19.02.1974
Sameinað þing: 57. fundur, 94. löggjafarþing.
Sjá dálk 2263 í B-deild Alþingistíðinda. (2028)

Umræður utan dagskrár

Sjútvrh. (Lúðvík Jósepsson):

Herra forseti. Þær eru býsna einkennilegar, þessar umr., ekki síst þegar þær eru nú skoðaðar í framhaldi þeirra umr., sem hér fóru fram í gær. Í gær var um það spurt, hvort sú ræða, sem Magnús Kjartansson flutti í Norðurlandaráði, hefði verið flutt með samþykki ríkisstj. og samkv. ákvörðun hennar. Það voru gefnar hér upplýsingar um það, að ræðan hefði ekki verið borin undir ríkisstj., ekki samþ. af ríkisstj, og hefði verið ræða hans persónulega. En auðvitað þurfa sömu ræðumenn, sem fengu þetta upplýst hér í gær, að gera sér enn ferð upp í ræðustólinn og spyrja um það sama, spyrja um nákvæmlega það sama. Síðan kom það fram í umr. í gær og liggur nú skjalfest fyrir, þegar ræðan hefur verið birt, að hér var um tvö efnisatriði að ræða, sem valdið hafa nokkrum deilum og umtali í þessari ræðu. Hvaða atriði voru þetta?

Annað var það, að orð voru látin falla um það, að við Íslendingar hefðum orðið fyrir vonbrigðum vegna undirtekta Norðurlanda í sambandi við landhelgisdeiluna. Þetta var annað atriðið. Það fór auðvitað þannig í umr. hér í gær, að einn af þm. Sjálfstfl. gafst gersamlega upp á því að vera að karpa um þetta atriði. Hann varð að játa hér í ræðustóli, að allir íslendingar hefðu orðið fyrir vonbrigðum, einnig forhertustu sjálfstæðismenn, eins og hann orðaði það. Það er rétt, einnig þeir höfðu orðið að viðurkenna það, að þeir höfðu orðið fyrir vonbrigðum vegna undirtekta Norðurlandanna í sambandi við okkar landhelgismál. Þessi þáttur úlfaþytsins hefði þá átt að vera úr sögunni, ef ekki hefði verið eitthvað annað að þeim sjálfstæðismönnum.

Hinn þátturinn var svo sá, að Magnús Kjartansson vék að því, að sú ríkisstj., sem var í Noregi í sept. .s.l., hefði sent Íslendingum skriflega orðsendingu varðandi það áform ríkisstj. að leggja niður herstöðina í Keflavík. Og þessi skriflega orðsending norsku ríkisstj. fór gersamlega í bága við yfirlýsta stefnu íslensku ríkisstj. Magnús Kjartansson hafði komist þannig að orði, að hann teldi, að þetta væri síður en svo að veita okkur stuðning í þýðingarmiklum málum og yrði ekki til þess að bæta yfirleitt norræna samvinnu. Auðvitað er það svo, að þeir, sem vilja ríghalda í Keflavíkurstöðina, eins og sjálfstæðismenn vilja gera, eru óðir og uppvægir og vilja niða þá menn niður, eins og Magnús Kjartansson, sem vilja gjarnan loka stöðinni, að hann skuli dirfast að segja það erlendis, að hann sé á móti því, að norska ríkisstj. sé að blanda sér í þetta mál. En alveg óumdeilanlega er það svo, að sú ríkisstj., sem var í Noregi í sept. s.l., blandaði sér hér í viðkvæmt innanríkismál. Um þetta verður ekki deilt. (Gripið fram í: Með hvaða hætti?) Með þessari orðsendingu. (Gripið fram í.) Ég var m.a. að enda við að segja það. (Gripið fram í.) Það hefur verið upplýst hér, að Norðmenn hafi óskað eftir því að birta ekki þessa orðsendingu. Ég hef lesið þessa orðsendingu, eins og aðrar í ríkisstj. og utanrmn: menn, og ég segi þetta vegna þess, að þetta er álit mitt, eins og það er álit Magnúsar Kjartanssonar. En það var álit sjálfstæðismanna, sem akrifuðu um þetta í Morgunblaðið hvað eftir annað, að þessi orðsending væri afskipti þeirra af herstöðvamálinu, vegna þess að Norðmenn væru á sömu skoðun og þeir, að við ættum ekki að loka stöðinni. Þetta var búið að skrifa í Morgunblaðið margsinnis áður.

Menn geta auðvitað haft á þessu misjafnar skoðanir, og menn geta haldið áfram að skamma Magnús Kjartansson fjarverandi fyrir að segja þetta og þetta sé hans álit. (LárJ: Í nafni ríkisstj.) Hann hefur ekki flutt þessa ræðu í nafni ríkisstj., það er búið að upplýsa það hér. Hvers konar steinhausar eru það, sem geta ekki skilið svona einfaldan hlut, þó að búið sé að margsegja mönnum það? Hvernig stendur á því, að þeir klifa á þessu. (Gripið fram í: Í nafni hvers talaði ráðh. úti í Stokkhólmi?) Hann talaði vitanlega sem persóna þar.

Það virðist vera, að það sé orðin skoðun sjálfstæðismanna hér á þingi, að ráðh., sem mæta á fundi Norðurlandaráðs, megi ekki tala um neitt, ekki halda neina ræðu, nema sé búið að samþykkja hvert orð þeirra í ríkisstj. Það var eðlilegt, að ég spyrði um það í umr. í gær, hvort sá háttur hefði verið hafður á t.d. um Alþfl. í fyrrv. ríkisstj., hvort þeir hefðu aldrei fengið að tala á fundum Norðurlandaráðs, nema sjálfstæðismenn hefðu verið búnir að samþykkja það áður. Einn af ráðh. úr fyrrv. ríkisstj., Ingólfur Jónsson, sagði, að það hefði verið siður, þegar það hefði verið stórmál, að líta yfir það, annars hefðu menn mátt segja ýmislegt í hinum málunum. En um þetta má auðvitað karpa og af þeirri smekkvísi að ráðast í sífellu á mann, hér er fjarstaddur.

Ég vil vekja athygli á því, að það er ekki þessi ræða Magnúsar Kjartanssonar eða þessi atriði, sem hér hefur verið deilt um, sem hér skipta máli. Það er hugarástand þeirra sjálfstæðismanna, þeir eru alveg að tryllast. Þeir hafa orðið fyrir óskaplegum vonbrigðum með, að forsrh., þegar hann kom heim, skyldi ekki til kynna, að hann væri búinn að reka Magnús, og fyrir enn meiri vonbrigðum, að það skyldu ekki verða verkföll, sem gætu fellt ríkisstj., og enn meiri vonbrigðum, að ríkisstj. skuli ekki falla. Þetta er alveg voðalegt, að hún skuli ekki falla, segja þeir með öndina í hálsinum. Það er þetta, sem er að, og eftir því sem þessir menn verða fyrir meiri vonbrigðum, eftir því verða þeir órólegri og fjasa meira út í loftið á þann hátt, sem þeir hafa verið að gera í þessum umr. í gær og í dag.