir því. Auðvitað verður þetta eitt af því, sem skoða verður í sambandi við varnarmálin, og ég dreg ekkert úr því, að það sé þörf á því að minna á það hér. Ég amast ekkert við því. En sem sé, ég gerði það ekki í þessari skýrslu, og það má vafalaust nefna fjölda dæma um heimsviðburði, sem ekkert er vikið að þar.

Þá spurði hv. þm. Benedikt Gröndal að því, hvernig sú athugun færi fram á varnarmálunum, sem nú stendur yfir, og spurði: Ætlum við að spyrja um álit Atlantshafsbandalagsins á vörnunum hér? Ég segi hiklaust já við því, við ætlum að gera það. Ég hef þegar komið á framfæri fsp. þess efnis til höfuðstöðvanna í Brüssel. Ég hef ekki fengið enn þá svar við því, en ég tel víst, að ég fái það. Það segir í skýrslunni, sem ég flutti í dag, að við munum ræða við alla þá, sem hlut eiga að máli. Það er spurt: Hverjir eru þeir? Það eru í fyrsta lagi Bandaríkjamenn, sem eru beinir aðilar að varnarsamningnum, og auk þess NATO, Atlantshafsbandalagið, en samkv. ákvæðum varnarsamningsins við Bandaríkin á að setja fram beiðni þangað um endurskoðun samningsins. Það kemur fyllilega til greina að ræða þessi mál við Dani og Norðmenn; ekki hef ég á móti því. Ég hef ekki ákveðið nein samtöl sérstaklega um varnarmál Íslands við Norðmenn og Dani frekar en við ýmsar aðrar bandalagsþjóðir okkar í NATO. En allt er þetta til athugunar.

Þá sagði hv. 8. landsk. þm., að allt of mikil og óeðlileg leynd hefði hvílt yfir varnarmálunum nú um langt skeið. En þetta er vissulega rétt. Og í Alþýðublaðinu þann 5. nóv. s. l. segir svo, með leyfi forseta:

„Leggur þingflokkur Alþfl. til, að utanrmn. Alþ. annist athugunina á varnarmálunum, ráði sér starfslið, afli sér ýtarlegra gagna bæði innan lands og utan og gefi svo Alþ. og þjóðinni nákvæma skýrslu um þessar athuganir. Með þessu vill Alþfl. láta opna þetta mál því þjóðin á vissulega heimtingu á að fá allar upplýsingar um málsatvik í svo þýðingarmiklu máli, en ekki aðeins þær upplýsingar einar, sem ráðh. ríkisstj. telja sér hagkvæmt af hendi að láta.

Hingað til hefur Alþ. látið sér nægja í sambandi við meðferð utanríkismála að bíða þar til ríkisstj. leggur fram sínar hugmyndir í málunum. — Þessu vill Alþfl. nú breyta. Það er gömul siðvenja í lýðræðisríkjum að þingnefndir annist sjálfstæða rannsókn stórmála. Á Alþ. Íslendinga er til slík nefnd um utanríkismál og hér er um svo þýðingarmikil mál að ræða þar sem varnarmálin eru að full ástæða er til þess að sú nefnd, sem um utanríkismál fjallar á Alþ., taki þau til sjálfstæðrar rannsóknar. Að lokinni slíkri rannsókn á að upplýsa öll atriði hennar fyrir bæði þingi og þjóð og á grundvelli þeirra ýtarlegu upplýsinga á svo að taka afstöðu til málsins. Þetta er í senn eðlileg og skynsamleg málsmeðferð.“

