04.04.1973
Neðri deild: 75. fundur, 93. löggjafarþing.
Sjá dálk 3054 í B-deild Alþingistíðinda. (2458)

3. mál, bygging og rekstur dagvistunarheimila

Menntmrh. (Magnús T. Ólafsson) :

Herra forseti. Málið, sem liggur fyrir hv. d. á þskj. 3, eins og það var lagt fram, og á þskj. 485 með áorðnum breytingum eftir meðferð í Ed., er samið af n., sem skipuð var síðla árs 1971 til þess að semja frv. til l. um hlutdeild ríkisins í byggingu og rekstri barnaheimila.

Það er ekki vonum fyrr, að efnt er til löggjafar um hlut íslenzka ríkisins í því að koma upp í landinu á þéttbýlisstöðum kerfi dagvistunarheimila fyrir börn innan við skólaaldur. Um það er ekki lengur deilt, eins og var hér á árum fyrr, að þessi heimili, þessar stofnanir hafa þýðingarmiklu uppeldishlutverki að gegna í því borgarsamfélagi, sem vistar nú vaxandi hluta íslenzku þjóðarinnar. Það er einnig augljóst orðið, að félagsleg þýðing dagvistunarheimila og þjóðhagsleg fer einnig vaxandi.

Í samræmi við þau sjónarmið, sem nú eru ríkjandi í þessum málum, hefur n. talið rétt að móta þá framtíðarstefnu, að öll börn innan skólaaldurs eigi þess kost að njóta dvalar hluta úr degi eða daglangt á dagvistunarheimilum á einhverju aldursskeiði, áður en skólaganga þeirra hefst, og er þetta óháð því, hvort foreldrar vinna báðir utan heimilis. Hér er ekki verin að gera því skóna, að dagvistunarheimili komi í stað heimilisuppeldisins, heldur er verið að styrkja heimilisuppeldið með samfélagslegum þætti. Það er verið að veita foreldrunum aðstoð við uppeldi barna sinna á þann hátt að veita þeim aðgang að vistun barna sinna á stofnunum, þar sem uppeldismenntað fólk annast þau hluta dagsins. Með þessum hætti vinnst hvort tveggja í senn, að stuðlað er að heppilegum uppeldisáhrifum á börnin og öryggi þeirra aukið, því að reynslan er sú, að þar sem ekki er aðgangur að dagvistunarstofnunum, er gatan að verulegu leyti leiksvæði barna þann tíma, sem þau eru utan heimilis.

Þá er annað atriði ekki þýðingarminna, að foreldrar eigi þess kost að koma börnum sinum til vistunar á dagvistunarstofnanir einhvern hluta dags í því skyni, að foreldrar báðir geti stundað atvinnu eða nám, að ekki sé þannig í pottinn búið, að annað hvort þeirra hljóti að dvelja á heimili við barnagæzlu. Þetta er ómissandi þáttur í framkvæmd allra ákvæða og fyrirheita um jafnrétti kynjanna, því að eins og allir vita, hefur það verið ríkjandi venja í íslenzku þjóðfélagi eins og öðrum skyldum, að þurfi foreldrarnir um að velja vegna umönnunar barna, að aðeins annað stundi atvinnu í tekjuöflunarskyni eða afli sér starfsréttinda með námi, þá er það faðirinn, sem þess nýtur, en móðirin, sem gætir barnanna á heimilinu.

Ekki þarf að fjölyrða um það, hverja þjóðhagslega þýðingu það hefur, að báðir foreldrar hafi aðstöðu til að sinna störfum utan heimilis og geti vitað börn sín örugg í góðri gæzlu þann tíma dagsins, sem þau eru bundin við störf eða nám fjarri heimilum.

Loks hefur borið á því, að vegna þess að skortur hefur verið á dagvistunarheimilum, hefur jafnvel þurft að vista börn á vistheimilum, þar sem gert er ráð fyrir dvöl allan sólarhringinn án þess að slíks hafi í raun og veru verið brýn þörf að öðru leyti. En þetta er að allra dómi neyðarúrræði, og ekki á að eiga sér stað, nema einskis annars sé kostur, að slíta börn á viðkvæmum aldri með öllu úr sambandi við heimili og foreldra.

Í því frv., sem hér liggur fyrir, er gert ráð fyrir styrk ríkisins til að koma upp dagvistunarheimilum, sem greinast aðallega í þrjár gerðir. Þar er um að ræða dagheimili ætluð börnum frá þriggja mánaða aldri til skólaskyldu og þar sem börnin dvelja a. m. k. 5 stundir dag hvern. Í öðru lagi er um að ræða leikskóla. Þeir eru sniðnir fyrir börn frá tveggja ára aldri fram til skólaskyldu, en þar er ekki gert ráð fyrir lengri dvöl dag hvern en 3–4 klukkutíma. Loks eru skóladagheimili. Þar er starfsemin mjög svipuð og á dagheimilum, að því viðbættu, að börnunum er búin aðstaða til heimanáms og veitt hjálp til að búa sig undir skólanámið. Í frv. eru ákvæði um, hverjar kröfur skuli gera til starfsemi þessara heimila, til starfsfólks þeirra, til húsakynna og til búnaðar, bæði innanhúss og á leiksvæðum.

Ég mun svo ekki, herra forseti, hafa fleiri orð um frv. að svo komnu máli. Ég vil aðeins láta í ljós þá ósk, að hv. d. sjái sér fært að afgreiða málið á þessu þingi og vil leyfa mér að leggja til, að því sé að þessari umr. lokinni vísað til 2. umr. og hv. menntmn.