10.05.1976
Neðri deild: 104. fundur, 97. löggjafarþing.
Sjá dálk 3947 í B-deild Alþingistíðinda. (3262)

7. mál, almenningsbókasöfn

Magnús T. Ólafsson; Hæstv. forseti. Hv. 5. þm. Reykn. kveðst ekki kannast við það að sveitarstjórnarmenn séu óánægðir með það að við yfirfærslu sé kostnaður við bókasöfn lagður einvörðungu á sveitarfélögin og afnumið ríkisframlag bæði til rekstrar þeirra og til byggingarframkvæmda í þágu safnanna. Nú vil ég ekki rengja það út af fyrir sig að það fái, staðist að sveitarstjórnarmenn og jafnvel meiri, hl. þeirra séu því fylgjandi í sjálfu sér að slík tilfærsla eigi sér stað. En ég tel það hafa komið fram með óyggjandi hætti í meðförum þess máls, sem hér er verið að ræða, að fulltrúar sveitarstjórnarmanna, sem þeir hafa sett yfir samtök sin, séu óánægðir með það hvernig að málinu er staðið, því að menntmn, hv. d. barst í vetur svo hljóðandi bréf, dags. í Reykjavík 11. febr., með leyfi hæstv. forseta:

„Á stjórnarfundi Sambands ísl. sveitarfélaga 30. f.m. var m.a. rætt um frv. til , l. um almenningsbókasöfn, 7. mál, þskj. 7, sem stjórninni hafði borist til umsagnar með bréfi menntmrn. Nd., dags. 14. nóv. s.l. Enn fremur var rætt um brtt. við frv. sem menntmrh. hefur flutt. Varðandi þetta mál gerði stjórn sambandsins eftirfarandi ályktun:

„Stjórn Sambands ísl. sveitarfélaga leggur til, að fyrirliggjandi frv. til l. um almenningsbókasöfn á þskj. 7 verði endurskoðuð frá grunni vegna nýrra viðhorfa eftir gildistöku l. nr. 94 frá 1975, og lýsir sig fúsa til að eiga aðild að slíkri endurskoðun.“

Framanritað tilkynnist hv. deildarnefnd hér með.“

Hér leggur stjórn Sambands ísl. sveitarfélaga sem sagt eindregið til að tekin séu til gagngerðrar endurskoðunar bæði hið upphaflega frv. og brtt. hæstv. menntmrh. við það sem fylgdi á eftir tilfærslunni á útgjöldum. Ég tel einsýnt af því, sem fram hefur komið í þessu máli, að við höfum haft rétt fyrir okkur úr stjórnarandstöðunni, sem héldum því fram fyrr í vetur að sú yfirfærsla verkefna frá ríki til sveitarfélaga, sem þar átti sér stað, væri a.m.k. í sumum atriðum vanhugsuð og allt of fljótráðin. Það er eindregið álit mitt að það hafi verið misráðið að taka bókasöfnin með í þessa breytingu á verkefnaskiptingunni, hvað sem segja má um aðra liði, og það kom brátt í ljós, að mínum dómi að málið rataði í ógöngur vegna þessarar ráðabreytni.

Ég las hér áðan tilmæli Sambands ísl. sveitarfélaga, og þeim var fylgt eftir með því að framkvæmdastjóri sambandsins kom og átti ítarlegar viðræður við menntmn. um þetta mál. Ég get staðfest það sem hv. 5. landsk. þm. sagði, að aðspurður sagði framkvæmdastjórinn það skoðun sína að sveitarstjórnir gætu fellt sig við að frv. yrði gert að lögum óbreytt frá því sem það var lagt fram, sem sagt, þessi tilfærsla verkefna gengi til baka. Ég fullyrði ekki hvað framkvæmdastjórinn hefur fyrir sér í , þessu efni, en þessa skoðun lét hann í ljós. Vandinn lá í því að eftir að kostnaður af söfnunum var alfarið fluttur til sveitarfélaganna, þá var síður en svo einfalt mál á hvern hátt unnt væri að setja í lög ákvæði sem tryggðu að söfnunum yrði sinnt á viðunandi hátt. Það hafði komið í ljós, eins og hv. 5. þm. Reykn. réttilega benti á áðan, að á þeim árum, þegar ríkisframlagið rýrnaði að verðgildi ár frá ári, þá hlupu mörg sveitarfélög mjög myndarlega í skarðið og juku sín framlög til bókasafnanna langt fram yfir það sem lagaskylda bauð. En við megum ekki loka augunum fyrir því að þetta er ekki algild regla. Það eru einnig til sveitarfélög, eins og bókafulltrúi ríkisins benti á í umsögn sinni, sem hafa blátt áfram skotið sér bak við það að verðgildi ríkisframlagsins rýrnaði jafnt og þétt og sagt sem svo, að úr því að ríkið uppfyllti aðeins lágmarksskyldu, þá væri rétt að hlutaðeigandi sveitarfélag gerði það líka.

Það kom í ljós að sveitarstjórnarmenn vildu með engu móti fallast á þau ákvæði sem ráð var fyrir gert í upphaflegri brtt. hæstv. menntmrh., og menntmn. starfaði að því lengi vetrar á mörgum fundum að finna leið út úr þessum vanda. Það er svo alveg sér á parti, að enn er á engan hátt séð hvernig dreifingin á söluskattshlutanum, sem á að ganga upp í ríkisframlagið á þessu ári, kemur niður þegar hún dreifist milli sveitarfélaganna og hversu vel hún hrekkur. En meiri hl. menntmn. hefur tekið þann kost að reyna að gera bað besta sem þeir telja sig geta úr því sem komið er. Og ég vil taka það fram að formaður n., hv. 1. þm. Norðurl. e., hefur lagt sig í líma til að leysa úr þessari flækju og ráða fram úr þessum vanda. Og það er ekki hans sök eða vegna þess, að hann hafi ekki gert það sem unnt var til að halda n. saman, að hún skyldi að lokum klofna um málið. En við í minni hl. teljum sem sagt að einsýnt sé af því, sem komið hefur fram í meðförum n., að skárri kosturinn sé að hverfa aftur til fyrri háttar, að það verði hætt við þessa tilfærslu sem svo bráðræðislega var til stofnað, í bili a.m.k., því að ég vil alls ekki fyrir mitt leyti útiloka það að við frekari skoðun geti fundist heppileg leið til þess að færa þetta verkefni til sveitarfélaganna. En ég tel, að hún hafi ekki fundist í þetta skipti, heldur hafi verið rasað hér um ráð fram.

Ég vil taka það sérstaklega fram að andstaða mín og okkar í minni hl. er aðeins við þær brtt. sem fjalla um fjárhagsmálefni safnanna. Ég fyrir mitt leyti og við í minni hl. bæði getum stutt fúslega þær till. sem gerðar eru af hálfu meiri hl. um að tryggja starfsréttindi þess sérmenntaða fólks í safnamálum sem nú kemur til starfa í vaxandi mæli eftir því sem kennslu í bókasafnsfræðum í Háskóla Íslands vex fiskur um hrygg.