24.02.1977
Sameinað þing: 56. fundur, 98. löggjafarþing.
Sjá dálk 2294 í B-deild Alþingistíðinda. (1683)

162. mál, vegáætlun 1977-1980

Jón Árnason:

Herra forseti. Ég vil segja, eins og hefur komið fram fyrr í þessum umr., að það er álit mitt að þegar fjárlög og lánsfjáráætlun fyrir yfirstandandi ár voru afgreidd hér á Alþ. áður en þingi var frestað fyrir jólafrí, þá megi segja að heildarfjármagnsramminn hafi verið ákveðinn hvað fjármagn til vegamála snerti, á sama hátt og fjárveitingar til annarra þátta í ríkisbúskápnum voru þá ákveðnar. Þær aths., sem nú koma fram um of lítið fjármagn til vegamála, hefðu átt að koma fram við afgreiðslu fjárl. og lánsfjáráætlunarinnar, þegar hún var afgreidd. Vitanlega átti það fyrst og fremst heima þar. Ég heyri að sumir hv. þm. minna á að þeir hafi um þetta talað við afgreiðslu fjárl. og lánsfjáráætlunarinnar í vetur. En ég minnist ekki að það hafi komið ein einasta brtt. frá þm. í þá átt að hækka það fjármagn sem þyrfti að koma til vegamála eða vegáætlunarinnar sem væntanlega átti þá að afgreiða eftir áramótin. Vitanlega hefðu menn átt, ef þeir ætluðu að vera sjálfum sér samkvæmir og raunhæfir í þessum efnum, að bera fram brtt. við þennan lið í sambandi við fjárlagaafgreiðsluna, en það gerðu þeir ekki. Það kann að vera að einhverjir hafi vikið að þessu og minnt á þetta þá, en lengra náði það ekki.

Í þessum umr. hefur það komið oftar en einu sinni fram, að menn ræða sérstaklega um tvær áætlanir sem gerðar hafa verið og haft hafa fjárveitingar sérstaklega á fjárl. á undanförnum árum. Það eru Austurlandsáætlunin og Norðurlandsáætlunin. Og það er spurt: Á að halda áfram með þessar áætlanir eða á að strika þær út? Vitanlega á ekki að strika þessar áætlanir út. Þær liggja fyrir og engum er ljósara en þm. viðkomandi kjördæma hvað það er brýn nauðsyn að koma í framkvæmd þessum vegaframkvæmdum sem sérstaklega hafa verið gerðar áætlanir um. Þess vegna verðum við að líta svo á að þessum þm., sem vitanlega koma til með að taka þátt í að skipta því fjármagni sem um er að ræða, sem ég tek undir eins og aðrir hv. þm. að þyrfti að vera verulega meira en það er, þeim beri að heina því fjármagni einmitt til þeirra vegaframkvæmda, hvort sem þeir vegir eru í þessum áætlunum, sem um er að ræða, eða ekki, sem miða áfram í rétta átt. Þess vegna er það alveg út í loftið þegar menn eru að tala um að það eigi að hætta við að leggja þessa vegi vegna þess að það eru ekki sérstakar upphæðir í vegáætluninni til þessara séráætlana.

Nú er það svo, og það hefur ekki farið leynt á undanförnum árum, að þm. hinna ýmsu kjördæma eru misjafnlega ánægðir með það að sama kjördæmið hafi ár eftir ár sérstakan forgang með fjármagn í þessum efnum þegar allir hafa of lítið. Og þó að það hafi átt sér stað, að það hafi verið skapað þarna fordæmi og forréttindi til einstakra landshluta, þá er ekki þar með sagt að það eigi að halda því áfram án þess að litið sé á hliðstæðan hátt á málefni annarra landshluta.

