23.11.1971
Sameinað þing: 16. fundur, 92. löggjafarþing.
Sjá dálk 2338 í B-deild Alþingistíðinda. (2501)

Skýrsla um utanríkismál

Utanrrh. (Einar Ágústsson):

Herra forseti. Ég verð nú að biðja hv. 2. þm. Reykv. velvirðingar á því, að ég hef ekki numið allar hans mikilvægu spurningar í ræðu hans í dag, þannig að eitthvað hefur orðið út undan hjá mér í svörum. Kannske er hægt að bæta úr því, því að umr. er engan veginn lokið. Og umr. eiga vafalaust eftir að verða um þessi mál, m. a. fyrir tilstilli þessa hv. þm.

Ég ætla ekki að lengja þessar umr. með karpi við hv. 2. þm. Reykv. um það, sem hann býr sér til að sé ágreiningur innan ríkisstj. um skilning á málefnasamningi hennar. Ef hann getur ekki skilið það, sem hér hefur verið sagt um það, þá er trúlega ekki á mínu valdi að sannfæra hann eða leiða hann í sannleika um þetta atriði. En það, sem ég sagði og ég hygg, að allir séu sammála um, er það, að endurskoðun hefur verið ákveðin í því augnamiði, að herinn fari í áföngum, en uppsögn fer ekki fram fyrr en eftir þá könnun, sem yfir stendur, og á grundvelli hennar. Ég hef ekki heyrt nein mótmæli við þessu frá neinum ráðh. eða neinum stuðningsmanni stjórnarflokkanna, og þess vegna held ég, að hv. 2. þm. Reykv. ætti að geta tekið þetta gott og gilt. En það var ekki til þess að karpa um þessi atriði, sem ég kvaddi mér hljóðs aftur, og ég skal reyna að hafa þessa ræðu ekki langa og gefa ekki tilefni til þess að lengja umr. að neinu marki. En áður en ég vík að því atriði, sem var ástæða til þess, að ég stóð upp alveg sérstaklega, þá vil ég þó leyfa mér að víkja örfáum orðum að þeim ræðum, sem haldnar hafa verið síðan ég talaði hér síðast.

Hv. 12. þm. Reykv. tók mjög undir það, sem hún hafði eftir hæstv. viðskrh., að ástæða væri til að glæða þjóðernisskilning á mikilvægi varnarmálanna. Ég fagna því, að hv. 12. þm. Reykv. hefur þessa skoðun og vill að þessi mál verði athuguð meira og meira rædd en þau hafa verið undanfarið. Það eru mismunandi skoðanir á varnarmálum, það er vissulega alveg rétt, og umr., sem hafa farið fram um þau hingað til, hafa fyrst og fremst verið með tvennu móti. Annars vegar þannig, að hér þyrfti að vera her og það þyrfti ekkert að athuga það. Hins vegar úr hinni áttinni, að hér mætti ekki vera her, hann yrði að fara á morgun og það þyrfti heldur ekkert að athuga það. Þriðja leiðin, ef svo mætti segja, er sú, sem mikill meiri hluti Íslendinga áreiðanlega vill, og það er sú leið, sem þessi ríkisstj. er að reyna að fara, það er að athuga það, hvort hér eigi að vera her. Og fleiri ríkisstj. hafa athugað það, segir hv. 1. þm. Reykv. Það kann vel að vera, að aðrar ríkisstj. hafi eitthvað kannað þetta, en það hefur farið ákaflega lítið fyrir því, að almenningur hafi fengið að vita um þær niðurstöður eða um þær kannanir, ákaflega lítið.

Hv. 2. þm. Reykv. (GH) talaði um það sem röksemdafærslu fyrir till. sjálfstæðismanna um meðferð öryggismála, að það væri alveg sjálfsagt að skipa þá nefnd, eins og þar er gerð grein fyrir, vegna þess að það væri verið að tala um að skipa nefnd manna, sem allir væru sammála, og það væri, að manni skildist, fullkomnasta tegund lýðræðis, sem hann gæti hugsað sér. Á þá að taka upp þau vinnubrögð hér á Alþ. að skipa aldrei í nefndir um einstök mál aðra en þá, sem eru sammála fyrir fram um niðurstöður? Það hygg ég, að kæmi sér ekki vel fyrir hv. núv. stjórnarandstæðinga, að þau vinnubrögð yrðu tekin upp hér á Alþ., og satt að segja trúi ég því ekki, að hv. 2. þm. Reykv. vilji í raun og veru gerast talsmaður þess, að það eigi ekki að vera í nefndum kosnum af Alþ. aðrir en þeir, sem fyrir fram er vitað, að eru sammála um niðurstöður. Þetta verkar ekki sannfærandi á mig. (GH: Þetta voru ekki mín orð.) Þetta var inntakið í rökstuðningi hv. þm., að það, sem mælti með því, að farin yrði sú leið, sem till. sjálfstæðismanna gerir grein fyrir, að það væri verið að safna. í þá nefnd, enda er till. beinlínis um það, þeim mönnum, sem væru fyrir fram sammála því og sannfærðir um það, að Íslendingar ættu að vera í NATO. (Gripið fram í: Já, en hún á ekki að fjalla um aðild að NATO. Hún á að fjalla um fyrirkomulag aðildar, en ekki um, hvort við erum í NATO eða ekki.) Nei, en þetta er samt nefnd, sem er þannig sett upp, eins og ég var að lýsa, að í henni eru menn, sem eru sammála um niðurstöður, ganga út frá sama sjónarmiðinu. Ég get ekki fallizt á, að þetta. séu lýðræðisleg vinnubrögð eða breyting í lýðræðisátt að taka upp þessi vinnubrögð, og það hygg ég, að hv. 2. þm. Reykv. hljóti að sjá, þegar hann hugleiðir málið betur. Ég þekki hann það vel, að hann hlýtur að komast að þeirri niðurstöðu, þegar honum gefst tóm til þess að hugleiða málið í ró og næði.

