21.10.1975
Sameinað þing: 5. fundur, 97. löggjafarþing.
Sjá dálk 85 í B-deild Alþingistíðinda. (93)

289. mál, rannsókn á reki gúmbjörgunarbáta o.fl.

Fyrirspyrjandi (Sighvatur Björgvinsson) :

Herra forseti. Fimmtudaginn 9. okt. s. l. greindi eitt dagblaðanna frá því, að nú í sumar hafi verðlagsráð látið fram fara rannsókn á uppmælingatöxtum iðnmeistara í byggingariðnaði og hafi sú rannsókn leitt í ljós að um nokkurra ára skeið hafi verið vitað um gróf verðlagsbrot við útreikninga á uppmælingarverði. Daginn eftir, hinn 10. okt., sendi verðlagsstjóri út fréttatilkynningu þar sem frétt þessi var staðfest og m. a. sagt að verðlagsbrot við útreikning á launatengdum gjöldum varðandi ákvæðisvinnu byggingariðnaðarmanna samsvöruðu rúmlega 1% of hárri álagningu húsasmiðameistara og rúmlega 4% of hárri álagningu iðnmeistara í múrverki, málun, pípulögn og dúklögn.

Ekki var þess getið í fréttatilkynningunni, hvaða atriði það væru sem væru ranglega reiknuð varðandi útreikning uppmælingataxtanna né heldur hve miklar fjárhæðir hér gæti verið um að ræða sem ranglega hefðu verið hafðar af húsbyggjendum. Ég hef hins vegar kannað þetta mál nánar og aflað mér gagna þar um sem ná allt aftur til ársins 1973. Ég tel bæði rétt og eðlilegt að gera nokkra grein fyrir niðurstöðum þeirra athugana í örstuttu máli, þar sem ég hef öruggar heimildir fyrir því að þar er um sömu atriði að ræða og verðlagsnefnd komst að niðurstöðu um að verðlagsbrot hafi verið framin gagnvart. Þar sem hér er um að ræða mál, sem snertir hagsmuni mjög stórs hóps manna í þjóðfélaginu, tel ég rétt að þessi atriði séu rakin opinberlega frekar en gert hefur verið.

Eins og kunnugt er, þá er reiknuð út sérstök viðmiðunartala, svonefnt einingarverð, sem lagt er til grundvallar við útreikning á ákvæðisvinnu í byggingariðnaði. Þetta einingarverð, sem er nokkurs konar grunnkaup ákvæðisvinnutaxtans, er síðan vegið með kaupgreiðsluvísitölu á svipaðan hátt og almennt grunnkaup og niðurstaðan svo notuð sem margfeldistala með útreiknuðum tímaeiningum til þess að finna mælingarverðið, þ. e. a. s. það verð sem húsbyggjandanum er ætlað að greiða sem ákvæðisvinnuverð fyrir verkið, en ofan á það verð, mælinguna sjálfa, bætast svo launatengd gjöld og svonefnt meistaraálag sem á að vera 10% ofan á heildarupphæðina. Samkvæmt upplýsingum Kjararannsóknarnefndar er við útreikninga á einingarverði tekið tillit til grunnkaups og hækkana á því, til fæðis og flutningsgjalds, til verkfæragjalds og til 3% álags vegna helgidaga. Öll þessi gjöld eru því innifalin í hinu svonefnda einingarverði sem liggur til grundvallar útreikningi á mælingarverðinu, þ. e. a. s. ákvæðisvinnunni fyrir utan launatengd gjöld.

Í útreikningi Meistarasambands byggingarmanna á uppmælingartöxtum, sem ég hef undir höndum, eru helgidagar hins vegar reiknaðir sem sérstakur álagsliður ofan á grunntölumælingar, sem 3.1% af mælingarverðinu. Hér er sem sé um það að ræða að húsbyggjandi er tvívegis rukkaður um sama álagsliðinn, fyrst í einingarverðinu, sem liggur til grundvallar mælingarkostnaðinum sjálfum, og síðan er þessi sami álagsliður innheimtur aftur með því að gert er ráð fyrir honum sérstaklega í útreikningi á launatengdum gjöldum. Í annan stað er við útreikning á launatengdum gjöldum lagt á og innheimt af húsbyggjanda iðnaðargjald sem talið er vera 0.2% af mælingu, orlofi, veikindadögum og helgidögum.

Í fyrsta lagi er þetta gjald því lagt á lið sem þegar hefur verið tvíreiknaður í mælingarverðinu, þ. e. a. s. helgidagaliðinn.

Í öðru lagi er hér um að ræða gjaldheimtu sem ekki á nokkra stoð í lögum, því að reglugerð nr. 90 frá 1966, um iðnaðargjald, er skýrt tekið fram að húsbyggingar og önnur mannvirkjagerð svo og endurbætur og viðhald slíkra mannvirkja séu undanþegin iðnaðargjaldi. Hér er húsbyggjanda sem sé gert að greiða til iðnmeistara í uppmælingarverði gjald sem fært er sem opinbert skattgjald, en er algerlega óheimilt að krefja húsbyggjanda um og iðnmeistari þarf ekki að standa skil á til þeirra aðila sem gefið er í skyn að gjaldið sé innheimt fyrir.

