26.01.1977
Neðri deild: 42. fundur, 98. löggjafarþing.
Sjá dálk 1653 í B-deild Alþingistíðinda. (1330)

146. mál, tékkar

Sighvatur Björgvinsson:

Herra forseti. Ég ætla ekki að eyða mörgum orðum í að ræða það frv. sem hér er til umr., einfaldlega vegna þess að mér gefst kostur á að athuga það og fjalla um það í þeirri n. sem þessu frv. verður væntanlega vísað til, allshn. Nd.

Ég get sagt eins og fleiri hér, að ég get stutt efni frv., en þó vil ég benda mönnum á, að þó svo að það verði að lögum, þá er ekki þar með sagt, því miður, að ávísanamál okkar færist eitthvað til betri vegar. Við skulum gera okkur grein fyrir því, að hér er um tvíþætt vandamál að ræða. Annars vegar það, að almenningur, þ. e. a. s. fólk sem hefur tékkhefti og notar það til þess að borga matarreikninga, rafmagnsreikninga og önnur útgjöld síns heimills, fari nokkur hundruð eða þúsund kr. yfir á ávísanareikningi og sæti þungum kárínum fyrir. Hitt vandamálið, sem er jafnvel öllu alvarlegra, er þegar einstakir svokallaðir framkvæmdamenn geta leikið sér að því að spila á þetta kerfi, þennan anga bankakerfisins, og bera sjálfir úr býtum milljónir eða hundruð þús. í hagnað. Menn t. d. eins og landsfrægur athafnamaður í Keflavík, svo eitt dæmi sé nefnt, brjótast ekki vopnaðir inn í banka og skipa útibússtjóra eða bankastjóra eða bankaráði að afhenda sér fé bankans og hóta þeim hörðu ef ekki fari svo. Síður en svo. Þessi maður gengur inn um dyr bankans eins og hver annar viðskiptamaður hans og fær síðan afgreiðslu sem almenningur fær ekki.

Það má vel vera að það dugi eitt út af fyrir sig, að þá sjaldan kemst upp um slíka athafnamenn, þá verði þeir látnir sæta hörðum sektum. En mér er spurn: Hvernig geta slíkir menn ástundað slíka hluti einir ef bankakerfið, útibússtjórar, bankastjórar, bankaráðsmenn og aðrir slíkir mæta þeim með sömu tökum og þeir mæta almenningi? Skyldi ekki einhvers staðar vera pottur brotinn ef einn og sami maðurinn getur gengið aftur inn í sama bankann ár eftir ár, hversu marga dóma fyrir fjársvik sem maðurinn hefur á bakinu og sífellt orðið uppvís að því að hafa notað velvild viðkomandi banka til þess að hafa fé út úr bankanum eða öllu heldur sparifjáreigendum sem eiga fé bankans.

Þau ákvæði, sem um er að ræða í þessu frv., eru ekki að mínu viti fallin til þess að lagfæra þetta. Við verðum að gera okkur grein fyrir því að enginn einn einstaklingur, hvort sem hann heitir Jósafat Arngrímsson eða hvaða öðru nafni sem hann nefnist, getur æ ofan í æ og ár eftir ár gengið inn í bankastofnanir og haft úr úr þessum stofnunum stórfé öðruvísi en að einhvers staðar sé pottur brotinn í eftirlitskerfinu. Það er orðið harla undarlegt þegar það virðist vera unnt og ekki aðeins unnt, heldur tiltölulega auðvelt fyrir menn, sem hvað eftir annað hafa orðið sannir að sök um að misnota bankakerfið, að eiga allra manna greiðastan aðgang inn í þetta kerfi aftur. Þó ekki sé vitað mikið enn þá um niðurstöður þeirra rannsókna sem fram hafa farið í hinu svokallaða ávísanamáli, þá er þó það vitað að meðal þeirra manna, sem þar eru taldir vera í sök, eru menn sem aftur og aftur voru búnir að brjóta af sér gagnvart þessum bönkum, en bankarnir aftur á móti hleypt inn á sig aftur og aftur. Það getur vel verið að hægt sé að lagfæra þetta með að refsa þeim, sem undir ávísunina hafa skrifað. En getur ekki líka verið að þeir, sem taka slíka menn í viðskipti aftur og aftur hjá ríkisbönkum, séu í einhverri sök sjálfir líka?