Hann minntist á, hv. 2. þm. Reykv., að framsóknarmenn hefðu að sönnu verið reknir úr varnarmálanefnd, hann gat nú ekki neitað því, en kom því að, að það hefði verið ráðh. Alþfl., sem það gerði. Það er algert heimilismál hjá þeim sjálfstæðismönnum og Alþfl.-mönnum, hver réð þeirri tilhögun, og það er sjálfsagt alveg rétt munað hjá hv. 2. þm. Reykv., að hæstv. þáv. utanrrh. hét Guðmundur Í. Guðmundsson og var úr Alþfl., enda er það ekkert atriði í mínum huga, hvað sá maður hét, sem þetta gerði. Hitt er staðreynd, að fyrrv. ríkisstj. gerði þetta, og á sama tíma sem fyrir liggur, að það var gert, þá þýðir vitanlega ekki að halda því fram á þskj. nú, að fullt samráð hafi ævinlega verið haft milli svokallaðra lýðræðisflokka um framkvæmd varnarmála, það fær ekki staðizt og stenzt ekki.

Ég hef engan rekið úr varnarmálanefnd. Það er alveg rétt, sem hv. 2. þm. Reykv. sagði. Hann er ekki huglesari og það get ég virt honum til betri vegar að vera ekki. Það er ég ekki heldur. En verkin sýna, að þeir menn, sem voru í varnarmálanefnd, eru þar enn, þ. á m. sá maður, sem sérstaklega var settur í varnarmálanefnd sem fulltrúi Sjálfstfl. þar. Vegna þess að Alþfl. fór með þessi mál þá þótti eðlilegt, af því að það var samstarf í ríkisstj. milli Alþfl. og Sjálfstfl., að Sjálfstfl. hefði sérstakan fulltrúa í þeirri nefnd og þannig er það í samstarfi, að menn verða að tala saman. Ég er ekki að lasta þetta, að Sjálfstfl. setti þarna mann, ég tel það sjálfsagt. En þessi var ástæðan. Hv. 12. þm. Reykv. talaði um, að hér væri ekki farið inn á nýja braut með að kjósa þá nefnd, sem sjálfstæðisþingmenn leggja til. Ég vitna til þess, sem ég áðan sagði, að það er farið inn á nýja braut með þessu. 1956 var sams konar till. fyrir Alþ. Þá rakti þáv. utanrrh. það, að í þau skipti, sem samið var við Bandaríkjamenn, 1946, 1949, 1951 og 1954 hafi ekki verið kosin sérstök nefnd til þess að fjalla um þau mál með þeim hætti, sem þá var lagt til, sama hætti og nú er lagt til að mestu leyti. Og þáv. 1. flm. að þessari till. játaði þetta. Árið 1956 var þessi nefnd ekki kosin, og þess vegna er það í fullu gildi, sem ég sagði áðan, að það er verið að fara. hér inn á nýjar brautir, því verður ekki á móti mælt.

Ég skal svo reyna, eins og ég sagði, að stytta þetta eins og ég mögulega get til þess að tefja ekki tímann meira en þarf, en það, sem ég ætlaði að leiðrétta hér og varð til þess, að ég kvaddi mér hljóðs á ný, er það, sem hv. 2. þm. Reykv. hafði eftir dálki einum í Morgunblaðinu, sem satt að segja er nú þekktari fyrir annað en áreiðanleik, um það, að farið hefði fram atkvgr. í ríkisstj. um tiltekin varnarmál. Þessi frásögn Morgunblaðsins er algerlega röng. Í ríkisstj. hefur engin atkvgr. farið fram um þau mál, sem þar voru tilgreind, tilteknar framkvæmdir varnarliðsins hér. Þær upplýsingar, sem Morgunblaðið birti um það og af því tilefni, eru algerlega úr lausu lofti gripnar. Svo er um fleira, sem í því blaði birtist um þessi mál, og ég vil taka hv. alþm., og sérstaklega jafngrandvörum alþm. eins og ég þekki hv. 2. þm. Reykv. að að vera, vara fyrir því að trúa að órannsökuðu máli því, sem þarna segir.