Í þriðja lagi er við útreikning á launatengdum gjöldum í ákvæðisvinnu vegna uppmælingar gert ráð fyrir að húsbyggjandi greiði 6% framlag í lífeyrissjóð af samanlagðri reikningsupphæð fyrir mælingu, orlof, veikindadaga og helgidaga. Hér er um að ræða algerlega óleyfilega gjaldtöku, þ. e. lífeyrisframlag á ekki að greiðast í þessum mæli af samtölu allra þessara útgjaldaliða. Aðeins er heimilt að leggja á þessa samtölu 4.5% í lífeyrissjóðsgjald. Þarna munar því 1.5% stigi, sem er ofreiknað.

Þetta voru þau þrjú atriði sem verðlagsráð gerði aths. við í sambandi við útreikninga á uppmælingarverði og leiddu til þess að verðlagsráð áætlar að á undanförnum árum hafi álagning iðnmeistara farið frá 1.1% upp í 4.3% fram yfir leyfileg mörk. Öll kurl eru samt sem áður ekki til grafar komin. Það, sem hér hefur verið sagt, á við um alla uppmælingarútreikninga þeirra iðnstétta í byggingariðnaði sem að framan hefur verið getið. Ég hef hins vegar í höndunum sannanir fyrir því, sem einnig ná aftur til ársins 1973, að fleiri verðlagsbrot hafa verið framin en hér hefur komið fram. Mér er kunnugt um, að verðlagsráð veit af þessu, en hefur ekki tekið það með í niðurstöðum sínum, þar sem ekki liggur ljóst fyrir í hve miklum mæli þau verðlagsbrot hafa verið stunduð. Sem dæmi um þau verðlagsbrot, sem ég hér nefni og verðlagsnefnd hefur ekki í niðurstöðum sínum þótt henni sé um þau kunnugt, má nefna að ég hef í höndum afrit reikninga allt aftur til ársins 1973, þar sem svonefnt endurskoðunargjald er innheimt sérstaklega sem 2% álag á samtölu uppmælingarverðs, enda þótt þegar sé búið að taka tillit til þess í launatengdum gjöldum við þann útreikning. Hér er sem sé á ferðinni eitt dæmið enn þar sem húsbyggjanda er gert að greiða tvívegis sama gjaldið.

Þetta og annað þessu líkt hefur verið hægt að framkvæma af tveimur ástæðum:

Í fyrsta lagi vegna þess að útreikningar á uppmælingarverði eru svo flóknir að það er ekki á færi almennra húsbyggjenda að gera sér fyllilega grein fyrir því hvernig þeir eru fengnir.

Í annan stað vegna þess að húsbyggjandinn fær ekki í hendur nákvæma sundurliðun á því hvernig útreikningarnir eru gerðir og er því hægt að innheimta tvívegis af honum sama gjald, eins og gert hefur verið, án þess að vekja grunsemdir hans.

Séu öll þau tilbrigði verðlagsbrota, sem ég hef nú nefnt, ásamt þeim öðrum sem mér er um kunnugt, notuð til fullnustu lætur nærri að hin óleyfilega álagning, sem innheimt er í sambandi við uppmælingarnar, geti numið allt að 8% í stað þeirra rösku 4%, sem verðlagsnefnd getur um í fréttatilkynningu sinni. Það gefur auga leið að verðlagsbrot, sem hafa verið stunduð um talsvert margra ára skeið með þessu móti, hafa kostað íslenska húsbyggjendur: einstaklinga, stofnanir og fyrirtæki, hundruð milljóna. Það er ekki nokkur lífsins leið fyrir mig eða þá, sem ég hef reynt að hafa samband við út af þessu máli, að gera sér grein fyrir hversu mikið hér getur verið um að ræða. Við skulum aðeins taka lítið dæmi og læt ég það verða mín lokaorð þegar ég mæli fyrir þessari fsp.

Gerum ráð fyrir að iðnsveinn, sem vinnur hjá húsasmíðameistara, hafi 1.5 millj. kr. í tekjur á ári. Ofan á það má meistarinn, múrarameistarinn eða iðnmeistarinn, leggja 40%, og ofan á það, samtölu þess, má hann svo leggja 10%, þannig að gjöldin, sem húsbyggjandinn þarf að greiða fyrir þessa vinnu, eru þá komin upp í 2.3 millj., þ. e. a. s. þá er með óleyfilegum hætti fyrir vinnu þessa eina iðnsveins búið að hafa af viðkomandi húsbyggjanda frá 92 þús. kr. og upp í 184 þús. kr. með óleyfilegum hætti.