31.01.1974
Sameinað þing: 49. fundur, 94. löggjafarþing.
Sjá dálk 1923 í B-deild Alþingistíðinda. (1742)

121. mál, z í ritmáli

Flm. (Sverrir Hermannsson):

Herra forseti. Aðeins örfá orð að lokum. Aðeins ein spurning til hv. 6. landsk. í sambandi við lýsingar hans á eðlisfræðistofunni. Það er spursmál, af því að alltaf eru nú að koma nýjungar upp á í kennslu, hvort hann hefði athugað, hvort þetta væri ekki einhver liður í eðlisfræðikennslunni, sem þarna hefði farið fram.

Ég lofaði guð strax, þegar ég heyrði hæstv. menntmrh. lesa upp úr skýrslu endurskoðunarnefndarinnar, þar sem sagði, að ypsilon skyldi áfram ritað óbreytt frá þeim reglum, sem gilt hafa. Hann endurtók það, að ég hefði verið með dylgjur í garð þessarar n. Ég mótmæli því enn á ný. Ég vitnaði einvörðungu til orða formanns n., þar sem hann segir orðrétt, að ypsilonið yrði tekið fyrir, en hann vildi engu spá um það, hvað um það yrði. Ég var ekki að dylgja um neitt. Ég vissi ekki, að þessi skýrsla var komin fram og að hún innihélt þetta, sem hæstv. menntmrh. upplýsti nú. En þetta kemur í ljós, og það skyldi ekki vera, að hin harða andstaða, sem fram hefur komið gegn þessari breytingu um að fella z niður, hafi orðið til þess, að þeir í þessari endurskoðunarnefnd hafi mjög skoðað hug sinn um að varpa fram ýmsum þeim grundvallarbreytingum, sem þeir ella hefðu haft í huga? Þá er ekki til einskis barist.

Hæstv. menntmrh, gat þess, að málfræðistagl mundi hafa orðið til þess að draga mjög úr kennslu í ýmsum öðrum mikilvægum þáttum móðurmálskennslunnar. Það má auðvitað ekki ske, að málfræðistaglið sé svo yfirgnæfandi. En er þá bjargráðið í þeim sökum það eitt að fella z niður, sem ég fullyrði, að er ekki nema andartaksverkefni fyrir sæmilegan kennara að kenna meðalgreindum nemanda. Það verður að færa mér heim sönnur á, að þessi fullyrðing mín sé ekki rétt, ef ég á að breyta þessari sannfæringu minni. Svo einfaldar eru þessar reglur, nema hreint í undantekningartilfellum. Það þarf, þegar um stofnorð er að ræða, að beita nokkurri athyglisgáfu. Hitt varðar svo til einvörðungu miðmyndarendingu sagna, og þeir, sem kunna að breyta miðmynd í germynd í sömu tíð, hætti og persónu í sömu tíð, sjá á augalifandi bili, hvar z á að standa og hvar ekki.

Það kom fram í máli hv. 6. landsk., að það er mjög margt annað, sem vissulega mætti taka til athugunar. Og ég spyr nú: Hvað um setningarfræðina, sem ég játa, að er allflókin og örðug viðfangs og ekki á færi nema þroskaðra nemenda að ná tökum á? Hvernig væri að athuga sérstaklega um hana, en láta þennan saklausa staf, z, í friði? Og hvað um greinarmerkjasetninguna, þessa makalausu kommusetningu, sem hv. 6. landsk. minntist einnig á, sem auðvitað á ekki að koma til greina með þessum hætti, sem reglur segja til um, heldur á greinamerkjasetning að vera eftir efni ræðunnar og engu öðru. Það eru að vísu — það er kannske sérviska mín einstaka atriði, svo sem að ég vil halda í semikommu, ég tel hana nauðsynlegt greinarmerki til þess að afmarka efni ræðunnar. (Gripið fram í: Á eftir þankastriki.) Á eftir þankastriki? Hann taldi ekkert athugavert við það, þótt skólarannsóknadeildin hafi gefið út mikið rit um marklýsingar, eins og það er nefnt og hefur hingað til þýtt aðeins eitt: það er lýsing á eyrnamörkum búsmala. Hann taldi ekkert athugavert við það, þótt ég áliti, án þess að hafa rannsakað málið neitt sérstaklega, að með þessu væri byrjað á því að framfylgja ósettum lögum. Og hann þóttist færa sönnur á, að við þetta væri ekkert að atbuga, þar sem hann hefði borið hér fram frv. og till., sem væru þann veg úr garði gerðar, að tillit væri til þess tekið, að slíkt grunnskólafrv. yrði að lögum. Það er dálítið annað, hvort sjálfur hæstv. menntmrh, hér í sjálfu þingi fjallar þann veg um málið eða hvort einhverjir undirsátar uppi í rn. hjá embættismannalýðnum gefa út frá sér slík stórrit, eins og um framkvæmd á sjálfum lögunum sé að tefla.

Hann vildi líka meina, að það væri ekkert við þetta að athuga, sem ég hefði vitnað i, um framkvæmd þessa máls, og auðvitað er það rétt, að eftir að hann, samkv. þeim reglum, sem við búum við, hefur fallist á einhverja tiltekna breytingu eins og þessa, þá kemur hún óhjákvæmilega til framkvæmda. En þann veg stendur þetta ekki hér, heldur sagði hæstv. ráðh., að þegar ljóst var, að samstaða var innan n. um þessa tilteknu breytingu, þá kæmi hún óhjákvæmilega til framkvæmda. Það var þess vegna, sem ég spurði: Hvaðan kemur þessari n. þetta alræðisvald?

Ég ætla ekki að lengja þessar umr. frekar en orðið er. Ég ítreka það, sem ég benti á, að það er hægt að upplýsa og færa fram á sviðið fjölda marga og ýmsa af okkar mestu menningarfrömuðum í gegnum aldirnar, sem gerðu til þess tilraun að fá z numda brott úr íslensku ritmáli. Ég vil meina og ég hygg, að hver maður ætti að sjá það í hendi sinni, að sú staðreynd, að þessi bókstafur skyldi standa af sér þær hörkulegu árásir, sanni betur en nokkuð annað tilverurétt hans.

Hv. 6. landsk. áleit, að framtak hæstv. menntmrh, í niðurfellingu z mundi verða til þess, að hafin verði sókn í móðurmálskennslu í skólum. Ég held ekki. Í besta falli hygg ég, að framtak hæstv. ráðh. verði til þess, að setu hans í ráðherrastól verði minnst. Að lokum bið ég hv. 6. landsk. fyrir góða kveðju mína til Helga Seljans með von um sem allra skjótastan bata.