09.03.1978
Sameinað þing: 55. fundur, 99. löggjafarþing.
Sjá dálk 2852 í B-deild Alþingistíðinda. (2089)

83. mál, raforkusala á framleiðslukostnaðarverði til stóriðju

Steingrímur Hermannsson:

Herra forseti. Það er rétt, að ég sagði áðan að ég gerði mér ekki miklar vonir um að þær skýringar, sem ég gaf, sem ég hélt að væru ákaflega einfaldar, nema þetta um fasafrávikið bæru mikinn árangur. Það sannaðist svo áþreifanlega að því miður verður ekki á betra kosið, þegar hv. 5. þm. Norðurl. e. stóð upp. Ég segi því miður, því mér þykir leitt að hlusta á slíkan málflutning. Ég hef að vísu aldrei minnst á fasafrávik í þessum ræðustól áður, en það kemur fram viða í gjaldskrá. Mér finnst furðulegt að hv. þm., hafandi verið blaðamaður og farið um landið þvert og endilangt áratugum saman, skuli ekki vita þetta. Og það kom ekki fram hjá hv. þm. hinn minnsti skilningur á muninum á spennu, afhendingarspennu eða afgangsorku eða hvenær orkan er framleidd o. s. frv. Ég ætla ekki að endurtaka það. En þetta er sorglegt dæmi um fordóma. Ég talaði um fordóma líka. Þetta er sorglegt dæmi um fordóma.

Við erum að ræða hér ákaflega mikilvægt mál. Við erum að ræða um það, hvernig við getum komið raforkusölunni í sem best horf til allra landsmanna og allra fyrirtækja, en ég verð ekki var við nokkra minnstu viðleitni til slíks hjá hv. þm., hún var ekki til. Þá var farið út í útreikninga um það, hver arðsemi járnblendiverksmiðjunnar verði, hvað tapið verði. En hv. þm. kann ekki muninn á þessum einföldu atriðum í orkusölu. Hvernig getum við treyst honum fyrir útreikningum á arðsemi járnblendiverksmiðjunnar? Ég held að það sé útilokað. Ég hef ekki sagt neitt um arðsemi járnblendiverksmiðjunnar, ekki nokkurn skapaðan hlut. Ég vil hins vegar segja það, að ég treysti miklu betur sérfræðingunum hjá norræna fjárfestingarsjóðnum og fjölmörgum fleiri en hv. þm., ég treysti þeim miklu betur. En ég tek fyrst og fremst undir orð hv. 6. þm. Reykv. Vitanlega vonum við öll að þessi verksmiðja verði arðbær og gott fyrirtæki. Við erum ekki að ræða það hér, hvort fresta eigi þessari verksmiðju eða ekki, en það var aðalinntakið í ræðu hv. þm. Furðulegt er að hlusta á slíkan málflutning.

Að graskögglaverksmiðjan sé ekki orkufrekur iðnaður. Graskögglar eru í dag yfirleitt framleiddir með olíu, og það er líka orka, hv. þm. Hlutfallið, — ja, veit hv. þm. hvert hlutfallið er? Ég get ekki svarað því, ég tek það fram. En staðreyndin er sú, að langsamlega mestur kostnaður við graskögglaframleiðslu felst í orkunni, í olíunni sem í dag er notuð, og við viljum reyna að lækka þann kostnað með því að nota afgangsraforku til slíkrar framleiðslu.

Nóg um það. Hv. þm. rengdi það, að verðið til ÍSALs væri 1.25 kr. Þetta er verð á orkunni. Það er aðeins eitt verð, sem gildir til ÍSALs og það er verðið 8. mars, þ. e. a. s. í gær, það er 1.25 kr., það er staðreyndin. Verð til Rafmagnveitu Reykjavíkur kvað hann vera 3.12 kr. (Gripið fram í: Til RARIK.) Eða til RARIK. Það er 3.12 kr. En veit hv. þm. hvaða nýtingartími þar er t. d. — eða skiptir það engu máli? Gjaldskráin er byggð upp m. a. á nýtingartíma, ég tala nú ekki um hið fræga fasafrávik, en hún er byggð m. a. á nýtingartíma. Það ætti að vera skiljanlegt. En af hverju nefnir hann það ekki? Af hverju gerir hann þessu ekki skil í máli sínu og nefnir hver nýtingartíminn er? Ég get upplýst það. Hann er innan við 5 þús. stundir, líklega í kringum 4500–4600 stundir. Þarna er ákaflega mikill munur á, gífurlega mikill munur. RARIK þarf að sjálfsögðu að vinna að því að lengja þennan nýtingartíma. Þá lækkar verðið sem RARIK þarf að greiða Landsvirkjun. Þannig er gjaldskráin upp byggð. Ég taldi mig gera á einfaldan máta grein fyrir því hér áðan.