Þetta kann allt rétt að vera. En finnst mönnum það ekki nokkuð seint séð hjá mönnum, sem hafa í 15 ár samfleytt farið með utanríkismál þjóðarinnar, þar með talin varnarmál að sjá ekki ástæðu til þess fyrr en nú, fjórum mánuðum eftir að þeir eru komnir út úr stjórnarráðinu og vita ekki eins mikið um allt, sem þar fer fram og áður var, að breyta þurfi þessari málsmeðferð. Ég hef ekkert á móti því að breyta þeirri tilhögun, sem Alþfl. og viðreisnarstjórnin höfðu á meðferð utanríkismála gagnvart Alþ., síður en svo. Og það má segja, að það sé betra seint en aldrei, að Alþfl. sér það, að það hefur ranglega verið að þessum málum staðið öll þessi ár. Það hefur verið haldið yfir þeim óeðlilegri leynd. Ég get sagt það sama um þessa till. og till. sjálfstæðismanna, að mér finnst sjálfsagt, að hún fái þinglega meðferð. Hún fer til utanrmn., og ef utanrmn. og Alþ. finnst ástæða til þess, að þessi athugun fari fram á tveim stöðum núna í staðinn fyrir að hafa í mörg ár aldrei farið fram, þá náttúrlega er það Alþ. að ákveða það. Ekki hef ég neina aðstöðu til þess að banna þm. að samþykkja slíka till. Ég tók eftir því, að hv. 8. landsk. talaði um þessa athugun jafnframt þeirri athugun, sem ríkisstj. væri að framkvæma á þessum málum. Ég hélt satt að segja, að það mundi vera hægt að leysa þessi mál þannig að gefa utanrmn. skýrslur um það, sem gerðist, jafnóðum og það kemur í ljós, en ég sem sé legg ekki dóm á það hér, skal láta það bíða. En ég vek náttúrlega athygli á því, að þeir, sem mest óttast afskipti Alþb.manna af varnarmálum, eiga sjálfsagt erfitt með að samþykkja þessa till., eða ég geri ráð fyrir því, að það færi svolítið fyrir hjartað á hv. sjálfstæðismönnum að samþykkja það, að kommúnistarnir í utanrmn. eigi að standa að þessari athugun, sem fram fer á vörnum Íslands. Ætli það ekki? En ef þeim þykir þeir eitthvað betri, Alþb.-menn í utanrmn. en Alþb.-menn í ríkisstj., þá má kannske réttlæta þetta eins og svo margt. Þessi till. kemur hér til umr. síðar, og ég skal ekki vera að þreyta hv. þm. á lengri ræðum um hana.

Ég ætla þá að leyfa mér að fara fáeinum orðum um það, sem hv. 1. þm. Reykv. sagði hér um utanríkismálin, en ég vil taka það fram, eins og ég sagði um ræðu hv. 8. landsk. þm., að ræða hv. 1. þm. Reykv. var málefnaleg og vék að þeirri skýrslu, sem hér var til umr. Ég hef skrifað hér nokkur atriði. Ég er nú áreiðanlega búinn að gleyma ýmsu, sem þarna kom fram í ræðunni, og verð ég að biðja velvirðingar á því, ef einhverju gleymist að svara. En ég hef skrifað hér t. d. eina spurningu eftir hv. 1. þm. Reykv.: Hvað meina framsóknarmenn í sambandi við veru okkar í NATO? Og um leið vil ég víkja að ræðu hv. 11. landsk. þm., sem einnig kom inn á þetta. Það er mjög ljóst, hvað framsóknarmenn vilja í sambandi við Atlantshafsbandalagið. Það liggur fyrir í flokksþingssamþykktum flokksins eins lengi og ég man eftir mér sem framsóknarmanni í starfi. Framsfl. vill, að Ísland verði áfram aðili að NATO. Eins og segir í málefnasamningi ríkisstj., þá vill Framsfl., að Ísland sé áfram aðili að NATO. Og ég get upplýst, hvaðan ákvæðin um endurskoðun varnarsamningsins eru komin inn í stjórnarsamninginn. Það er að vísu svo, að það er sameiginleg skoðun þeirra flokka, sem að honum standa, stjórnarsamningnum, en í flokksþingssamþykktum framsóknarmanna mörg undanfarin þing hefur verið lýst þeirri skoðun, að framsóknarmenn vildu, að varnarliðið færi af landinu í áföngum, þannig að það er alveg hægt að upplýsa hv. 11. landsk. þm. um það, hvaðan þessi ákvæði stjórnarsáttmálans eru komin. Þau eru m. a. komin úr flokksþingsályktun Framsfl. mörg undanfarin ár.

Hv. 1. þm. Reykv. sá ástæðu til þess að taka það alveg sérstaklega fram, að Bjarni heitinn Benediktsson hefði aldrei sagt, að aðild Íslands að NATO og varnarsamningurinn væru tvö aðskilin mál. Það hef ég aldrei haft eftir Bjarna Benediktssyni. Það hef ég frá mér sjálfum sem mína skoðun, og ég hygg, að skýrslan sýni það alveg ljóst, að tilvitnuninni er lokið, áður en þau orð koma.

