02.03.1972
Sameinað þing: 44. fundur, 92. löggjafarþing.
Sjá dálk 161 í D-deild Alþingistíðinda. (3500)

163. mál, námsbækur framhaldsskólanemenda

Flm. (Stefán Gunnlaugsson):

Herra forseti. Á þskj. 310 er till. til þál. um námsbækur framhaldsskólanemenda, svo hljóðandi:

„Alþingi ályktar að skora á ríkisstj. að hlutast til um, að nauðsynlegar kennslubækur, innlendar og erlendar, sem notaðar eru á hverjum tíma vegna náms í framhaldsskólum, séu jafnan á boðstólum í verzlunum, en talsvert skortir á, að svo hafi verið, svo að fullnægjandi geti talizt. Enn fremur verði athugað, hvort unnt sé að auka útgáfu íslenzkra kennslubóka og á þann hátt draga úr notkun erlendra bóka, einkum í menntaskólum og Háskóla Íslands. Í þessu sambandi kemur til álita, hvort nauðsynlegt sé að fela Ríkisútgáfu námsbóka forgöngu í þessum efnum. Þá verði kannað, hvernig háttað er verðlagningu erlendra kennslubóka í verzlunum með það fyrir augum að tryggja, að þær séu á boðstólum á hóflegu verði.“

Þannig hljóðar till. Þessi þáltill. fjallar þannig um þrennt:

I. Um aðgerðir til að tryggja nauðsynlegt framboð af kennslubókum fyrir framhaldsskólanemendur.

2. Um athugun á möguleikum til aukinnar útgáfu íslenzkra kennslubóka fyrir framhaldsskólanemendur til að draga þannig úr notkun erlendra námsbóka.

3. Um verðlagningu erlendra kennslubóka í verzlunum og um nauðsyn ráðstafana til að tryggja, að þær séu á boðstólum á hóflegu verði.

Varðandi fyrsta atriðið skal þetta tekið fram: Svo sem fram kemur í grg. með till., hafa nemendur átt í erfiðleikum með að afla nauðsynlegra, erlendra kennslubóka, sem notaðar eru við nám í framhaldsskólum. Af þeim sökum hafa fjölmargir þeirra orðið að stunda skólanám sitt um lengri tíma án kennslubóka. Það þarf ekki að fara um það mörgum orðum, hversu slíkt er óviðunandi fyrir þá, sem hlut eiga að máli, nemendur og kennara fyrst og fremst. Það er því nauðsynlegt að kanna, hvaða orsakir liggja hér að baki, og gera síðan ráðstafanir til úrbóta.

Í fljótu bragði mætti ætla, að orsakanna sé að leita í því, að bókainnflytjendur hafi ekki sýnt næga fyrirhyggju við námsbókainnkaup erlendis frá nógu tímanlega á haustin, en ég vil taka það skýrt fram í þessu sambandi, að alls ekki er víst, að það sé aðalorsökin fyrir þessu ófremdarástandi, eftir þeim upplýsingum, sem mér hefur tekizt að afla. Það er nefnilega hugsanlegt, að þeir aðilar, sem ákveða notkun kennslubóka í framhaldsskólum, eigi hér hlut að máli að einhverju leyti. Hjá þeim þurfa bóksalar að fá upplýsingar á sumrin um þær bækur, sem framhaldsskólarnir hyggjast leggja til grundvallar við kennslu á næsta skólaári. Og þess vegna er ástæða til að spyrja: Hafa slíkar upplýsingar legið fyrir það tímanlega, að bóksalar hafi þess vegna getað haft erlendar námsbækur á boðstólum tímanlega á haustin? Það er þess vegna vissulega atriði, sem þarf að rannsaka, og gera síðan þær ráðstafanir í þessum efnum. sem gagn er að og duga til úrbóta.

Á það er bent í þáltill., að til álita komi að fela Ríkisútgáfu námsbóka afskipti af þessu máli. En þar er einungis um að ræða ábendingu til þeirra aðila, sem ríkisstj. fæli að athuga þetta mál, ef till. nær fram að ganga, því að aðalatriðið er að sjálfsögðu, að gerðar verði fullnægjandi ráðstafanir, sem tryggja framhaldsskólanemendum nauðsynlegan námsbókakost á hverjum tíma.

Um annað atriði till. vildi ég segja það fyrst, að þær skoðanir hafa verið uppi meðal framhaldsskólanemenda, einkum hjá stúdentum við nám í Háskóla Íslands, að erlendar námsbækur séu notaðar þar og í ýmsum öðrum framhaldsskólum miklum mun meira en eðlilegt geti talizt. Vel sé kleift að þeirra dómi að auka útgáfu íslenzkra námsbóka í mörgum greinum og draga úr notkun erlendra frá því, sem nú er, ef vilji og áhugi sé fyrir hendi hjá þeim, sem því eigi að sinna. Að sjálfsögðu er það augljóst mál, að ekki verður komizt hjá því að nota erlendar kennslubækur í þessum skólum að einhverju leyti. En vissir hérlendir aðilar hafa þær skyldur á herðum að sjá um og annast samningu íslenzkra kennslubóka fyrir framhaldsskóla, eins og t.d. kennarar í Háskóla Íslands. Hvort þeir hafa gert það að því marki, sem eðlilegt má teljast, skal ég ekki fullyrða um. Til þess skortir mig kunnugleika. Hitt er staðreynd, að margir stúdentar við nám í Háskóla Íslands eru þeirrar skoðunar, að töluvert skorti á í ýmsum greinum, að svo sé.

