25.04.1972
Sameinað þing: 61. fundur, 92. löggjafarþing.
Sjá dálk 1277 í D-deild Alþingistíðinda. (5072)

931. mál, hækkun á verðlagi

Sjútvrh. (Lúðvík Jósepsson):

Herra forseti. Ég vil taka það fram í tilefni af því, sem hv. I. þm. Reykv. var að enda við að segja hér, að það er misskilningur, ef hann heldur, að það sé mín skoðun, að verðstöðvunin út af fyrir sig hafi verið röng og af henni sem slíkri hafi leitt einhvern sérstakan vanda. Ég tel, að verðstöðvunin hafi verið réttmæt og hún hafi átt að vera. En mér hefur aldrei dottið til hugar að neita hins vegar þeirri staðreynd, að með verðstöðvuninni var verið að hrúga upp ýmsum vandamálum, sem ekki komu fram, og þó að ég finni það, að hv. 1. þm. Reykv. er ekki ánægður með ummæli formanns Félags íslenskra iðnrekenda, þau, sem hann viðhafði á fundi nú nýlega um þetta atriði, þá held ég nú samt, að það, sem formaður Félags ísl. iðnrekenda sagði í þessum efnum, sé fullkomlega rétt, því að á verðstöðvunartímanum er það þannig, að erlendar verðhækkanir fá að koma fram nokkurn veginn jafnóðum og þær gerast á innfluttum vörum til landsins, þar sem þær eru beinlínis seldar beint áfram til neytenda. En þegar iðnaðurinn kaupir hins vegar þessar vörur við hækkuðu verði, þá er ekki um leið ákveðið, að iðnaðurinn fái að hækka útsöluverðið á framleiðsluvörum sínum. Og það er þetta, sem hefur verið að gerast, og því er ekkert um það að villast, að í sumum tilvikum var þarna kominn upp vandi, sem er aðeins eðlilegur vandi, sem leiddi af verðstöðvun í langan tíma. Ég gæti tekið undir með hv. 1. þm. Reykv., að ég álít, að þegar við lítum á iðnaðinn sem heild, þá hafi afkoma hans verið mjög sæmileg. En eigi að siður er hitt rétt, að þarna hafði safnazt fyrir talsverður vandi, sem varð að leysa úr með einhverjum hætti í víssum tilvikum.

Hv. 2. þm. Norðurl. e. beindi til mín þeirri fsp., hvort ríkisstj. mundi gera ráðstafanir til þess að hækka kaupgreiðsluvísitöluna, ef kauplagsnefnd teldi sér ekki fært að líta fram hjá þeim breytingum, sem verða, eða gera breytingar á grundvelli kaupgjaldsvísitölunnar með tilliti til þess, að nefskattarnir væru nú felldir niður. Ég tel, að það sé enginn vafi á því, að kauplagsnefnd muni fjalla um þetta mál og tel, að það sé aðeins í fullu samræmi við vinnubrögð hennar. Ég vil nefna t.d. eitt dæmi. Eins og kunnugt er varð sú breyting á s.l. hausti, að iðgjöldum til bifreiðatrygginga var breytt í grundvallaratriðum frá því, sem áður var. Tekin var upp svonefnd sjálfsábyrgð í stað beins iðgjalds að nokkru leyti. Kauplagsnefnd ákvað að meta þetta, þó að þetta væri ekki í vísitölugrundvellinum. Og hún mat þetta sem tiltekna iðgjaldahækkun og hækkaði vísitöluna um rúmlega 0.2 stig af þessum ástæðum. Ég efast ekkert um það, að kauplagsnefnd hlýtur að fjalla um þetta mál, og ég held, að ríkisstj. hafi ekki í huga að blanda sér í það á neinn hátt, eins og sú nefnd er samansett og eins og þeir hagsmunaaðilar, sem þarna eiga mest undir, hafa mikil áhrif á þá nefnd. Það er ekki meining ríkisstj. að fara að blanda sér í störf nefndarinnar. Ég vil líka um leið segja það, að það er rangt hjá hv. 2. þm. Norðurl. e., þegar hann heldur því fram, að ég og flokksbræður mínir höfum talið, að ekki þyrfti að leyfa neinar verðlagshækkanir vegna þeirra kauphækkana, sem samið var um á árinu 1970. Það hef ég a.m.k. aldrei tekið mér í munn, og ég kannast ekki við það heldur að hafa séð það í málgögnum okkar. En hins vegar er það rétt, að ég hafði haldið því fram, og það er enn þá mín skoðun, að þær verðlagshækkanir, sem heimilaðar voru af fyrr. ríkisstj. rétt áður en verðstöðvunin skall á, hafi þá verið allt of miklar í mörgum greinum, og það hafi ekki verið ástæða til þess að heimila jafnmiklar verðlagshækkanir og þá voru samþykktar. Það er allt annað mál. Mér hefur aldrei dottið í hug, að veruleg og almenn kaupgjaldshækkun gæti gengið þannig yfir í verðmiðlunarkerfi okkar, að um enga verðlagsbreytingu yrði að ræða á eftir. Mér er alveg ljós t.d. jafneinfaldur hlutur og það, að þegar laun iðnaðarmanna hækka, þá hlýtur útseld vinna þeirra hjá fyrirtækjum að hækka líka. Það er alveg með öllu óframkvæmanlegt annað en taka tillit til slíks. Þar getur aðeins verið ágreiningur um það, hvað eigi að leyfa fyrirtækjum þeirra eða meisturunum mikla álagningu á hina útseldu vinnu. En að sjálfsögðu verður að taka tillit til þess kaups, sem um hefur verið samið.

Ég skal svo ekki lengja þessar umr. frekar, sé ekki ástæðu til þess. Ég tel, að upplýsingar hafi verið gefnar hér eftir því sem efni standa til um það, sem um hefur verið spurt.