31.10.1972
Neðri deild: 8. fundur, 93. löggjafarþing.
Sjá dálk 470 í B-deild Alþingistíðinda. (254)

32. mál, loðna til bræðslu

Sjútvrh. (Lúðvík Jósepsson):

Herra forseti. Á síðustu vetrarvertíð eða öllu heldur á loðnuvertíðinni síðustu komu upp allmikil og erfið vandamál í sambandi við löndunarmöguleika loðnuveiðiskipanna. Það barst að svo mikil loðna, einkum að löndunarhöfnunum hér á Suðvesturlandi, að það var ekki unnt að taka við öllum þeim afla, sem að landi barst, og skipin urðu að stöðva veiðar og bíða eftir löndun. Í sambandi við þetta urðu ýmiss konar óþægilegir árekstrar, og það var almennt álit þeirra, sem þarna áttu hlut að máli, að reynslan í fyrra hafi sýnt, að það yrði að koma annarri skipan á þessi mál en verið hefur, ef ekki ætti illa að fara. Við yrðum að reyna að nýta betur þá möguleika, sem við eigum, til þess að veiðiskipin geti haldið áfram veiði og til þess að þær verksmiðjur, sem fyrir hendi eru, geti haldið áfram að starfa.

Í framhaldi af þessu var því beint til sjútvrn., að það hefði forgöngu um, að málið yrði kannað og till. yrði gerðar um skipulag á loðnulöndun. Rn. skipaði síðan 5 manna n., sem átti að fjalla um málið. Í n. voru aðilar þeir, sem hér eiga mestra hagsmuna að gæta, fulltrúar frá verksmiðjunum og fulltrúar frá útgerðinni, sjómönnum og útvegsmönnum. Og einnig var svo í n. fulltrúi frá sjútvrn. Það frv., sem hér liggur fyrir, er það samkomulag, sem varð í þessari n. og lagt var fyrir í nál. til rn. Hér er því um að ræða samkomulag, sem þessir aðilar gera tillögu um, þ.e.a.s. fulltrúar frá Félagi ísl. fiskimjölsframleiðenda, Landssambandi ísl. útvegsmanna, Farmanna- og fiskimannasambandinu, Sjómannasambandinu og Alþýðusambandinu.

Þær reglur, sem þessir aðilar leggja til, að settar verði, eru í aðalatriðum þær, að sú regla skuli almennt gilda um afgreiðslu loðnuveiðiskipa, að þau skuli fá löndun í hverri höfn í þeirri röð, sem þau koma inn í höfnina. Þetta er meginreglan, og ég hygg, að allir, sem þekkja til þessara mála, séu ásáttir um þessa reglu og telji hana til bóta, og allar aðrar reglur um meira og minna misjafnan forgangsrétt eins aðila til löndunar fram yfir annan eigi að víkja fyrir þessari meginreglu.

Í öðru lagi er svo lagt til, að sérstök þriggja manna n. eigi að fara með yfirstjórn á framkvæmd þessara mála og geti hún haft allmikið vald í víssum tilvikum. Um það atriði er sérstaklega fjallað í 2. gr. frv. Í grg., sem fylgir frv., segir m.a. á þessa leið, með leyfi hæstv. forseta:

„Meginregla frv. um löndunarröð kemur fram í 1. gr. þess. Skipulag það og tilhögun, er lýst er í 2. gr. frv., kemur því aðeins til, að um svo mikinn afla sé að ræða, að hætta sé á vandræðum vegna óhóflegrar samkeppni og/eða hagkvæmt sé að jafna loðnumagni milli verksmiðja til að tryggja þeim verkefni“.