Menn tala um að fjármagnið þurfi að auka, og ég held að það hafi verið hv. 2. þm. Austurl. sem sagði að hann vildi ekki og teldi ekki fært að hækka bensínskattinn til þess að auka tekjur í Vegasjóð á þann hátt, heldur sagði hann að hér yrði ríkissjóður að hlaupa undir bagga. Það hefur oft verið um það rætt, og það hefur komið fram í þessum umr. núna um afgreiðslu vegáætlunarinnar, að mikið af tekjum, sem falla af umferðinni, renni beint í ríkissjóð og bæri að stefna að því að þessar tekjur rynnu yfirleitt í Vegasjóð til þess að byggja upp vegakerfið í landinu. Þetta er sjónarmið sem sennilega allir þm. hafa haft og margir látið í ljós á ýmsum tímum. Ég man eftir því þegar viðreisnarstjórnin var. að þá leið ekki eitt einasta ár svo að það væri ekki bent á það af stjórnarandstöðunni á þeim árum hvernig þetta væri og það þyrfti að breyta þessu. Síðan kom vinstri stjórnin, og þessir menn, sem tala núna í stjórnarandstöðu, eru hluti af vinstri stjórninni. Hvað gerðu þeir til að framkvæma það sem þeir eru að gera kröfur um í dag? Ef þeir hefðu verið búnir að breyta þessu á þeim árum sem þeir voru í ríkisstj., þá þyrftum við ekki að vera að deila um þetta í dag. En málið er ekki svo einfalt að það sé bara hægt að segja : Þessi skattur á að renna til þessara framkvæmda og þessi í ríkissjóð o. s. frv. málið er ekki svo einfalt, vegna þess að öllum tekjum ríkissjóðs er Alþ. búið að ráðstafa til hinna ýmsu framkvæmda og málefna sem í ríkiskerfinu eru. Þess vegna álít ég að við þurfum ekki að eyða löngum tíma í þetta varðandi skattana af umferðinni. Við hefðum þá átt að gera það alveg á sama hátt og um aðra liði fjárlagaafgreiðslunnar, að gera þá breytingu í þessum efnum áður en gengið var frá fjáröflun til vegáætlunar fyrir árið 1977 og annarra fjárútgjalda ríkissjóðs sem eru í fjárlögum.

Það hefur komið hér dálítið fram hjá mönnum í umr. um þetta samanburður á samdrætti í fjármagni til ýmissa framkvæmda í landinu. Það hefur verið minnt á framkvæmdir, nýbyggingar skóla, sjúkrahúsa og hafna og aðrar slíkar framkvæmdir, sem á sama hátt hefur verið talað um þegar þau mál hafa verið afgreidd, að þar hafi verið um verulegan samdrátt að ræða. En hér er því haldið fram, að það sé um enn þá meiri samdrátt að ræða til nýbyggingar vega heldur en þó í þessum þáttum nýbyggingarframkvæmda á vegum hins opinbera. Ég vil nú segja það sem mína skoðun, þegar verið er að tala um raunhæfan samanburð varðandi vegamálin og aðrar framkvæmdir og viðhaldsframkvæmdir í landinu, þá er það alls ekki neitt sambærilegt, vegna þess að við vitum hve stórum hluta af fjármagni þarf árlega að verja til viðhalds veganna. Það er svo mikið sem þarf í raunverulega endurbygginga á hverju ári, stór hluti, sem er náttúrlega langt umfram nokkuð tilsvarandi til hinna þáttanna sem verið er að tala um, eins og skóla, sjúkrahús og hafna. Þar er ekkert sambærilegt um að ræða, hlutfallslega miklu meira fjármagni þarf að verja til endurbyggingar og viðhalds veganna heldur en annarra þessara framkvæmda sem ég var hér að telja upp. Þess vegna tel ég að það eigi sér ekki neinn hliðstæðari samanburð: Eftir því sem vegakerfið stækkar verðum við í enn þá ríkari og stærri mæli að verja meira fjármagni til þess að halda því vegakerfi við sem búið er að byggja upp í landinu, og þeim mun meira sem við byggjum af vegum án þess að gera þá úr varanlegu efni, þeim mun meira verður náttúrlega að verja til viðhalds þeirra til þess að segja megi að þeir geti verið í nothæfu ástandi.