Í þessari þáltill. er einnig lagt til, að athugað verði, hvort unnt sé að auka útgáfu íslenzkra kennslubóka og á þann hátt draga úr notkun erlendra, einkum í menntaskólum og Háskóla Íslands, eins og ég hef hér nokkuð drepið á, og í því efni einnig bent á Ríkisútgáfu námsbóka sem hugsanlegan aðila, sem gæti haft einhvers konar forgöngu að þessu leyti. Það kann að vera, að mönnum finnist óeðlilegt, að sú stofnun hafi afskipti eða forustu hlutverk í námsbóka útgáfu vegna Háskóla Íslands, og það má vel vera, að svo sé. En það, sem mestu máli skiptir, eins og málum er nú háttað, er það til að byrja með, að látin verði fara fram könnun á því, hvort eðlilegt og sanngjarnt sé að ætlast til að meira sé að gert en hingað til í því að semja og gefa út á íslenzku námsbækur til notkunar í framhaldsskólum. Leiði slík könnun í ljós, að svo sé, þarf að sjálfsögðu að gera tafarlausar ráðstafanir til nauðsynlegra framkvæmda í þeim efnum.

Varðandi það atriði í þáltill., sem hér er til umr. og snýr að verðlagi á erlendum kennslubókum í verzlunum, þá liggur það í hlutarins eðli, að kaupverð erlendra kennslubóka hlýtur að vera hátt miðað við verð annarra bóka, sem eru á boðstólum í verzlunum. Því veldur takmarkað upplag og sérfræðikunnátta, sem þarf til þess að semja þess háttar bækur. En það hefur vakið furðu margra, hversu þær hafa verið seldar hérlendis á misjafnlega háu verði eftir útsölustöðum. Þessi mál hafa verið til umr. og ofarlega á dagskrá á þingum menntaskólanema undanfarið. Þeir hafa haft á sínum vegum starfandi bóksölunefndir svo kallaðar í menntaskólunum hér í Reykjavík, sem reyna að sinna því verkefni að útvega nemendum kennslubækur á sem lægstu verði. Þá hafa stúdentar við Háskóla Íslands rekið eigin bókasölu þar, og samkv. upplýsingum, sem fram komu á þingi Landssambands menntaskólanema s.l. haust, hefur sú bókasala boðið menntaskólanemum námsbækur til kaups á 30% lægra verði en aðrar bókaverzlanir. Bókasölustarfsemi menntaskólanema mun þó hafa átt við ýmsa erfiðleika að etja í þessum efnum, þar sem erlend bókaforlög, sem sækja þarf til, og Innkaupasamband bóksala hér virðast hafa þess konar sambönd sín á milli, að ekki er auðvelt fyrir samtök nemenda að komast milliliðalaust inn í slík viðskipti við hin erlendu bókaforlög.

Af því, sem ég hef hér drepið á, er fyllsta ástæða til, að það verði kannað, hvernig verðlagningu umræddra bóka er háttað. Raunverulegt verðlagseftirlit af hálfu hins opinbera á sér ekki stað varðandi þessar vörur, og er að mínum dómi fyllsta ástæða til þess, að það verði tekið upp með það fyrir augum að tryggja, að erlendar kennslubækur séu á boðstólum á hóflegu verði. Allir vita, að fjárráð framhaldsskólanemenda eru yfirleitt mjög af skornum skammti. Fjárútlát þeirra í sambandi við bókakaup eru tilfinnanleg, eins og menn vita, en sá kostnaður getur numið nærri 10 þús. kr. á vetri samkv. upplýsingum, sem fram komu um það efni á þingi menntaskólanemenda á s.l. hausti.

Herra forseti. Það er ótvíræð skylda ríkisvaldsins að mínum dómi að stuðla að því, eftir því sem frekast er unnt, að nemendur geti tileinkað sér sem allra helzt þá fræðslu, sem boðið er upp á í skólum landsins. Kennslubókaskortur í framhaldsskólum hefur vissuleg torveldað, að þeir hafi getað haft fyllstu not af þeirri kennslu, sem kostuð er af almannafé. Þetta þarf að lagfæra. Það verður vart gert, nema forusta ríkisvaldsins komi til.

Ég sé ekki ástæðu til þess að fjölyrða frekar um þetta að svo stöddu, en legg til, herra forseti, að þessari till. verði vísað til allshn. til athugunar.