17.12.1976
Neðri deild: 26. fundur, 98. löggjafarþing.
Sjá dálk 1366 í B-deild Alþingistíðinda. (967)

19. mál, fjölbrautaskólar

Sighvatur Björgvinsson:

Virðulegi forseti. Ég kvaddi mér ekki hljóðs til þess að gera eina eða neina athugasemd við till. menntmn. um meðferð þessa máls eða þær brtt. sem hún flytur. Ég vildi aðeins taka það sérstaklega fram, að þó að ég sé hvorki með né út af fyrir sig á móti þeim brtt. sem hv. n. hefur gert, þá ætla ég ekki að taka þátt í afgreiðslu þessa máls, og ég ætla að reyna að skýra það í mjög fáum orðum hvers vegna.

Ég held að þessir svonefndu fjölbrautaskólar séu ein hugmyndin enn sem menn hafa fengið um pappírslausnir í íslenska fræðslukerfinu án þess að gera sér nokkra grein fyrir því út á hvaða braut er verið að leggja með þessu eða hver er geta okkar til þess að leysa þessi verkefni. Ég vil aðeins geta þess í því sambandi, að menn hafa litið nú á síðari árum til fjölbrautaskólanna og álitið að þarna væri einhver patentlausn fundin á vanda verklegs náms á Íslandi. En þetta er síður en svo rétt og raunar langt í frá. Vandi verknáms á Íslandi verður ekki leystur með þessum hætti fremur en öðrum pappírslausnum sem reyndar hafa verið. Ég vil aðeins minna á að í gömlu fræðslulögunum var gert ráð fyrir því að við gagnfræðaskóla í landinu störfuðu sérstakar verknámsdeildir. Þetta ákvæði um verklega fræðslu á skyldunáms- og gagnfræðastigi var sem sé fyrir hendi í gömlu fræðslulögunum. Því var aldrei beitt ekki vegna þess að lögin væru ekki nógu ítarleg eða heimildirnar, sem þar voru veittar, nægilega góðar, heldur einfaldlega vegna þess að það voru ekki til fjármunir, a. m. k. voru ekki veittir fjármunir til þess að byggja þessar verknámsdeildir upp.

Ég held að það hafi verið árið 1961 sem samþ. voru ný lög um iðnfræðslu á Íslandi. Þá var gert ráð fyrir því að breyta þessari tilhögun yfir í það að iðnskólar, sem samkv. þeim lögum voru nefndir iðnfræðsluskólar, ættu að annast þessa verklegu menntun og ekki aðeins á iðnsviði, þ. e. a. s. ekki aðeins á sviði löggiltra iðngreina, heldur einnig gagnvart verklegu námi sem ekki nýtur lagalegrar verndar. Þessi lög voru ekki síður góð en gömlu fræðslulögin hvað þetta varðaði. En þau hafa enn ekki komið til framkvæmda, ekki vegna þess að það sé einhver galli á lagasmíðinni, heldur vegna hins, að samfélagið hefur ekki veitt það fjármagn til þessarar skólastarfsemi sem þarf til að þessir skólar og þessi lög geti náð tilgangi sínum.

Nú er enn fundin ný lausn sem á að leysa þennan vanda, en alltaf á að gera það með sama hætti þ. e. a. s. að semja ný lög og nýjar reglur, og nú eru það ákvæðin um fjölbrautaskóla. Einn geirinn í þessu námi, sem fjölbrautaskólar eiga að bjóða, aðeins einn geirinn er verkleg kennsla í iðngreinum. Á Íslandi eru til um 70 löggiltar iðngreinar. Fullkomna fræðslu í a. m. k. hinum stærstu þessara iðngreina á að framkvæma í fjölbrautaskólum sem einn geira námsins. Það á að framkvæma það í fjölbrautaskólum sem búið er að reyna að gera síðan árið 1961 í iðnfræðsluskólum, að byggja upp slíka skóla til þess að útskrifa fullgilda sveina í viðkomandi iðngreinum. Og ástandið í verknámi iðnaðarins er þannig, var a. m. k. þegar ég síðast frétti til. að ekki hafði ennþá verið hægt að uppfylla ákvæði iðnfræðslulaganna frá 1961 um að semja verklegar námsskrár í iðngreinunum, einfaldlega vegna þess að ríkisvaldið hafði ekki veitt fé sem nægði til þess að semja námsskrár í þessum verklegu greinum, hvað þá að taka upp kennslu í þeim. Þetta lýsir mikilli blindni hjá þeim aðilum sem eru að setja upp þetta nýja risabákn í skólakerfinu, að ætla sér að leysa vanda verknámsins á tveimur sviðum: í iðnfræðsluskólunum annars vegar, sem ekki er gerð till. um að leggja niður, og hins vegar að byggja upp annað slíkt kerfi til hliðar við þetta kerfi og hafa það í fjölbrautaskólum.

