16.04.1975
Neðri deild: 67. fundur, 96. löggjafarþing.
Sjá dálk 3011 í B-deild Alþingistíðinda. (2253)

130. mál, fóstureyðingar

Magnús T. Ólafsson:

Hæstv. forseti. Eins og flestir hv. þm., sem tjáð hafa álit sitt í þessum umr., mun ég einkum gera að umtalsefni 9. gr. frv. og brtt. við hana, en ég hyggst aðallega ræða um 3, lið þessarar gr. og skýra afstöðu mína til málsins út frá honum. Ég man ekki eftir að þessi 3. liður hafi fyrr verið nefndur í þessum umr. Hann ber enga yfirskrift í frv. 1. liður nefnist „Félagslegar ástæður“, 2. liður „Læknisfræðilegar ástæður“, og þessa tvo liði hefur hér mjög borið á góma, en 3. liður gæti að mínum dómi með réttu borið yfirskriftina „Siðferðilegar ástæður“. Þessi 3. liður er á þessa leið: „Ef konu hefur verið nauðgað eða hún orðið þunguð sem afleiðing af öðru refsiverðu atferli“ — sem sagt þá skal fóstureyðing vera heimil.

Þarna er ekki um að ræða félagslegar ástæður né læknisfræðilegar, heldur siðferðilegar, hvernig sá þungi er til kominn sem konan ber undir belti. Þarna er skýrt kveðið á um ein tilvik, ef nauðgun hefur átt sér stað, en svo kemur öllu óskýrara orðalag „ef þungun hefur orðið sem afleiðing af öðru refsiverðu atferli“. Því vil ég leggja áherslu á þennan lið og á það, sem í þessum orðum felst, að ég tel brýnt að þegar sett eru lög um það efni, sem hér er um fjallað, geri menn sér fulla og ljósa grein fyrir því að ástæður til þess að kona geti ekki sætt sig við að þroska og ala þann þunga, sem henni hefur verið gerður, geta verið fleiri en þær sem kallast félagslegar og læknisfræðilegar. Þær geta einnig verið siðferðilegar eins og viðurkennt er í þessum 3. lið. En þar geta atvik verið svo margvísleg og mat verið svo persónubundið að ég tel það borna von að nokkur nema konan sjálf, sem í hlut á og reynt hefur þau atvik sem valda því að hún telur óbærilegt að ala til fulls þroska það fóstur sem með henni er kviknað, geti tekið rökstudda og endanlega ákvörðun í málinu. Þegar svona er í pottinn búið fæ ég ekki séð að ákvörðunarvald geti með skynsamlegum hætti orðið lagt í hendur sérfræðinga, hvorki lækna né félagsráðgjafa né hvern sérfræðititil sem þeir hafa.

Okkur þm. hafa á undanförnum vikum borist fjöldamörg bréf um það mál sem við erum nú að ræða. Ég vil leyfa mér að vitna hér í stuttan kafla úr nýjasta bréfinu, sem mér hefur borist og lá hér á borði í dag, með leyfi hæstv. forseta. Þar segir:

„Að lokum vil ég minna á eitt atriði sem ég tel mjög alvarlegt. Áratugum saman hafa konur haft möguleika á að eyða fóstri, ýmist hér heima eða erlendis, hvað svo sem allri löggjöf hefur liðið. Svo mun einnig verða áfram meðal þeirra, sem á kerfið kunna, eiga peninga og e. t. v. vini á réttum stöðum. Þetta er staðreynd sem verður að horfast í augu við. Ég óska þess að vita þær konur, sem telja sig verða að gripa til þess óyndisúrræðis að láta eyða fóstri sínu, eiga þess kost að gangast undir þá aðgerð hér heima við löglegar kringumstæður og á löglegan hátt.“

Ég vil taka mjög sterklega undir það sjónarmið, sem hér er sett fram, og ég vil tengja það því atriði sem ég benti á í upphafi máls míns. Það er staðreynd að konur, sem telja sér orðna þungun óbærilega, hafa, ef þær uppfylla viss skilyrði til efnahags og til aðstöðu getað fengið vilja sínum framgengt og geta það. Aftur á móti þær, sem ekki eru í slíkri aðstöðu, hafa leiðst og leiðast enn til margs konar örþrifaráða, og ég fæ ekki séð að þetta frv., eins og það er úr garði gert á þskj. 233, girði fyrir þvílíkt, nema því sé breytt eins og lagt er til í brtt. á þskj. 429. Því mun ég fylgja þeim brtt., en nái þær ekki fram að ganga engu að síður greiða frv. atkv.

Ég vil aðeins bæta við nokkrum orðum um það hver áhrif það hefur haft að ákvörðunarvald um fóstureyðingar hefur verið í höndum sérfræðinga eftir þeim lögum, sem nú gilda, og verður það eins áfram ef 9. gr. verður samþ. eins og hún er í frv. á þskj. 233. Þess eru dæmi, og ég býst við að mörg okkar sem þing skipum kannist við þau, að konur, sem ekki hafa fengið teknar til greina óskir sínar um að endir verði bundinn á þunga þeirra, hafa reynt að svipta sig lífi eða þær hafa leitað til skottulækna með þeim afleiðingum að þær biða þess seint eða jafnvel alls ekki bætur. Eina ráðið til þess að koma í veg fyrir slíkar harmsögur, sem geta átt sér orsakir sem engin leið er að aðrir geri sér fullnægjandi grein fyrir en einstaklingurinn sem í hlut á, er að mínum dómi að setja lagaákvæði um þau efni sem fjallað er um í 9. gr. eins og lagt er til í brtt. á þskj. 429.