Hver er hagnaðurinn af sölunni til ÍSALs? Það er spurning sem sannarlega er vert að ræða. Staðreyndin er sú, að ÍSAL tekur u. þ. b. 60% af orkunni frá Búrfelli, en miklu minna af aflinu, ef ég man rétt um 30% af aflinu, en um 60% af orkunni, því að svo mikið af þessu er jafnað út yfir sólarhringinn. En það er kannske of tæknilegt fyrir hv. þm. ÍSAL borgar miklu meira en 60% af verðinu í dag eða eitthvað í kringum 80% af rekstrarkostnaði þessara mannvirkja sem ég nefndi áðan. Ég skal ekki alveg fara með prósentuna eins og hún er í dag, en hún fer smám saman vaxandi, og á 25 árum borga þeir kostnaðinn allan eins og hér hefur verið rakið eflir mönnum sem gerst þekkja, þ. e. a. s. mönnum hjá Landsvirkjun. Ég held að þeir hafi ekki verið vefengdir.

Það eru engin rök, að það sé ekkert að marka þetta af því að það birtist í einhverju riti sem ÍSAL prentar. Hvaða rök eru það? Þetta hefur verið birt viðar. Þetta hefur verið birt í dagblöðum. Það var birt í dagblöðum í fyrra. Þetta hefur ekki verið vefengt. Við höfum að sjálfsögðu í okkar hagnað þau 40% sem ÍSAL tekur ekki, fyrst og fremst þann hagnað, þá orku sem ÍSAL, tekur ekki, en greiðir að hluta fyrir og að öllu leyti fyrir á 25 árum. Það er okkar hagnaður. (Gripið fram í.) Já, það má segja það, á 25 árum. Og þetta leiðir að sjálfsögðu til þess, að raforkuverð hér verður lægra en það væri annars. Raforkuverð hér er hátt vegna gífurlegs dreifingarkostnaðar, sem enginn virðist taka tillit til þegar talað er um að nota rafmagn til upphitunar um allt land. Þó lá hér fyrir skýrsla 1974 þar sem sagt var, að styrking á meginlínum næmi 4 milljörðum. Rafmagnsveitur ríkisins áætluðu í fyrra, að til að koma raforku til upphitunar um þriggja fasa linur um sveitir landsins þyrfti 25 milljarða kr. En slíkir hv. þm. líta ekki á slíkt, eins og það komi ekki málinu við. En staðreyndin er náttúrlega þessi: Búrfellsvirkjun og sú orka, sem við fáum þaðan til eigin nota, lækkar raforkuverð í landinu þó að — og ég tek undir það — það mætti gjarnan vera meira. Að sjálfsögðu viljum við fá meiri greiðslu, og að því hefur verið stefnt. Þetta er ákaflega einfalt dæmi.

Ég sagði áðan, að án ÍSALs hefðum við ekki Búrfellsvirkjun eða án slíks fyrirtækis hefðum við ekki Búrfellsvirkjun. Það held ég að sé einnig staðreynd. En svo ætla ég ekki að fara út í það, hvort við vildum þá fórna Búrfellsvirkjun til að hafa ekki ÍSAL, það er allt annað mál. Ég vil ekki fara út í umr. um slíkt. sem hv. þm. gerði æðimikið áðan.

Um járnblendiverksmiðjuna og þann samning er það að sjálfsögðu líka staðreynd, að eftir að Sigölduvirkjun var ákveðin 1971 hefði verið hin mesta vitleysa að finna ekki einhvern orkufrekan iðnað. Þetta þarf að haldast í hendur að sjálfsögðu, og sökin er því þeirra sem ákveða að hefja framkvæmdir við Sigölduvirkjun. Þeir settu réttilega af stað að mínu mati leit að einhverjum notanda fyrir verulegan hluta af afgangsorkunni. Eftir að sú ákvörðun var tekin að virkja Sigöldu eins og gert var, var fjárhagslega ekki vit í öðru en að finna einhvern orkufrekan iðnað.

Hv. þm. lýsti sök á hendur mér. Ég skal taka alla þá sök á mig sem mér ber. Ég tók þátt í viðræðum um ÍSAL. Ég var sammála sumu þar og öðru ekki. eins og gengur og gerist þegar menn eru í slíkum nefndum og svipað get ég sagt um járnblendiverksmiðjuna. En ég skal standa fyrir hverju því, þegar það er til umr., enda hélt ég að við hefðum rætt það í Ed. á nokkurra klukkutíma maraþonfundum og óþarft væri að endurtaka það hér.

Ég vil mælast til þess, að hv. þm. athugi þetta vandlega og meira að segja fasafrávikið líka. Ég er alveg sannfærður um það, að hann mun komast að raun um að við erum að tala þar um hluti sem vert er að athuga og má ekki loka augum fyrir.