09.05.1975
Efri deild: 81. fundur, 96. löggjafarþing.
Sjá dálk 3689 í B-deild Alþingistíðinda. (2794)

11. mál, launajöfnunarbætur

Frsm. 1. minni hl. (Jón Árm. Héðinsson) :

Herra forseti. Það mál, sem við erum nú að afgr. endanlega sennilega frá d., er mál nr. 11 og því búið að vera að veltast lengi hér á slóðum nm., og á sínum tíma var það afgr. út úr n. Ég gekk frá nál. 28. febr., eins og það stóð þá, og mun í stuttu máli rekja það því að þrátt fyrir að málið sé tekið upp að nýju núna hefur það efnislega ekki mikið breyst annað en að nýjar tölur eru komnar inn í samræmi við þróun mála á þessu sviði.

Fráfarandi vinstri stjórn reyndi með mjög misjöfnum árangri undir forustu Framsfl. að hamla á móti verðbólgunni hér á landi. En eins og öllum er vel kunnugt tókst ekki betur en svo til að hér á landi ríkti á 12 seinustu mánuðum hennar meiri verðbólga en í öllum öðrum löndum Evrópu og var mæld um 44 stig. Margt stuðlaði að þessari þróun, en þó langmest stjórnleysi í efnahagsmálum hér heima. Sett voru lög um viðnám gegn verðbólgu, en þau gerðu takmarkað gagn og sífellt gengissig og gengisfellingar eyddu jákvæðum áhrifum laganna. Núv. ríkisstj. Sjálfstfl. og Framsfl. ákvað að setja nýja löggjöf, er tímabil áðurnefndra laga rynni út, og skyldi sú löggjöf tryggja nægjanlegt svigrúm, eins og það var orðað, fyrir ríkisstj. að móta nýja stefnu í efnahagsmálum þjóðarinnar með fyrirheiti um að í árslok 1976 yrði verðbólga hér á landi um 15%.

Á þeim tíma, sem liðinn er frá setninga brbl. í þessu skyni með bindingu á kaupgjaldsvísítölu til 1. júní 1975, bendir bókstaflega ekkert til þess að þessu marki verði náð. Þvert á móti mun seinasta gengisfelling svo og óþarfahækkun á söluskatti fyrir nokkru, úr 19% í 20%, valda vaxandi verðbólgu hér innanlands og skapa nýtt verðþenslutímabil. Varla líður sá dagur að ekki komi tilkynning um margvíslegar verðhækkanir á brýnustu nauðsynjum er orsakast af gengisfellingunni. Landbúnaðarvörur voru hækkaðar um 12–20% 1. des. s. l., og einnig kom nýtt verð fram í marsbyrjun og varð sú hækkun einnig veruleg. Til að draga úr áhrifum þessarar hækkunar var ákveðið að auka niðurgreiðslu á vissum þýðingarmiklum flokkum landbúnaðarvara. Þótt lögin geri ráð fyrir launauppbót hjá þeim, sem minnst hafa, er sú upphæð bundin við hámarkstölu á mánuði eðlilega. Þessi upphæð hverfur því sem dögg fyrir sólu í verðbólgubálinu og láglaunafólkið er verr sett en áður og munu kjör þess, að því er best verður séð, nú vera svipuð og á árinu 1971. Hér er því um umtalsverða kjararýrnun að ræða. Þessari kjaraskerðingarstefnu núv. íhaldsstjórnar hefur verkalýðshreyfingin æ ofan í æ harðlega mótmælt.

Í 3. gr. frv. eru ákvæði um láglaunabætur til bænda. Vissulega munu margir bændur vel að því komnir að fá kjör sín bætt, en fullkomlega ósanngjarnt er að verðleggja landbúnaðarvörur með þessu álagi í útsölu til neytenda og leggja svo söluskatt ofan á þessar láglaunabætur. Þessi vinnubrögð eru að mínu mati með öllu óverjandi og hrein háðung fyrir þá er að þeim standa. Þetta sérálag í síðustu verðhækkun gerir 7.55 kr. í verðmyndun kindakjöts og síðan kemur söluskattur á þetta er nemur tæplega 1.50 kr. Samanlagt er þetta því rétt um 9 kr. í verðmynduninni. Með slíkri verðlagningu eru kjör láglaunafólksins beinlínis rýrð, hjá því fólki sem kaupa verður þessar afurðir. Ríkisstj. hefur hugsað sér að greiða þetta niður, en til þess þarf auðvitað auknar tekjur og staða ríkissjóðs nú er afar slæm eins og öllum er kunnugt og var það síðast tíundað mjög í dag á aðalfundi Seðlabankans. Talið er að niðurgreiðslur þurfi að vaxa úr fyrri tölum, sem voru rúmlega 3 milljarðar, og jafnvel fara yfir 4 milljarða á svonefndu ársgrundvallartímabili. Þrátt fyrir þetta næst ekki eðlileg kjarabót fyrir þetta fólk og því vil ég taka undir þær till. sem hv. þm. Ragnar Arnalds flytur á sérstöku þskj. til að mæta þessum erfiðleikum. Ég vænti þess að hv. þdm. skoði hug sinn mjög áður en þeir hafna þeim till., en tillögumaður hefur þegar gert grein fyrir þeim.

Það er staðreynd að talsmenn ríkisstj. eru að reyna að setja fram tölur um hlutfallslega góða hækkun eins og hægt er og verja þannig aðgerðir sínar, en það hrekkur ekki til. Á slíkum hlutfallstölum lifa menn ekki.

Í fjh.- og viðskn. komu fram í morgun nýjar till. fyrir öryrkja og ellilífeyrisþega og þær sýndu nokkra hækkun frá því sem hafði verið gert ráð fyrir áður, og var það út af fyrir sig þakkarvert að menn skyldu viðurkenna rök okkar í stjórnarandstöðunni með því að viðurkenna nauðsyn á hærri bótum. En ég vil undirstrika að það er ekki nægilegt og því styð ég þær till., eins og ég sagði áðan, er fram koma á sérstöku þskj. frá hv. 5. þm. Norðurl. v.

Að öðru leyti skal ég ekki lengja ræðutímann með því að fjalla um þetta mál. Það er búið að vera svo lengi hér á döfinni að varla er ástæða til að orðlengja um það mikið. Þetta frv. er staðfesting á útgefnum brbl., eins og hv. þdm. er kunnugt, og átti á sínum tíma að hafa takmörkuð áhrif. En eins og frv. liggur nú fyrir er í raun og veru búið að setja fram nýtt frv. þar sem búið er að setja orðunum „o. fl.“ og einnig gefa ríkisstj. heimild, ef þetta verður samþ., að ákvarða nýja útlánavexti og margt fleira í því sambandi svo að hér hefur sannarlega á níu mánaða tímabilinu fæðst ormur og mun nú ekki veita af þriggja mánaða hvíld eftir þessar aðgerðir.