02.11.1977
Efri deild: 11. fundur, 99. löggjafarþing.
Sjá dálk 372 í B-deild Alþingistíðinda. (298)

36. mál, stjórnarskipunarlög

Flm. (Ragnar Arnalds):

Herra forseti. Ég vil þakka þeim hv. þm., sem hér hafa talað úr hópi framsóknarmanna fyrir jákvæðar undirtektir þeirra við þetta mál. Það var ekki annað að skilja á þeim en þeir væru samþykkir þeirri meginstefnu sem kæmi fram í frv., þótt þeir hefðu fyrirvara um einstök atriði.

Afstaða Alþfl: manna liggur nokkuð ljós fyrir enda þótt þeir hafi ekki tekið til máls við þessa umr., og mér þykir því flest benda til þess að raunverulega sé traustur þingmeirihl. á Alþ. fyrir hendi til þess að ákveða skipan þessara mála til frambúðar. Verður þá að láta skeika að sköpuðu hvenær aðstæður verða fyrir hendi svo að sá meiri hl. verði að veruleika.

Í sambandi við orð hv. þm. Jóns Helgasonar, 4. þm. Suðurl., áðan vil ég leyfa mér að benda honum og öðrum á að sjónarmið hans þurfa ekki að stangast á við efni þessa frv. Hann orðaði það svo, að afréttirnir væru sameign sveitarfélaganna og eðlilegt væri, að þeir, sem byggju næst þessum löndum, hefðu þann afnotarétt af þessum svæðum sem þeir þyrftu. Ég vil leggja á það áherslu, að till. gengur alls ekki út frá því að svipta bændur hugsanlegum afnotarétti, beitirétti eða veiðirétti (JHelg: Ég sagði: sama eignarrétt og bændur hafa á bújörðum.) Já, þá hef ég skilið þm. rangt. Frá okkar sjónarmiði er sjálfsagt að bændur haldi þeim réttindum á afréttum sem þeir hafa haft fram að þessu. Það er hinn óbeini eignarréttur sem fólginn er í beitirétti og veiðirétti og almennum afnotarétti. Við teljum hins vegar að hinn beini eignarréttur, hinn formlegi eignarréttur sé best kominn í höndum þjóðarinnar allrar. Og ég vil gjarnan heyra frá honum rök fyrir því, að það megi ekki vera á þann veg ef bændurnir og ef sveitarfélagið heldur öllum þeim rétti sem það hefur haft til þessara landa. Hvers vegna skyldi það þá endilega vilja krefjast þess að afréttarlöndin teljist formleg eign líkt og lóðir í kaupstöðum eða heimalönd bænda, þegar fyrir liggur að Hæstiréttur hefur ekki viljað fallast á þá afstöðu og telur að sú afstaða sé alls ekki í samræmi við íslenska réttarvenju, sbr. hæstaréttardóm í deilum Skagfirðinga og Eyfirðinga sem ég vitnaði til áðan? Þar var ekki um að ræða almenning, heldur einmitt afréttarland, Nýabæjarafrétt, og Hæstiréttur gat ekki fallist á að nein tiltekin jörð ætti eignarrétt að honum, þar sem það var ósannað með öllu að slíkur eignarréttur hefði nokkurn tíma verið fyrir hendi, Það sama gildir um afrétti annars staðar, að yfirleitt er það ósannað með öllu að sveitarfélög eða einstök býli hafi átt með beinum hætti afréttina, þótt þau hafi haft afnotarétt af þeim. Ég fæ ekki séð, að bændur og sveitarfélög þeirra geti ekki fallist á þessa niðurstöðu og skil ekki, af hverju þeir ættu að vera að streitast við að breyta þeim venjum sem um þetta hafa ríkt um aldir að dómi fróðustu manna.