En af þessu tilefni mætti ég kannske leyfa mér að spyrja hv. 1. þm. Reykv.: Er það hans skoðun, að við getum ekki verið í NATO án þess að hafa her? Ég spyr, af því að hann lagði ríka áherzlu á það, að þessi mál yrðu að skoðast í samhengi. Hvað þýðir það? Þýðir það þetta, sem ég var að spyrja um, eða þýðir það eitthvað annað? Ef það þýðir það að mati hv. sjálfstæðismanna, að það sé það sama að vera í NATO og hafa her, þá get ég vel skilið það, að þeir berjist fyrir því að hafa hér her. En ég held bara, að þetta sé ekki svona. Ég held, að það liggi alveg ljóst fyrir, að þetta eru tvö aðskilin mál og það er vel hægt að standa við upphaflegar skuldbindingar Íslands í NATO án þess að hafa hér her. Og bara til þess að staðfesta þetta með einni tilvitnun, þá var ég að hugsa um að vitna hér í varnarsamninginn frá 1951, því að þar segir:

„Hvor ríkisstj. getur, hvenær sem er, að undanfarinni tilkynningu til hinnar ríkisstj., farið þess á leit við ráð Norður-Atlantshafsbandalagsins, að það endurskoði, hvort lengur þurfi á að halda framangreindri aðstöðu, og geri till. til beggja ríkisstj. um það, hvort samningur þessi skuli gilda áfram. Ef slík málaleitan um endurskoðun leiðir ekki til þess, að ríkisstj. verði ásáttar innan sex mánaða, frá því að málaleitunin var borin fram, getur hvor ríkisstj., hvenær sem er eftir það, sagt samningnum upp, og skal hann þá falla úr gildi 12 mánuðum síðar. Hvenær sem atburðir þeir verða, sem 5. og 6. gr. Norður-Atlantshafssamningsins tekur til, skal aðstaða sú, sem veitt er með samningi þessum, látin í té á sama hátt. Meðan aðstaðan er eigi notuð til hernaðarþarfa, mun Ísland annaðhvort sjálft sjá um nauðsynlegt viðhald á mannvirkjum og útbúnaði eða heimila Bandaríkjunum að annast það.“

Þetta finnst mér taka af öll tvímæli um það, að þarna sé um tvö aðskilin mál að ræða og það sé hægt að standa við skuldbindingar gagnvart NATO, þó að hér sé ekki her, og það sé enn í gildi, sem sagt var, að við viljum ekki hafa hér her á friðartímum.

Ég vil í tilefni af því, að hv. 1. þm. Reykv. vék örlítið að heimsókn utanrrh. Bandaríkjanna, William Rogers, nota þetta tækifæri til þess að taka það fram, að heimsókn hans er ekki upphaf þeirra viðræðna um endurskoðun varnarsamningsins, sem boðaðar hafa verið. Hér er um venjulega kurteisisheimsókn og vináttuheimsókn að ræða. Ráðherrann er á leið sinni til ráðherrafundar Atlantshafsbandalagsins í Brüssel og ætlar að gera okkur þann heiður að koma hér við og stoppa hér svo sem sólarhring. Meiri tíma hefur hann nú ekki aflögu, og ég geri alveg ráð fyrir því, að þessi mál beri eitthvað á góma í samtölum við ráðherrann, en það er ekki tilefni hingaðkomu hans, að byrja eigi á viðræðum um endurskoðun varnarsamningsins. Ég mun sjá til þess, að hv. stjórnarandstaða, formenn flokkanna eða einhverjir slíkir, utanrmn.-menn t. d., fái tækifæri til að hitta ráðherrann í þeirri stuttu heimsókn, sem hann ráðgerir hingað til lands, og segi það í tilefni af orðum hv. 1. þm. Reykv.