Hv. þm. Tómas Árnason talaði mikið áðan um það moldviðri sem þyrlað hefði verið upp í dómsmálunum. Það má vel vera að sumir vilji kalla þetta moldviðri, þetta umtal sem orðið hefur um dómsmálin á undanförnum árum og mánuðum. En ég vil aðeins minna þennan hv. þm. á það yfirlit sem hæstv. dómsmrh. gaf úr ræðustól í umr. utan dagskrár hér í gær eða í fyrradag, í gær minnir mig að það hafi verið. Þá taldi hann upp hvert stórmálið á fætur öðru til þess að skýra Alþ. frá hvernig staðan væri í þessum málum. Hvers vegna gerði dómsmrh. þetta? Var hæstv. dómsmrh. að þyrla upp eintómu moldviðri héðan úr ræðustól? Nei, aldeilis hreint ekki. Hann var að rekja mál sem hafa verið rakin í blöðum, í útvarpi og manna á milli, — mál sem vissulega hafa gerst á undanförnum mjög fáum mánuðum. Ég vil minna þennan hv. þm. á að það voru talsvert mörg mál á þessum lista, sem hæstv. dómsmrh. las upp hér úr ræðustól í gær eða fyrradag, sem höfðu bæst á þennan lista frá því að dómsmálin voru siðast til umræðu hér á Alþ., og ekki eru þessi mál tilbúin af vondum blaðamönnum eða óheiðarlegum skriffinnum. Þetta eru staðreyndir sem við vitum um. Um þetta hefur verið talað. Þetta ástand hefur verið gagnrýnt. Það hefur verið stutt dæmum og tilvitnunum. Þessi mál eru til, þau eru til umfjöllunar, eins og kom fram í ræðu hæstv. dómsmrh., þannig að hér er ekki um tilbúning að ræða, heldur hluti sem eru að gerast. Og þegar hægt er að styðja gagnrýni með slíkum dæmum eins og hæstv. dómsmrh. nefndi sjálfur, þá er ekki hægt að fullyrða, eins og hv. þm. gerði, að hér sé aðeins um moldviðri að ræða. Við skulum bara fara yfir þessi stóru mál. Það er Klúbbmálið. Það er þetta svokallaða Geirfinnsmál. Það er ávísanamálið. Það er mál Guðbjarts Pálssonar. Það er mál Grjótjötuns. Það er mál Alþýðubankans. Þannig er hvert málið á fætur öðru sem hefur komið upp núna á síðustu mánuðum og örfáum árum og allt of mörgum meðal almennings virðist að dómskerfið ráði hreinlega ekki við. Ég vil minna hv. þm. Tómas Árnason á það, sem hann var að tala um hér áðan, að það ætti að rannsaka og kafa ofan í öll atriði mála og hvergi neitt að spara til þess að það yrði gert. Ég mundi gjarnan vilja fá stuðning þessa hv. þm. þegar ég bendi á það t. d. varðandi eitt þessara mála, að það barst ósk frá skattrannsóknarstjóra í sambandi við Klúbbmálið um að rannsókn þess næði aftur til ársins 1966. Á þá ósk var ekki fallist. Rannsókn Klúbbmálsins náði ekki nema 11/2 ár aftur í tímann. Það barst einnig ósk um að það yrði rannsakað, hvort um brot á bókhaldslöggjöf og um brot á hlutafélagalögum hefði verið að ræða. Mér er ekki kunnugt um að það hafi verið rannsakað. Þá barst einnig ósk um að athugað yrði hvernig stæði á því að ýmsir tilteknir einstaklingar hefðu fengið frá þessu fyrirtæki stórar fjárhæðir í greiðslu án þess að hægt væri að sjá að þessir einstaklingar hefðu getað unnið eitt eða neitt fyrir þetta fyrirtæki. Það var ekki heldur rannsakað. Þá kom einnig fram ósk um að athugað yrði hvernig á því stæði að það voru ekki til neinir launamiðar frá þessu fyrirtæki til ýmissa starfsmanna, eins og hljómsveita sem höfðu starfað fyrir þetta hús árum saman. Hvernig stóð á því að t. d. skattayfirvöld höfðu aldrei látið sér til hugar koma að athuga að það þrifist líklega ekkert danshús án þess að hljómsveit léki þar? Mér er ekki kunnugt um að þetta hafi verið rannsakað. Ég vil því gjarnan óska eftir því, að hv. alþm. Tómas Árnason taki undir gagnrýni með mér og fleirum um þetta. Og þó að búið sé að dæma í hluta af þessu svokallaða Klúbbmáli, þ. e. a. s. í því máli, sem rannsóknin hefur tekið til, þá vil ég alls ekki fallast á það með hæstv. dómsmrh. að þar með sé búið að ljúka bæði rannsókn, ákæru og dómsfellingu í Klúbbmálinu, vegna þess að ekki hefur nema hluti málsins verið tekinn til rannsóknar og ekki einu sinni nema hluti þeirrar rannsóknar sem um var beðið af skattrannsóknarstjóra, og vitna ég í því sambandi til skriflegrar skýrslu frá Hallvarði Einvarðssyni sem ég las upp á Alþ. í fyrra, þar sem þetta kemur fram.