Ég vil eindregið vara við því að menn láti sér til hugar koma að það sé hægt að leysa þessi mál með þessum hætti. Ég vil aðeins benda mönnum á það, að fyrirmyndin að þessu fjölbrautaskólakerfi, sem t. d. er tekin frá Noregi, er ágæt í því landi, einfaldlega vegna þess að þar voru þessar skólastofnanir og eru til. Þar er t. d. til fullkominn verknámsskóli og verkstæðisskóli fyrir hinar og þessar iðngreinar. Fjölbrautaskólakerfið er aðeins það að sameina þessar stofnanir, sem fyrir eru, undir einn hatt, aðeins að nýta húsnæði og kennslukrafta sem fyrir eru. En það liggur ekkert fyrir í okkar landi sem hægt er að sameina undir slíkan hatt því slíkir skólar eru ekki til. Og ég vil aðeins benda þm. á hvað þetta þýðir sem hér er verið að gera. Við erum að afgr. fjárlög núna þar sem minnst er á einn fjölbrautaskóla. Honum eru ætlaðar á árinu 1977 í fjárfestingar — í stofnkostnað — 220 millj. kr., fjórum sinnum hærri upphæð en allir iðnfræðsluskólar á landinu fá samanlagt, og samt er þetta ekki nema hluti af þeirri fjárveitingu sem þessi eini fjölbrautaskóli hefði þurft að fá ef átt hefði að standa við samningana milli Reykjavíkurborgar og menntmrn. Og menn skyldu bara hreinlega átta sig á því, að það er ekkert lítið mál, það er ekkert smámál, það er ekkert mál, sem verður afgreitt með einhverjum fallegum yfirlýsingum eða hugmyndum hugsjónaríkra skólamanna, að setja upp fjölbrautaskólakerfi hér á Íslandi og byggja það upp eins og lögin gera ráð fyrir.

Það, sem ég óttast, er að hér séum við enn einu sinni að byggja eina pappírsborgina enn í okkar fræðslumálum sem á eftir að hrynja saman innan fárra ára, einfaldlega vegna þess að við höfum ekki efni á að kosta slíkt kerfi, og því síður ef við þurfum að kosta annars vegar fjölbrautaskólakerfi, sem ætti að gagnast verklegu námi eins og iðnnámi, og vera á sama tíma að byggja sams konar námsefni upp í iðnfræðsluskólum. Þetta er gersamlega útilokað og verður ekki til annars en að rýra það fé, sem til þessara hluta getur farið, vegna þess að því verður að skipta á milli þessara tveggja skólakerfa.

Ég vil enn fremur taka það sérstaklega fram, að mér finnst það djarft af skólayfirvöldum og menntmrn. að láta í það skína að ungur maður eða ung stúlka geti gengið inn í fjölbrautaskóla — þessa nýju fjölbrautaskóla sem nú er verið að reisa — velja sér þar t. d. einhverja iðnnámsbraut og ganga síðan út úr skólanum eftir þetta og þetta mörg ár með fullgild réttindi í viðkomandi grein. Mér finnst það vera djarflega farið hjá yfirvöldum fjölbrautaskólanna og menntmrn. að láta ungt fólk standa í þeirri trú að þetta sé hægt, vegna þess að staðreyndin er sú að þetta er ekki hægt. Það unga fólk, sem fer inn í fjölbrautaskólana undir slíkum kringumstæðum, er tekið þangað inn á röngum forsendum vegna þess að ég sé ekki nokkurn möguleika til þess að sá fjölbrautaskóli t. d., sem lengst er kominn, fjölbrautaskólinn í Breiðholti, geti í fyrirsjáanlegri framtíð útskrifað slíkt fólk. Ég vara mjög eindregið við því að Alþ. sé að leika sér svona við að krukka í fræðslu- og skólakerfið á Íslandi án þess að menn geri sér nokkra grein fyrir því hvað þeir eru að fara. Ég veit ekki dæmi þess frá nokkru öðru landi en Íslandi að bókstaflega allt skólakerfið sé undirlagt tilraunastarfsemi út og suður sem enginn virðist hafa stjórn á og jafnvel ekki nokkur maður vitneskju um hvað er að gerast í.

Þetta er enn einn þáttur í leikaraskap í mennta- og skólamálum á Íslandi. Ég tek það sérstaklega fram, að ég er ekki að átelja hæstv. menntmrh. eða ríkisstj., heldur fyrst og fremst þá svokölluðu sérfræðinga sem eiga að stjórna þessum málum. Þetta er ein tilraunin enn af stöðugum tilraunum í íslenska skólakerfinu sem hafa gert það að verkum að skólakerfi okkar er raunverulega algjörlega í rúst. En þetta er þó ein tilraunin af mörgum sem fyrirsjáanlegt er að ekki verður hægt að framkvæma eins og verið er að heita bæði foreldrum og nemendum að gert verði.