Í skýrslu minni um utanríkismál hef ég tekið upp örstutt yfirlit eða útdrátt úr málflutningi þeim, sem ég hélt uppi á þingi Sameinuðu þjóðanna um landhelgismálið. Ég endurtek það af því tilefni, sem hér hefur verið um það sagt, að ég hef talið mér það skylt að flytja það mál þannig á erlendum vettvangi, að við værum enn þá ákveðnir í því að framkvæma landgrunnslögin frá 1948 og afla Íslendingum yfirráða yfir landgrunninu öllu. Jafnframt hef ég ævinlega tekið fram, að um 50 mílna áfanga væri að ræða að þessu sinni. Það kann vel að vera, að hv. núv. stjórnarandstaða hefði lagt fram á yfirstandandi þingi frv., sem gengi í sömu átt og till. þeirra, er nú liggur fyrir, en vissa fyrir því er engin.

Það er alveg rétt, sem hv. 1. þm. Reykv. sagði, að í vor gerðu þessir tveir flokkar alltaf ráð fyrir því að geta breytt tillöguflutningi sínum í landhelgismálinu, ef annað tveggja — og ég tala nú ekki um hvort tveggja gerðist, þ. e. að ásókn útlendinga ykist á miðin eða við fengjum nánari vitneskju um afstöðu annarra ríkja, sem gerði það að verkum, að við mundum breyta okkar málflutningi eða taka ákveðnar til orða en gert er í þeirri till., sem samþ. var á síðasta hv. Alþ.

Nú hygg ég, að það sé staðreynd, að ásókn útlendinga á Íslandsmið hafi fremur minnkað en aukizt síðan þessi orð voru látin falla hér í þingsölunum. Ég veit ekki betur en það hafi dregið talsvert úr ásókn útlendinga á Íslandsmið. Ég get ekkert sagt um það, af hverju það er, en sú hygg ég, að staðreyndin sé samkv. þeim tölum, sem Landhelgisgæzlan birtir reglulega um sókn erlendra togara á Íslandsmið. Ég man ekki þessar tölur til fulls, en mig minnir, að þegar hér var mest talað um landhelgismál þá hafi verið talað um 120–130 útlend skip, en nú séu þau 80–90. Ég held, að þetta sé rétt, þannig að þessi ástæða hefði þá væntanlega ekki orðið til þess, að hv. stjórnmálaflokkar, sem ég áðan gat um, hefðu séð ástæðu til þess að gera ákveðnari samþykktir í landhelgismálinu.

Hin ástæðan, þ. e. að við vissum meira um afstöðu annarra ríkja, er vissulega líka til athugunar. Nú vitum við svolítið meira. Nú vitum við það, að til viðbótar við þau 30 — skulum við segja — ríki, sem taka þátt í undirbúningsráðstefnunni í Genf undir hafréttarráðstefnuna 1973 og eru fylgjandi stærri lögsögu en 12 mílum og flest mun stærri lögsögu, þá eru 41 Afríkuríki a. m. k. að yfirvega það, sennilega og vonandi um það bil að ákveða það, að hafa samstöðu um miklu víðari landhelgi en þá, sem við erum að fara fram á. Til viðbótar vitum við það, að Kína, sem hefur öðlazt atkvæðisrétt hjá Sameinuðu þjóðunum, er eindregið fylgjandi 200 mílna landhelgi, og Kína telur sig — ekki skal ég um það segja — hafa einhver áhrif á afstöðu enn annarra ríkja. Hvernig skyldu þessar upplýsingar hafa orkað á hv. Alþfl.-menn og sjálfstæðismenn? Skyldu þær ekki hafa leitt til þess, að þeir hefðu farið af stað með landhelgisákvörðun, sem væri a. m. k. 50 mílur, sennilega landgrunnið allt og 400 metra dýpi og kannske eitthvað meira, 200 mílur. Ég veit það ekki. En ég hef séð það í dagblaðinu Vísi, að þessar fréttir eru fremur taldar rökstyðja það, að við hefðum alveg mátt bíða með einhliða útfærslu. Það hefði ekkert legið á. Tíminn vinnur með okkur, eins og Vísir segir, og okkur liggur ekki svo mikið á. Það sýnir sú breyting á afstöðu þessara ríkja, sem hér var gerð grein fyrir og Vísir hefur margsinnis gert grein fyrir. Ég skal ekkert um það segja, hvort þetta hefði orðið svo, hvort raunin hefði orðið sú hjá þingflokki þeim, sem þetta blað styður. En þetta er niðurstaða þess leiðarahöfundar, sem skrifar í Vísi.