Hins vegar held ég að það hafi ekki verið þetta sem hafi vakað fyrir umboðsdómaranum Hrafni Bragasyni í sambandi við bréf hans til Þórðar Björnssonar, — síður en svo að það hafi verið að hann hafi ætlast til þess að einhverjir ákveðnir einstaklingar, sem ástæða væri til þess að rannsaka og kæra hefði borist á frá Seðlabankanum, yrðu felldir út úr rannsókninni. Það, sem glögglega kom fram hjá umboðsdómaranum, var m. a. það, að þarna höfðu verið teknir til athugunar mörg þús. tékkar. Allshn. Nd. fór fyrir nokkru í heimsókn í húsakynni Sakadóms. Í einu herbergjanna þar hafði umboðsdómarinn aðsetur. Þar voru fjallháir bunkar af ljósritum af ávísunum sem vörðuðu málið að einhverju leyti. Tugir þúsunda einstakra ávísana. Umboðsdómarinn hafði lokið frumrannsókn málsins, farið yfir allar þessar ávísanir, allar þessar tugþúsunda færslur. Hann óskaði eftir því, þegar hann taldi þeirri frumrannsókn lokið, sem er eðlilegt og sjálfsagt undir slíkum kringumstæðum, að saksóknari ríkisins tæki ákvörðun um hvernig framhaldsrannsókn skyldi hagað, þ. e. a. s. að hvaða þáttum sú rannsókn ætti fyrst og fremst að beinast, t. d. ekki að því að leita uppi þær þúsundir eða alla vega þá mörg hundruð einstaklinga sem með einhverjum hætti kynnu að hafa komið nálægt einhverjum af þessum mörg þúsund ávísunum sem þarna höfðu sjálfsagt farið í gegnum hendur margra manna og ýmsir, bæði einstakir verslunareigendur, eigendur þjónustumiðstöðva og hinir og þessir einstaklingar hefðu e. t. v. einhvern tíma skrifað aftan á sem ábekingar. Það var þetta, sem umboðsdómarinn var að óska eftir, að þurfa ekki að eyða bæði fé ríkisins og tíma sínum og fjölmargra annarra ríkisstarfsmanna til að hlaupa eftir slíku. Hann var að óska eftir að Þórður Björnsson tæki ákvörðun um hvernig framhaldsrannsókn málsins skyldi hagað þar eð frumrannsókn væri lokið. Þá ákvörðun hefur ríkissaksóknari ekki tekið enn, eins og hæstv. dómsmrh. sagði, og það, hversu mikinn tíma hann þarf eða virðist þurfa til þess að kynna sér gögn frumrannsóknarinnar, sem ekki virtist að hann hefði kynnt sér þegar hann skrifaði sitt bréf, eins og fram kom í svari umboðsdómarans, bendir til að það þurfi talsverða vinnu og fyrirhöfn af hans hendi til að setja sig inn í málið að lokinni frumrannsókn og taka ákvörðun um hvernig framhaldsrannsókn yrði farið.

Það er ýmislegt annað sem menn verða að gera sér grein fyrir, t. d. í sambandi við þetta margumtalaða Klúbbmál, þó ég ætli nú ekki að fara að þreyta menn með því að halda langa ræðu þar um. En það er eins með það mál og flestöll önnur, eins og ávísanamálið og annað slíkt, að það þarf tvo til. Upphaf hins svokallaða Klúbbmáls var það, að tveir rannsóknarlögreglumenn urðu þess varir að um var að ræða flutninga á áfengi að næturlagi frá útsölu Áfengisverslunar ríkisins hér í bænum og til veitingahússins Klúbbsins, og þessir flutningar áttu sér stað að næturlagi, í því skyni að þetta veitingahús gæti dregið undan söluskatt af seldu áfengi. Birt hefur verið ákæra á hendur forráðamönnum Klúbbsins fyrir þetta framferði. Þeir munu sjálfsagt með tíð og tíma — guð veit hvenær það verður — taka út sína refsingu fyrir þetta. En skyldu þeir nú hafa brotist inn í Áfengisverslun ríkisins til þess að leika þennan leik? Nei, hreint ekki. Hverjir voru það sem gerðu starfsmönnum Klúbbsins fært að stunda þessa iðju? Hverjir voru það sem gerðu starfsmönnum Klúbbsins fært að stunda óleyfilega flutninga á áfengi frá ríkisverslun að næturlagi? Það voru starfsmenn þessarar sömu ríkisverslunar, og mér er ekki kunnugt um að þeir hafi sætt ákæru enn né heldur að þeim hafi verið vikið úr starfi, hvað þá að þeim hafi verið vikið úr starfi á meðan rannsókn stóð yfir á Klúbbmálinu, hvað þá að þeir hafi verið sviptir helmingi launa sinna.