30.04.1974
Sameinað þing: 80. fundur, 94. löggjafarþing.
Sjá dálk 4008 í B-deild Alþingistíðinda. (3626)

Umræður utan dagskrár

Hannibal Valdimarsson:

Herra forseti. Það væri synd að segja, að það sé nokkur útfararstemning á Alþingi Íslendinga í dag, enda virðist sorgarathöfnin ekki eiga að fara fram fyrr en með sláturtíðinni í haust.

Ég skal byrja mál mitt á að skýra frá því, að Ríkisútvarpið bauð mér í gær að koma þangað og halda áfram umr. þeim, sem orðið höfðu í Ríkisútvarpið bauð mér í gær að koma þangað ummælum nokkurra ráðh., — þriggja, hygg ég, — um efnahagsmál, síðan var framhaldið það, að stjórnarandstöðuformennirnir komu, og síðan kom hæstv. iðnrh. enn í þessari framhaldssögu í gær.

Ég verð að segja það, að ég var að koma kl. hálfátta í gærkvöld af þingflokksfundi, sem haldinn var á sjúkrahúsi hér í bænum af góðum og gildum ástæðum og sá þá mynd hæstv. iðnrh. birtast á skermi sjónvarpsins. Og það var í tilefni af því, að sjónvarpið tjáði, að hæstv. iðnrh. hefði þá fyrir skömmu, í gærkvöld, gefið þá yfirlýsingu, að það væri orðið fullt samkomulag um það í ríkisstj. Íslands, með öllum samstarfsflokkunum, að þing yrði rofið og kosningar látnar fara fram, meira að segja tiltekið hvenær, þ.e. í haust.

Ég kom alveg af fjöllum, ég verð að játa það. Ég varð undrandi, því að ég vissi með sjálfum mér, að það var ekki fótur fyrir þessu, og skildi ekki neinn tilgang með slíkum uppspuna. Og ég skil það ekki enn og hef þó leitt hugann að því síðasta sólarhring. Ég var spurður um það í morgun af Ríkisútvarpinu, hvort þessi yfirlýsing Magnúsar Kjartanssonar iðnrh. væri rétt, og ég sagði það með einni setningu, að hún væri ósönn. Hún er ósönn. Og í tilefni af því skal ég, til þess að misbjóða ekki hæstv. forseta, aðeins gefa þessa stuttorðu yfirlýsingu:

Eins og kunnugt er, hefur það ávallt verið grundvallarregla í öllum sambræðslustjórnum, að þingrofsrétturinn væri ekki í hendi neins eins af samstarfsflokkunum, heldur sameiginlegur í hendi þeirra allra, þannig að þingrof ætti sér ekki stað á samstarfstímabilinu nema með fullu samþykki og sameiginlegri ákvörðun þeirra allra. Þannig var þetta einnig umsamið, þegar núv. ríkisstj. var mynduð.

Nú gerðist það í gærkvöld, að Magnús Kjartansson ráðh. lýsti því yfir í útvarpi og það síðan endurtekið í sjónvarpinu, að samkomulag væri orðið um það milli stjórnarflokkanna allra að rjúfa þing og boða til kosninga. Þetta er ekki sannleikanum samkvæmt, svo að ég endurtaki það enn einu sinni. Um þetta hefur ekki orðið samkomulag milli stjórnarflokkanna, og í þingflokki mínum hafa þau rök komið fram gegn þingrofi, að þingrof gæti ekki leitt til kosninga héðan af fyrr en í fyrsta lagi í júnílok eða júlí, en lífsnauðsyn væri að nota tímann til að koma fram óhjákvæmilegum aðgerðum í efnahagsmálum fyrir 1. júní. Okkar rök eru þau, að það sé ábyrgðarlaust að kynda elda kosningabáls fram að 1. júní og láta vanda efnahagsmálanna magnast á meðan án allra aðgerða. En yrði þingrof nú, væri engin starfhæf stjórn til fyrr en hálfum mánuði, jafnvel mánuði eftir kosningar, og það væri hinn versti kostur, og verður því allra annarra úrræða fremur að leita.

En aðalatriðið nú er, að það er rangt, að samkomulag sé orðið um að rjúfa þing og boða til kosninga. Sá formlegi réttur, sem hæstv. forsrh. hefur hér minnt á, að hann hafi sem forsrh., er sá, að þingrofsvaldið sé í hendi forsrh. hverju sinni. En það er drengskaparheitum bundið, að hér verði ekki rofið þing án samráðs allra stjórnarflokkanna og með samþykki þeirra allra. Ég veit, að hæstv. forsrh. er drengskaparmaður heill, og ég hef aldrei reynt hann að öðru. Ég veit, að hann gengur ekki á orð og eiða, þó að ekki séu skjallegir. Hann mun ekki rjúfa þing án samþykkis allra stjórnarflokkanna.