Hv. 1. þm. Reykv. spurði: Mundi það auka líkur á öryggismálaráðstefnu Evrópu, ef Noregur gengi úr NATO? Tvímælalaust ekki. Það mundi heldur ekki auka líkur á öryggismálaráðstefnu Evrópu, að Ísland gengi úr NATO. Við ætlum ekki að ganga úr NATO. Þess vegna höfum við góða von um það, að þessi öryggismálaráðstefna fari fram, og þær fréttir, sem berast frá Brüssel, frá höfuðstöðvum NATO-ríkjanna, benda eindregið til þess, að ráðherrafundurinn núna eftir nokkra daga muni leggja það til og komast að þeirri niðurstöðu, að þessa ráðstefnu eigi að halda. Þeir vita vel í höfuðstöðvum Atlantshafsbandalagsríkjanna um málefnasamning ríkisstj., því að þó að Morgunblaðið kunni ekki að vera lesið um allan heim, eins og hér var sagt áðan, þá hefur þessi samningur áreiðanlega borizt þangað. Þeir vita vel um hann, og hann hefur ekki hrætt þá svo upp úr skónum, að þeir þori ekki að efna til öryggismálaráðstefnu Evrópu, svo mikið er víst. Annars kemur það í ljós eftir nokkra daga.

Ég vil svo taka það fram bara til áréttingar, að ég held nú, að hv. 1. þm. Reykv. hafi ekki misskilið þetta, en hann talaði um, að réttur bandalagsþjóða Efnahagsbandalags Evrópu til fiskveiða á Íslandsmiðum hafi aldrei verið samningsatriði. Það meinti ég heldur ekki. Það, sem ég meinti, og ég hygg, að átt sé við — þetta er að vísu orðalag, sem er upp úr þessu umboði, eftir því sem ég veit bezt, samningsumboði, er, að fyrirhuguð sé útfærsla fiskveiðilögsögunnar hér við land, og ég endurtek bara það, sem segir í skýrslu minni og hv. þm. réttilega — sem betur fer — tekur alveg undir, þ. e. að fiskveiðilögsagan hér er ekki samningsatriði, hvorki við Efnahagsbandalag Evrópu né aðra.

Þá hygg ég nú, að ég hafi minnzt á flest það, sem hv. 1. þm. Reykv. sagði. Hann spurði að vísu hér í lokin: Hverjir verða fulltrúar Íslands í þeim samningaviðræðum, sem fyrirhugaðar eru við Bandaríkjamenn? Ég, hef ekki endanlega útnefnt neina nefnd til þess, en ég mun verða þar fyrst og fremst sjálfur með þá starfsmenn utanrrn., sem ég hef tiltæka og sem ég treysti bezt til þess að aðstoða mig í þeim samningaviðræðum. Ég hef ekki gert það upp, hvaða menn það verða. Hv. þm. taldi, að það hefði skapazt mikil tortryggni út af tveimur ráðh. erlendis. Ég hef ekki orðið var við það í þeim samtölum, sem ég hef átt við erlenda menn um fyrirkomulag varnarmála á Íslandi, að þeir telji það óeðlilegt, að samstarfsflokkar í ríkisstj. þurfi eitthvað að ræðast við um þau mál, sem þar eru til meðferðar. Ég hef heldur ekki orðið var við þá skoðun erlendis, sem mjög gætir hér, að tveir ráðh. úr samstarfsflokkunum séu hættulegri en fjórir. Það virðast sjálfstæðismenn telja, að hljóti að vera svo, að það sé miklu hættulegra að tala við tvo ráðh. en tala við fjóra. Það er allt í lagi, þeir passa þá hvor annan. En það hef ég ekki orðið var við erlendis. Af hvaða tilefni verður slík ráðherranefnd til og hvenær? Ég hef áður skýrt frá því, að það var ákveðið, áður en þessi stjórn var mynduð og áður en það var ákveðið, hverjir færu með hvaða málaflokka, að utanríkismálin skyldu rædd af þremur ráðh., einum úr hverjum flokki, og það er til vinnuhagræðingar, eins og ég hef margsinnis sagt, bæði hér og annars staðar.