Mönnum verður oft á að taka einstaka þætti og ræða um þá sérstaklega og telja að þessu og hinu megi kannske fresta og annað eigi að hafa forgang. Það hefur verið rætt um Borgarfjarðarbrúna: Ég verð að segja það, að það er ekkert minna áhugamál mitt en hæstv. samgrh. að því verki miði áfram, ekki bara með tilliti til þess að Borgarfjarðarbrúin er í Borgarfirði, í því kjördæmi sem ég er þm. fyrir. Ég hef áhuga á þessu máli vegna þess að ég tel að í heildarkerfinu í okkar landi sé þarna um svo þýðingarmikið atriði að ræða í lausn þessara mála, samgöngumála, að það eigi fullan rétt á sér. Það kom skýrt fram þegar sérfræðingar gerðu úttekt á okkar vegakerfi, erlendir sérfræðingar, fyrir nokkrum árum. Þegar það álit var lagt fram, var því haldið fram af þessum sérfræðingum að það mætti taka lán til þeirra framkvæmda og greiða af því 18% vexti og samt sem áður ætti framkvæmdin fullan rétt á sér. Þá voru vextir í landinu í kringum 7%. Menn geta nokkuð dregið af því hve mikla arðsemi hér er um að ræða við að byggja þessa brú og koma á þeim samgöngum sem komast á með því að þessi brú verður byggð.

Þegar við lögðum veginn yfir Skeiðarársand og brýrnar yfir vatnsföllin þar, þá voru þm. á einu máli um það. Það var ekki verið með neitt sérsjónarmið í þeim efnum. Það voru allir á einu máli og ekki neitt sérstakt nöldur út í það, að þetta væri verið að gera fyrir sunnlendinga út af fyrir sig, þó að það væri í þeirra kjördæmi. Nei, menn höfðu meiri víðsýni. Þeir höfðu yfirsýn yfir allan hólmann í einu og sáu að þarna var um þýðingarmikla framkvæmd að ræða í okkar vegakerfi sem sjálfsagt var að koma í framkvæmd sem allra fyrst. Og ég vænti þess að þegar Borgarfjarðarbrúin hefur verið byggð og sú tenging á komin, þá höfum við sama áhugann á því t. d. að koma á brúnni yfir Óseyri, eins og um hefur verið rætt, að eitt stórmálið taki við af öðru. Og ég er ekki í neinum vafa um það, að ef við ætlum að koma því verki áfram á skaplegum tíma, þá kostar það ekki minna en 400–500 millj. kr. á ári. Það er það allra minnsta eftir þeim upplýsingum sem við höfum fengið frá Vegagerðinni um kostnað við það. Þar er um verulega vegagerð að ræða sem verður að vera samfara þeirri brúarbyggingu, og vitanlega kostar hún mikið, en þar er um þýðingarmikinn hlekk að ræða í efnahagsmálum og raunverulega hvort verður lífvænlegt í þeim byggðarlögum sem verða tengd með Óseyrarbrúnni þegar hún verður byggð: Eyrarbakka og Stokkseyri.

Ég ætla mér ekki hér að fara út í einstaka þætti í sambandi við vegáætlunina sem nú liggur fyrir og verður vísað til fjvn. til afgreiðslu. En ég vil að lokum segja það, að ég vænti þess að nú, þegar til þess kemur að skipta því fjármagni sem fyrir hendi er til vegamála í landinu, þá hafi hv. þm. þá yfirsýn sem ég tel nauðsynlega í þessum málum, að þeir miði ekki um of afstöðu sína við þröng sjónarmið eða kjördæmissjónarmið. Við erum allir í okkar kjördæmum með vissa þætti í vegámálum sem er brýnt og nauðsynlegt að leysa sem fyrst, þó að okkur vanti verulega meira fjármagn en um er að ræða núna til ráðstöfunar, sem ég tel að geti ekki orðið meira að þessu sinni. Við erum búnir að afgreiða okkar fjárhagsáætlanir fyrir árið í ár. og ég tel að þar hafi verið spenntur boginn það hátt í sambandi við lánamál að þar verði ekki lengra gengið. Og þó að sagt sé að ríkið leggi of lítið af mörkum í sambandi við þessa vegáætlunarafgreiðslu, þá má þó benda á það, að það er hvorki meira né minna en tæplega 7 milljarðar kr. sem ætlað er að tekið verði að láni til að standa undir kostnaði við þær framkvæmdir sem hér er um að ræða ef þessi þáltill. til vegáætlunar fyrir næstu 4 ár verður samþykkt.