30.11.1976
Sameinað þing: 26. fundur, 98. löggjafarþing.
Sjá dálk 838 í B-deild Alþingistíðinda. (587)

61. mál, tölvubanki rannsóknarlögreglunnar

Fyrirspyrjandi (Ragnar Arnalds):

Herra forseti. Ég flyt á þskj. 63 eftirfarandi fyrirspurnir: „Hver voru tildrög þess, að ákveðið var að rannsóknarlögreglan í Reykjavík byggði upp tölvukerfi til notkunar við rannsóknarstörf sín? Hvert hefur verið og mun verða hlutverk bandaríska fyrirtækisins IBM í þessum áformum? Hver er áætlaður stofn- og rekstrarkostnaður vegna þessarar tölvunotkunar?

Hvaða einstaklingar verða skráðir í tölvubanka rannsóknarlögreglunnar?

Verða þar aðeins skráðir þeir, sem fremja meiri háttar afbrot, eða einnig þeir, sem t.d. eru staðnir að minni háttar yfirsjónum í umferðinni?

Verða þar kannske skráðir allir eigendur bifreiða?

Hver tekur ákvörðun um það, hvers konar hópar manna verða skráðir í tölvubankanum? Verður einstaklingum heimilt að krefjast þess að fá svar við því, hvort nöfn þeirra eru í tölvubanka lögreglunnar og hvað um þá stendur þar? Verður þeim jafnframt gert kleift að koma fram leiðréttingu á röngum, úreltum eða villandi upplýsingum um þá sjálfa?

Hvernig verður tryggt að óviðkomandi aðilar, starfsmenn Skýrsluvéla ríkisins, tæknimenn bandaríska fyrirtækisins IBM eða aðrir þeir, sem aðgang hafa að upplýsingaminni tölvunnar, komist ekki að innihaldi tölvubanka rannsóknarlögreglunnar?

Verða sérstakar ráðstafanir gerðar til að hafa eftirlit með því að upplýsingar tölvunnar verði ekki misnotaðar?

Telur ekki ráðh., að mál af þessu tagi sýni nauðsyn þess, að hér á landi eins og viða annars staðar verði sett löggjöf um tölvunotkun við söfnun upplýsinga um einstaklinga og persónulega hagi þeirra?“

Tilgangurinn með þessum fyrirspurnum er í fyrsta lagi sá, að fá það á hreint hvað hér er á ferðinni varðandi þetta tiltekna mál. En eins og kemur fram í lokalið fyrirspurnarinnar, þá er einnig tilgangurinn með þessum spurningum að varpa ljósi á þau vandamál sem tölvunotkun við söfnun upplýsinga um einkahagi manna hlýtur að skapa, ekki síst þar sem engin rammalöggjöf gildir um þessa starfsemi hér á landi og lítið hefur verið um hana rætt, öndvert við það sem er í flestum nálægum löndum. Tölvuvinnsla ryður sér til rúms á æ fleiri sviðum, eins og flestum mun kunnugt, og þá ekki síst varðandi söfnun upplýsinga um einstaklinga þjóðfélagsins.

Það er rétt að benda á það, að tölvuunnið kerfi getur ekki gefið neinar upplýsingar til viðbótar við þær upplýsingar sem fá má úr handunnu kerfi, en munurinn liggur í vinnsluflýtinum og því, hversu lítil fyrirferð er á upplýsingasafninu. Að því leyti er algjör eðlismunur á handunnum og tölvuunnum skrám. Svo að dæmi sé nefnt, þá munu allar upplýsingar, sem skráðar hafa verið á sakaskrá hérlendis s.l. 20 ár, komast fyrir á fáeinum tölvusegulbandsspólum. Afritun spólanna er mjög fyrirhafnarlítil og þær má flytja á milli staða í lítilli handtösku, Ein gerð tölvuskrár skapar möguleika á tengslum við aðrar gerðir af tölvuskrám. T.d. mætti tengja upplýsingar á sakaskrá við aðrar persónubundnar skrár, svo sem skattskrá, þjóðskrá, bílaeigendaskrá, launaskrár og kosninga­ skrár.

Ýmsar spurningar vakna varðandi réttarstöðu einstaklingsins í slíku upplýsingakerfi, eins og að er vikið í framlögðum fyrirspurnum. Oftast er verulegur kostnaður samfara tölvuvinnslu og spurning hvort upplýsingakerfi, sem eru smá í sniðum, eigi að tölvuvæðast hagkvæmninnar vegna. Þegar upplýsingar hafa verið tölvuæddar er engin leið að nýta þær nema í gegnum vélarnar. Tölvufræðingarnir eru þá þeir einu sem þekkja nýtingarmöguleika kerfisins til hlítar og ekki er hægt að breyta vinnsluaðferðum nema með þeirra aðstoð.

Þá vaknar spurning um það, hvort viðkomandi sérfræðingar verði ekki raunverulega að vera starfsmenn sakadóms eða lögreglunnar. Eins hlýtur að vakna spurning, hvort heppilegt sé að starfsmenn erlends fyrirtækis, IBM, séu viðriðnir skipulag kerfis sem þessa. Það er vitað að IBM hefur aðstoðað við uppsetningu upplýsingakerfis um pólitískar skoðanir manna í öðrum löndum, m.a. í Brasilíu, og í því landi er kerfið notað við pólitískar ofsóknir. Þess ber að gæta, að það er nánast ógerningur eða a.m.k. mjög erfitt að hefta aðgang tölvuviðgerðarmanna að upplýsingum í kerfinu, þ.e. þeim upplýsingum sem þeir vilja nálgast.

Þessum fyrirspurnum, sem ég hef lagt hér fram, er sem sagt ætlað að vekja athygli þm. á því, að hér er e.t.v. farið inn á vafasamar brautir, án þess að það hafi áður verið rætt hér á Alþ. og án þess að fyrir liggi nokkur löggjöf um meðferð tölvuunninna persónugagna.