Ég tek svo að endingu mjög undir það með hv. 1. þm. Reykv., að það er sjálfsagt að ræða fordómalaust um varnarmálin og ræða þau á opnum grundvelli, eins og hann orðaði það. Ég hygg, að ég skilji það svona nokkurn veginn, hvað við er átt, en verði það gert, sem ég vona, þá eru það ný vinnubrögð í ríkisstj., ný vinnubrögð á Alþ., ef varnarmál eru rædd fordómalaust, því að það hefur ekki verið gert hér. (Gripið fram í.) Ég held ekki einu sinni 1956, held ekki, ekki einu sinni þá. Þó komst það nú sennilega næst því; það skal viðurkennt. En a. m. k. síðan 1958 hefur það ekki verið gert, og það er auðvitað alveg ljóst, að þegar þeir menn sjálfir, sem stóðu þó næstir þeim flokki, sem fór með utanríkismálin, kvarta undan því, að það hafi verið óeðlileg þögn um þau, þá er vafalaust hægt að segja og taka undir það, að svo hafi verið.

Hv. 9. landsk. þm. hélt hér langa ræðu og að mörgu leyti ágæta. Niðurstaða hans varð sú, að ef könnun sýndi það, að við þyldum það að vera án hers, þá skyldum við endilega láta hann fara. Þetta er mjög góð niðurstaða hjá hv. 9. landsk. þm. Ég óska honum til hamingju með hana, hún kom á óvart. (Gripið fram í.) Málflutningur um varnarmál er öfgakenndur, sagði hv. 9. landsk. þm. Það er vissulega alveg rétt. Bragð er að þá barnið finnur, segir máltækið.

Hv. 11. landsk. þm. vildi gera, að mér skildist, fremur lítið úr þeim ummælum hv. 3. landsk. þm., að það væri ekki mikið skjól í varnarliðinu, þessum mönnum, sem hér eru, og hv. 9. landsk. þm. sagði, að þetta væri ekki árásarlið, heldur varnarlið. Það mun vera rétt. En vegna þess að hv. 3. landsk. þm. er ekki hér viðstaddur, þá ætla ég að leyfa mér að leiða til vitnis og staðfestingar á því, sem hv. a. landsk. hér sagði, vitni, sem hv. 11. landsk. þm. áreiðanlega tekur gilt. En það er Morgunblaðið í dag. Þar er grein, sem Morgunblaðið segir, að sé úr Neue Züriche Zeitung, óháðu blaði, sem gefið er út í hlutlausu landi og er á meðal virtustu dagblaða heims. Hvað hefur nú þetta blað að segja um haldið í varnarliðinu á Keflavíkurflugvelli? Ég ætla, með leyfi forseta, að leyfa mér að lesa það:

„Í stað þeirra 6000 manna, sem gert hafði verið ráð fyrir, hafa Bandaríkin varla haft meira en helming þessa fjölda á Íslandi og nær eingöngu í flugbækistöðinni í Keflavík í grennd við Reykjavík. Fyrir utan nokkrar flutninga- og könnunarflugvélar eru þarna einungis nokkrar flugvélar úr 57. orrustuflugsveit Bandaríkjanna og starfsfólk fyrir ratsjár- og könnunarstöðvar þeirra og fáeinir starfsmenn flotans. Með þessu liði er ekki einu sinni unnt að hafa eftirlit með landi, sem er tvisvar og hálfu sinnum stærra en Sviss, hvað þá heldur verja það. Við þetta bætist, að íslenzka vegakerfið er í mjög slæmu ástandi, þannig að herflutningar á landi gætu aðeins gengið mjög hægt. Vegna þoku og ísingar eru íslenzkir flugvellir lokaðir dögum saman, sem gerir ókleift að efla herliðið í Keflavík í skyndingu með öruggum hætti.“

Þegar hv. 3. landsk. þm. fær nú Morgunblaðið og Neue Züriche leitung í lið með sér, þá fara kannske hv. þm. hér sumir að taka mark á því. En þessi ummæli blaðsins finnst mér gefa ástæðu til þess að ætla, að það sé, eins og ég hef leyft mér að vona, hægt að gera upp á milli varnarhlutverks og aðvörunarhlutverks varnarstöðvarinnar á Keflavíkurflugvelli og það sé þess vegna hægt að gera það, sem ríkisstj. hefur ásett sér, þ. e. að standa við skuldbindingar sínar í NATO og það, að varnarliðið geti farið.