24.01.1978
Sameinað þing: 38. fundur, 99. löggjafarþing.
Sjá dálk 1741 í B-deild Alþingistíðinda. (1468)

331. mál, landshafnir

Fyrirspyrjandi (Sigurlaug Bjarnadóttir):

Herra forseti. Á sama þskj. og ég var með áðan, 107, hef ég leyft mér að bera fram fsp. til hæstv. samgrh. sem hljóðar þannig:

„1. Er ekki tímabært að afnema gildandi lög um landshafnir?

2. Hver hafa verið framlög ríkisins til hinna þriggja landshafna frá upphafi?

3. Hver hafa verið, á sama tíma, framlög ríkisins til almennra hafna á landinu?“

Á 97. löggjafarþingi, árið 1976, flutti ég ásamt fjórum öðrum þm. úr öllum hinum þingflokkunum till. til þál. um að ríkisstj. stæði fyrir könnun og ítarlegri athugun á stöðu hafnarsjóða í landinu. Þessi könnun átti að taka til hlutdeildar ríkisins í stofnkostnaði hafnarmannvirkja, mismunandi aðstöðu hafna vegna náttúruskilyrða, arðsemi hafna með tilliti til framleiðslu- og verðmætasköpunar, og síðasti liðurinn hljóðaði um það, að athugunin skyldi fela í sér endurskoðun á lögum um landshafnir. Skyldu niðurstöður af athugun þeirri liggja fyrir við upphaf næsta þings.

Till. þessi hlaut ekki afgreiðslu. En endurskoðun sú á lögum um landshafnir, sem niðurlagsgrein hennar fól í sér og fsp. mín nú beinist að, hefur lengi legið í loftinu án þess að nokkuð hafi mér vitanlega verið ákveðið þar um. Og því er 1. liður fsp. minnar kannske nokkuð hvatskeytilega orðaður, að mér finnst tími til kominn að hrökkva eða stökkva í þessu efni.

Í grg. með fyrrgreindri þáltill. var staldrað sérstaklega við landshafnirnar þrjár. Þorlákshöfn, Keflavík–Njarðvík og Rifshöfn á Snæfellsnesi. Vil ég, með leyfi forseta, lesa upp þennan smákafla úr grg., því að hann felur í sér að efni það sama og er hef um þetta að segja í dag.

„Sérstök lög gilda um hverja landshöfn fyrir sig, en öllum er þeim það sameiginlegt, að ríkissjóður stendur að öllu leyti bæði undir stofnkostnaði hafnanna og rekstrinum einnig, svo lengi sem lögin ern í gildi. Það skal ekki dregið í efa, að brýna nauðsyn hafi á sínum tíma borið til að ríkisjóður hlypi svo myndarlega undir bagga með þeim byggðarlögum er þarna eiga í hlut. Þannig má t.d. ætla að eldgosið í Heimaey hafi aukið nokkuð á þrýsting um auknar framkvæmdir í Þorlákshöfn. Vandséð er engu að síður hvernig nokkur skynsemi eða réttlæti mæli með því, að þessar þrjár hafnir einar allra íslenskra hafna búi um aldur og ævi við slík forréttindi og þá um leið óhjákvæmilega á kostnað allra hinna sem berjast í bökkum og eru raunar sumar hverjar bókstaflega að sliga viðkomandi sveitarfélög. Elstu landshafnarlögin, um Rif á Snæfellsnesi, eru nú orðin rúmlega aldarfjórðungsgömul. Lögin um Keflavík-Njarðvík eru 20 ára og Þorlákshöfn 10 ára. Á fjárl. þessa árs (þ.e.a.s. 1976) nemur framlag ríkisins til almennra hafna yfir allt landið 675 millj. kr, að viðbættum 10 millj. til ferjubryggja. Framlag til landshafnanna þriggja ásamt afborgunum af lánum til þeirra nemur hins vegar rúmum 600 millj., þar af 375 millj, til Þorlákshafnar einnar. Hér er um svo augljóst misvægi að ræða, að óþarfi er að fjölyrða frekar um það, en því meiri ástæða til að taka þessi mál til alvarlegrar athugunar með breytingu fyrir augum.“

Þetta var sem sagt árið 1976. Á nýjum fjárl. þessa árs eru veittar 1170 millj, kr. til framkvæmda við 49 almennar hafnir, en tæpar 200 millj. til landshafnanna þriggja auk 80 millj. til afborgana af lánum þeirra vegna, samtals 275 millj. Hlutfallið er nú greinilega ekki eins óhagstætt almennu höfnunum. Hin feikimikla fjárþörf landshafnanna hlýtur að sjálfsögðu einhvern tíma að taka enda og er því fyllilega eðlilegt að spurt sé, hvort ekki sé tímabært að afnema þá sérstöku löggjöf sem um þær gilda í dag.

Fyrir 2. og 3. lið fsp. þarf ég ekki að gera sérstaka grein.