Það er enginn vafi á því, að þegar komið er að því atriði málsins, að slík n., sem þarna er gert ráð fyrir, fái það vald, sem þarna er á minnzt, þá eru ekki allir á einu máli. Ég fyrir mitt leyti teldi æskilegt, að 2. gr. frv. yrði breytt nokkuð frá því, sem þar segir nú, og það yrði sérstaklega undirstrikað í gr., sem segir í grg. frv. og ég var nú að lesa, þ.e. að nefndin skuli yfirleitt ekki geta beitt valdi sínu til þess að loka ákveðnu svæði fyrir áframhaldandi löndun á einhverju tímabili eða snúið skipum inn á annað löndunarsvæði, nema upp hafi komið slíkir erfiðleikar, að um löndunarstöðvun sé að ræða og í rauninni hálfgert neyðarástand, en þá hafi n. þetta vald. Ég fellst fullkomlega á, að þá þurfi á slíku valdi að halda, en að öðru leyti eigi n. ekki að hafa vald til þess að fyrirskipa skipum, hvert þau eigi að fara með farm sinn. Það er skoðun mín m.ö.o., að ég vil hafa reglurnar um löndun sem frjálsastar, þannig að skipstjórar og skipshafnir geti valið á milli löndunarstaða, eftir því sem þeim þykir hentugt, þó þannig, að þeir verði ávallt að sæta þeirri reglu að fá löndun í réttri röð við það, sem skipin koma í höfn. En ef til þess kemur, að um löndunarstöðvun er að ræða á tilteknu landssvæði, — sem n. yrði þá að ákveða nánar, hvernig yrði markað, — þá geti n. stöðvað um nokkurn tíma alla löndun á því svæði, þar til skaplegt rúm myndaðist fyrir veiðiflotann á nýjan leik, og snúið flotanum til annars landshluta eða þangað, sem möguleikar eru til eðlilegrar löndunar.

Ég er ekki í neinum vafa um, að það er rétt, að á síðustu loðnuvertíð hefði verið öllum mjög hagkvæmt, ef svona skipulag hefði verið fyrir hendi. Þá hefði, eftir að svo var komið, að ekki var hægt að taka á mótí meiri loðnuafla í Vestmannaeyjum og eftir að fullt var hér í öllum höfnum við Faxaflóa, verið fyrirskipað að loka þessu svæði um viku eða 10 daga tímabil fyrir öllum flotanum og honum þar með snúið til annarra svæða, þar sem möguleikar voru eðlilegir til löndunar. En slíkt skipulag var þá ekki til staðar, og útkoman varð sú, að flotinn hélt sig allur hér á miðunum og menn svo að segja flugust á um hvert smáskot, sem losnaði í höfnunum hvern daginn. Þetta þýddi auðvitað í framkvæmd, að flotinn var hálfaðgerðarlaus, lítill afli barst á land og miklir erfiðleikar sköpuðust einnig hjá þeim verksmiðjum, sem hlut áttu að máli á þessu svæði, að standa undir eðlilegri vinnslu með þessu fyrirkomulagi.

Ég legg áherzlu á, að reynt verði að koma sér saman um reglur varðandi þessi mál, áður en næsta loðnuvertið hefst, og það er tvímælalaust vilji þeirra aðila, sem hér eiga mestra hagsmuna að gæta, að það verði gert. Það er sjálfsagt að taka mikið tillit til þess samkomulags, sem aðilarnir hafa gert í þessum efnum, en þó er það mín afstaða, eins og ég hef sagt, að ég vil gera þar á nokkrar breytingar, sérstaklega í þá átt að taka af öll tvímæli í lögunum sjálfum um það, hvað þar er átt við, til samræmis við það, sem tekið er fram í grg. frv. og vakað hefur fyrir samningsaðilum.

Af því að hér er liðið nokkuð fram yfir reglulegan fundartíma, skal ég svo ekki hafa fleiri orð um málið að þessu sinni. Ég tel miklu máli skipta að koma málinu sem fyrst til n., sem fái aðstöðu til þess að fjalla um það og bera sig saman við aðila. Að lokum óska ég eftir því, að að þessari umr. lokinni verði frv. vísað til hv. sjútvn.